II FSK 90/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia WSA (del.) Beata Cieloch, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 września 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 163/10 w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 20 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi – na rzecz r. pr. D. B. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, 3. zasądza od Z. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w L. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 16 września 2010 r., III SA/Łd 163/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 20 stycznia 2010 r. w przedmiocie wniosku o zwrot należności głównej. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: wyrokiem z 2 czerwca 2009 r., III SA/Łd 67/09, WSA w Łodzi uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 12 listopada 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. spółki cywilnej Z. K., Z. C., A. Z. na podstawie tytułu wykonawczego z 7 sierpnia 1996 r. Nr [...] ([...]; dalej: "tytuł wykonawczy") oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego L. z 31 stycznia 2008 r. Sąd wskazał, że zachodziły w sprawie podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 9 września 2009 r. do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego L. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych oraz o zwrot wyegzekwowanych dotychczas w ich toku należności wraz z odsetkami. Postanowieniem z 18 grudnia 2009 r. organ umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki skarżącego. Również w dniu 1 października 2009 r. organ wydał postanowienie, którym przekazał do L. S.A. (dalej: "wierzyciel", "L.") wniosek skarżącego o zwrot należności. Organ wskazał, że jest właściwy do zwrotu kosztów egzekucyjnych, natomiast w sprawie zwrotu należności głównej wraz z odsetkami właściwy jest wierzyciel, ponieważ ściągnięte kwoty zostały do niego przekazane. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. 30 listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. wydał postanowienie, którym uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zastosowanie winien mieć art. 66 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz.1071 ze zm., dalej K.p.a.), nie zaś powołany art. 65 § 1 K.p.a. 16 grudnia 2009 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego L. wydał postanowienie, którym uznał, że wniosek skarżącego z 9 września 2009 r. w części dotyczącej zwrotu wyegzekwowanej należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę, winien być sformułowany w odrębnym piśmie skierowanym do następcy prawnego wierzyciela, tj. P. S.A. z siedzibą w L. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji wskazał, że jest organem właściwym do dokonania zwrotu kosztów egzekucyjnych, natomiast w sprawie zwrotu wyegzekwowanej należności głównej wraz z odsetkami organem właściwym jest wierzyciel, ponieważ ściągnięte kwoty zostały do niego przekazane. Organ pierwszej instancji uznał, że zastosowanie winien mieć art. 66 § 1 K.p.a. W uzasadnieniu postanowienia wydanego 20 stycznia 2010 r. na skutek rozpatrzenia zażalenia na ww. rozstrzygnięcie, dyrektor izby skarbowej stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2005 Nr 229 poz. 1954 dalej: "u.p.e.a."), właściwym do wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest organ egzekucyjny. Realizacja tej normy nastąpiła poprzez wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia z 18 grudnia 2009 r. Natomiast w odniesieniu do żądania zwrotu dotychczas wyegzekwowanych należności wraz z odsetkami organ zauważył, że zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. w przypadku, gdy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, koszty egzekucyjne zwraca ten organ egzekucyjny, który pobrał je uprzednio od zobowiązanego. Organ podkreślił, że z treści wyroku WSA w Łodzi z 2 czerwca 2009 r. wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego było niezgodne z prawem. Tym samym koszty egzekucyjne w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego, organ egzekucyjny zwrócił skarżącemu w dniu 22 października 2009 r. W kwestii zarzutu skarżącego, iż organ egzekucyjny nie dysponuje dokumentami świadczącymi o przekazaniu uzyskanej w toku