II FSK 2221/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Beata Cieloch, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 265/10 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 1 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "P. sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 7200 (słownie: siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 14 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, I SA/Sz 265/10 oddalił skargę, P. Spółka z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 1 lutego 2010 r. w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej w postępowaniu egzekucyjnym wierzytelności. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Zawiadomieniami z 11 września 2009 r. oraz z 22 października 2009 r. naczelnik urzędu skarbowego dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności – skarżącej, która następnie uznała wierzytelności zobowiązanego, jednakże zastrzegła, iż spłata następować będzie w miarę posiadanych środków. W związku z brakiem realizacji zajęcia przez skarżącą została przeprowadzona kontrola skarżącej, w której toku ustalono, że wysokość uznanej wierzytelności na dzień 22 października 2009 r. wynosiła [...] zł. Jednocześnie spółka oświadczyła, że główną przyczyną braku realizacji zajęcia jest obniżenie przychodów o około 20% w 2008 r. i spadek obrotów na rynku europejskim w 2009 r. o około 70-80%. Spółka oświadczyła również, iż wskazane zobowiązania będą zrealizowane w okresie 24 miesięcy przyjmując, że uda się utrzymać obecny poziom sprzedaży, a w przypadku poprawy sytuacji finansowej spółki i ożywienia na rynku, wszelkie dodatkowe dostępne środki będą przekazywane zgodnie z zajęciami wierzytelności. Postanowieniem z 11 grudnia 2009 r. organ podatkowy uznał, iż spółka bezpodstawnie uchyla się od uiszczenia zajętej wierzytelności. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem spółka zaskarżyła to postanowienie podnosząc, że nie uchyla się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności organowi bowiem nie posiada środków na jednorazowe przekazanie wierzytelności. Postanowieniem z 1 lutego 2010 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie stwierdzając, że zaistniały przesłanki do wydania postanowienia w sprawie określenia wysokość nieprzekazanej kwoty zajętych wierzytelności przez skarżącą w wysokości [...] zł. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, określona w postanowieniu wierzytelność przysługująca zobowiązanemu istnieje i jest wymagalna. Z kolei przywołane w zażaleniu okoliczności związane z obowiązkiem regulowania innych wierzytelności zarówno publicznoprawnych pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. 3. Spółka, wniosła skargę do sądu zarzucając zaskarżonym postanowieniom: naruszenie art. 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), art. 71a § 9 w związku z art. 71b u.p.e.a., art. 77 w związku z art. 7 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., art. 80 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., art. 7 § 3 u.p.e.a. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił. Na wstępie rozważań sąd wyjaśnił, że skarżąca kwestionuje podstawę prawną do wydania zaskarżonego postanowienia z uwagi na fakt, że nie posiada środków do uregulowania zajętej wierzytelności, a zatem, w jej ocenie, nie uchyla się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności jak stanowi art. 71a § 9 u.p.e.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.; por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06, Lex nr 364771). Spółka nie wskazała na żadną okoliczność tego typu, natomiast w skardze podniosła, że uzasadnieniem dla jej postępowania jest brak środków pieniężnych, czy obowiązek regulowania innych wierzytelności, co stanowi, w ocenie spółki, podstawę prawną pozwalającą na uchylenie się od spełnienia świadczenia. Stanowiska tego sąd pierwszej instancji nie uznał za prawidłowe, bowiem nie ulega wątpliwości, że użyte w przepisie 71a § 9 określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06). Z pewnością podstawy prawnej uzasadniającej uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności nie stanowi także w rozpoznawanej sprawie powoływany w skardze przepis art. 302 K.k. Sąd podkreślił, że wbrew zarzutom skargi organ nie był zobowiązany do badania sytuacji finansowej spółki i analizowania wskazywanych przez skarżącą faktów dotyczących jej obrotów, kontrahentów i sytuacji w branży stoczniowej. Nie naruszono tym samym przepisu art. 107 § 3 K.p.a. bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał, że określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności, a co za tym idzie także art. 7 i 77 K.p.a. Za nieuzasadniony sąd pierwszej instancji uznał także zarzut niezastosowania środka egzekucyjnego mniej uciążliwego dla skarżącej, bowiem przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., które poprzedza wystawienie tytułu wykonawczego i dokonywanie czynności związanych ze ściągnięciem zajętej wierzytelności. 