egzekucji kwoty należności głównej wraz z odsetkami do wierzyciela organ odwoławczy stwierdził, że w zawiadomieniu z 23 grudnia 2009 r., stanowiącym odpowiedź na skargę strony z 3 grudnia 2009 r. na działanie organu pierwszej instancji, Dyrektor Izby Skarbowej w L. wyjaśnił stronie procedurę dotyczącą przechowywania i niszczenia akt zakwalifikowanych jako urządzenia księgowe. Z kolei w piśmie z 23 grudnia 2009 r., Dyrektor Izby Skarbowej w L. wyjaśnił skarżącemu, że urządzenia księgowe, w których znajdowały się oryginały bankowych dowodów wpłat zostały zniszczone po zakończeniu okresu ich przechowywania. Przy piśmie tym zostały przekazane skarżącemu kopie bankowych dowodów wpłat. Organ zaznaczył, że w piśmie z 15 lipca 2005 r., wierzyciel wskazał, że komornik w roku 1997 przelał na konto L. należności wyegzekwowane od dłużnika w ogólnej kwocie [...] zł. Organ nie zgodził się z zarzutem, iż P. S. A., nie jest następcą prawnym wierzyciela. W trakcie bowiem obszernej wymiany korespondencji z organami, spółka nie zakwestionowała swego statusu wierzyciela. Status ten nie został również podważony w pismach złożonych do akt sprawy przez stronę. Organ wskazał również, że skarżący błędnie przywołał treść art. 28a u.p.e.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, nie zaś w przypadku wystąpienia następcy prawnego wierzyciela. Tym samym zarzut jego naruszenia jest bezzasadny. Organ zaznaczył, że w przypadku wydania przez organ administracji publicznej stosownego postanowienia w trybie art. 66 § 1 K.p.a., właściwy organ, do którego powinno zostać wniesione odrębne podanie, nie posiada statusu strony w postępowaniu zakończonym tego rodzaju rozstrzygnięciem. Na organie, wbrew stanowisku skarżącego, nie ciążył zatem obowiązek przesłania postanowienia z 16 grudnia 2009 r. do wiadomości wierzyciela. Natomiast podjęcie decyzji o złożeniu wniosku o wznowienie procesu przed WSA w Łodzi leży w gestii skarżącego i nie wpływa na ocenę przez organ odwoławczy zaskarżonego przez stronę postanowienia. Ponadto organ powołał brzmienie art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym i powołał stanowisko WSA zawarte w uzasadnieniu wyroku z 2 czerwca 2009 r. dotyczące tejże kwestii. Nie zgodził się również z zarzutem dotyczącym błędnego podania w zaskarżonym postanowieniu kwoty należności głównej podlegającej zwrotowi. 3. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucił naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł, że podjęte postępowanie egzekucyjne nie powinno być realizowane na podstawie u.p.e.a. i Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonywania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz naruszało normę zawartą w art. 27 § 1 u.p.e.a. Skarżący przedstawił również szereg zarzutów skierowanych do pracowników organu pierwszej instancji. W jego ocenie przeprowadzone postępowanie było przestępstwem w świetle przepisów prawa karnego i stanowiło przekroczenie obowiązków pracowników i poświadczenie przez nich nieprawdy. W ocenie skarżącego organ fałszował dokumenty. Nie ma również dokumentów, które by potwierdzały przelanie żądanej kwoty. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że istota sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy organ zasadnie w trybie art. 66 § 1 K.p.a. rozstrzygnął, czy w sprawie wniosku skarżącego z 9 września 2009 r., niezbędne jest wniesienie odrębnego pisma do wierzyciela. W swoim wywodzie sąd zaznaczył, że ponieważ K.p.a. nie zawiera regulacji dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, to gdy postępowanie wszczynane jest na wniosek, organ może pozostawić go bez rozpoznania jedynie w sytuacji określonej w art. 64 § 1 i 2 K.p.a., przekazać go organowi właściwemu (art. 65 i 66 § 1 K.p.a.) albo na podstawie art. 66 § 1 i 3 k.p.a. dokonać stosownego zawiadomienia lub zwrotu wniosku. W innych przypadkach wniosek strony, co do zasady, powoduje zawiązanie postępowania i konieczność załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Dokonując oceny procesowej złożonego wniosku organ ustala czy określona sprawa może stanowić przedmiot postępowania administracyjnego oraz czy dysponuje on zdolnością do prowadzenia postępowania w tej konkretnej sprawie i do wydania decyzji. Obowiązek załatwienia sprawy w terminie przewidzianym w art. 35 K.p.a. polega na wydaniu decyzji merytorycznej czyli rozstrzygającej o istocie sprawy lub kończącej postępowanie w sposób formalnoprocesowy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w piśmie skarżącego z 9 września 2009 r. oprócz wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego było zawarte również żądanie dotyczące zwrotu wyegzekwowanych dotychczas w ich toku należności wraz z odsetkami. Jeżeli wniosek strony dotyczy kilku spraw, w tym także sprawy, do załatwienia której organ, do którego wpłynął wniosek nie jest właściwy, to wówczas organ ten winien prowadzić i zakończyć sprawę, w której wszczął i prowadził postępowanie administracyjne i jednocześnie pouczyć wnoszącego podanie, że w tej innej sprawnie powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu (postanowienie NSA z 23 kwietnia 2008 r., II OW 4/08 LEX nr 493896). Oznacza to, że w wypadku gdy podanie zawiera żądania załatwienia spraw należących do właściwości różnych organów administracji publicznej, organ administracji publicznej, do którego wniesiono takie podanie, jest obowiązany rozpatrzyć sprawę należącą do jego właściwości. Tym samym z dniem doręczenia podania temu organowi zostało wszczęte postępowanie administracyjne (jedynie) w tej sprawie względnie podanie wywołało skutek prawny wszczęcia postępowania tylko w tej części, w której zawarte było żądanie załatwienia takiej sprawy. Tak też uczynił organ pierwszej instancji, który postanowieniem z 18 grudnia 2009 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki skarżącego, wcześniej zaś –1 października 2009 r. wydał postanowienie, którym przekazał do L. wniosek skarżącego o zwrot należności. W wydanym 16 grudnia 2009 r. postanowieniu naczelnik uznał się niewłaściwym w sprawie zwrotu wyegzekwowanej należności głównej wraz z odsetkami uznając, że właściwym w tej kwestii jest wierzyciel, ponieważ to do niego zostały przekazane należne kwoty. Zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane zgodnie z dyspozycją art. 66 § 1 K.p.a. L. nie jest organem administracji publicznej w rozumieniu przepisów K.p.a. Organ powinien był więc zwrócić skarżącemu pismo z pouczeniem, że sprawa należy do właściwości sądu powszechnego. Nie ma to jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem jej istotę stanowi żądanie skarżącego zwrotu należnej mu kwoty. Nie jest to jednak możliwe, gdyż musiałyby istnieć przepisy prawa materialnego regulujące tę kwestię. Nie przewidują jednak takiej sytuacji przepisy dotyczące zwrotu kosztów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sam fakt, że egzekucja jest prowadzona w sposób nieprawidłowy nie oznacza, że istnieje należność skarżącego w stosunku do wierzyciela. Reasumując sąd stwierdził, że czynności egzekucyjnych dokonał organ pierwszej instancji. Środki z egzekucji wpłynęły do L. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, koszty egzekucyjne pobrane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego L. organ egzekucyjny zwrócił skarżącemu 22 października 2009 r. Natomiast uzyskaną w toku egzekucji kwotę należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę, organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi. Powyższe wierzyciel potwierdził w złożonym w toku postępowania do organu piśmie procesowym z 2005 r., kiedy to istniał jeszcze L. S. A. Słuszne jest zatem w ocenie sądu pierwsze instancji stanowisko organów prowadzących postępowanie, że w kwestii rozpatrzenia wniosku o zwrotu dotychczas wyegzekwowanej kwoty wraz z należnymi odsetkami właściwy był jego obecny następca prawny, który jednocześnie był wierzycielem dochodzonej kwoty. Należy sąd wskazał, iż dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia podniesiona przez skarżącego kwestia, czy prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne było dopuszczalne ani na jakiej podstawie było prowadzone. Została ona bowiem rozstrzygnięta wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 2 czerwca 2009 r., III SA/Łd 67/09. Wyrok ten stał się prawomocny 3 września 2009 r. Zgodnie natomiast z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Odnośnie natomiast podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 27 u.p.e.a., stwierdził, iż przepis ten w swej treści wymienia elementy składowe tytułu wykonawczego. W świetle powyższego zarzut jego naruszenia przez organ pierwszej instancji polegający na braku sprawdzenia, czy w tytule wykonawczym zawarty jest rachunek czy też faktura, stanowiąca podstawę prawną podlegającego egzekucji obowiązku, pozostaje bez związku z rozpatrywaną sprawą. W odniesieniu do zarzutu sfałszowania kopii bankowych i dowodów wpłat sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że kwestia oceny okoliczności w postaci sfałszowania dokumentów urzędowych oraz związanych z tym konsekwencji karnych wykracza poza zakres jego kompetencji. 5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił jemu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj: - art. 151 w zw. z art. 145 §1 pkt.1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 §1 oraz art. 107 §3, a także art. 66 §1 K.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i nieuwzględnienie skargi oraz w konsekwencji jej oddalenie, podczas gdy skarga powinna zostać uwzględniona i powinna wywołać skutek w postaci uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w L. oraz poprzedzającego ją postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego L. oraz zwrot skarżącemu wyegzekwowanych kwot, do czego jednak nie doszło. W szczególności w zaskarżanym wyroku błędnie przyjęto, iż w niniejszej sprawie przy wydawaniu postanowień organu administracyjnego pierwszej oraz drugiej instancji nie zostały naruszone żadne, w tym wskazane powyżej, przepisy prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżanego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, iż koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. 7. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Oparta jest ona wyłącznie na zarzutach procesowych. Istota zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 oraz art. 66 § 1 K.p.a. sprowadza się do kwestionowania ustaleń organów podatkowych w przedmiocie przekazania wierzycielowi wyegzekwowanych kwot należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te nie mają żadnego uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Ich podstawą jest subiektywne, niepoparte żadnym innym dowodem, twierdzenie skarżącego o tym, że przedmiotowa kwota należności głównej wraz z odsetkami nie została przekazana na konto wierzyciela. Z jednoznacznych ustaleń organów podatkowych, zasadnie zaakceptowanych przez sąd pierwszej instancji, wynika że uzyskaną w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] kwotę należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi. Co istotne okoliczność tę potwierdził sam wierzyciel (L. S.A.) w piśmie procesowym z 15 lipca 2005 r. Nie przeczy temu ustaleniu fakt, że następca prawny wierzyciela (P. S.A.) odmówił zwrotu należności skarżącemu. Nie pozbawia to jednak skarżącego dochodzenia przedmiotowych kwot, ale już w innym postępowaniu, a nie w postępowaniu administracyjnym od organów podatkowych, które ze swojego obowiązku zwrotu poniesionych przez skarżącego kosztów egzekucyjnych się wywiązały. Wiarygodność i czytelność dokumentów zgromadzonych w sprawie, na podstawie których ustalony został stan faktyczny, kwestionowane przez stronę skarżącą, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie nasuwają takich zastrzeżeń, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku i ponowienia ich analizy, czy też potrzebę poszukiwania nowych dowodów. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 66 § 1 u.p.e.a. Przepis ten w istotnym dla sprawy zakresie stanowi, że jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie zawiadomi wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść podanie do właściwego organu. Zaistniały w sprawie stan faktyczny w pełni dawał podstawę do zastosowania tego przepisu przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego L.. Organ ten załatwił sprawę co do której był organem właściwym (zwrotu kosztów egzekucyjnych), a w pozostałym zakresie (zwrotu należności głównej) udzielił prawidłowej informacji wnoszącemu podanie. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). O kosztach pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) oraz § 16 powołanego wcześniej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.