6. W skardze kasacyjnej powyższemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, w szczególności: - naruszenie art. 79a § 9, 71b oraz art. 91 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylała się od przekazywania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a."), w szczególności: - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b, i lit. c oraz art. 134 § 1 P.p.s.a. i nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ powołanego powyżej przepisów prawa materialnego oraz wskazanych poniżej przepisów postępowania administracyjnego, tj. i: - naruszenia art. 7 K.p.a.; - naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób niepozwalający na jednoznacznie ustalenie, czy skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu; - naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. i niedokonanie należytego ustalenia okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności niezbadanie przez sąd sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej, a także rzeczywistych przyczyn braku wpłat na rzecz organu egzekucyjnego; Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. 7. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podatkowy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Skarga kasacyjna jest oczywiście niezasadna. Przede wszystkim należy podkreślić, że wskazane w skardze kasacyjnej przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako przepisy prawa materialnego nie mają takiego charakteru, bowiem są przepisami prawa procesowego. W związku z tym stawiając zarzut ich naruszenia obowiązkiem skarżącego było wykazanie, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć tylko należy, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok SN z 21marca 2007 r., I CSK 459/06, niepubl.; wyrok SN z 21 marca 2006 r., I CSK 63/05, niepubl.; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, str. 508). Po drugie sąd pierwszej instancji nie stosował w sprawie art. 79a § 9 u.p.e.a. i nie mógł go stosować, gdyż przedmiotowa ustawa takiej jednostki redakcyjnej nie przewiduje. Po trzecie przyjmując, że w sprawie chodzi o art. 71a § 9 u.p.e.a. (powołana w petitum skargi kasacyjnej jednostka redakcyjna była wynikiem oczywistego błędu pisarskiego?) sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym. Poza wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wyrokiem NSA z 21 czerwca 2007 r. przywołać należy wyrok NSA z 14 czerwca 2007 r., (II FSK 751/06, Jur. Pod. 2008, nr 2, str. 51) oraz piśmiennictwo prawnicze (por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz,Warszawa 2011, str. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 780). Jak słusznie zauważa M. Król przyjęcie poglądu, że uwzględnienie sytuacji finansowej dłużnika zajętej wierzytelności jako podstawy do odmowy przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu prowadziłoby do uznania, że uprawnienia organu egzekucyjnego korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania byłyby mniejsze aniżeli głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności (M. Król, Uprawnienia organu egzekucyjnego względem dłużnika zajętej wierzytelności, Przegląd Podatkowy, 2012, nr 3, str. 33). Oczywiście chybiony jest zarzut naruszenia art. 71b i art. 91 u.p.e.a., którego autor skargi kasacyjnej w ogóle nie uzasadnił, ani też nie wskazał na czym polegało naruszenie tych przepisów przez sąd. Podnieść tylko w tym miejscu należy, że zastosowanie dyspozycji art. 71b u.p.e.a. jest prostą konsekwencją zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 71a § 9 i wydanego na jego podstawie postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Co się tyczy naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego to w ocenie NSA przepisy te nie mogły zostać naruszone, bowiem w przedmiotowej sprawie nie było prowadzone postępowanie wyjaśniające. Ponadto organ egzekucyjny nie miał obowiązku, a nawet podstawy prawnej do badanie sytuacji finansowej spółki i analizowania wskazanych przez nią faktów i okoliczności faktycznych związanych z jej sytuacją ekonomiczną. Zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Postępowanie wyjaśniające było prowadzone przeciwko zobowiązanemu a nie dłużnikowi zajętej wierzytelności. Z podanych wyżej przyczyn niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 141§ 4 P.p.s.a. Podkreślić tylko wypada, że przepis ten nie służy ustalaniu okoliczności faktycznych sprawy a jedynie ich ocenie w kontekście treści stawianych zarzutów i przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 6 pkt 7, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny orzekając o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego uznał, że sprawa, której przedmiotem jest określenie wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej w postępowaniu egzekucyjnym wierzytelności, jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowiąca równocześnie wartość przedmiotu zaskarżenia. W postępowaniu tym bowiem organ egzekucyjny nie tylko ustala przesłanki uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności lub części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, ale także określa wysokość nieprzekazanej kwoty, co niewątpliwie spełnia przesłanki określone w art. 216 P.p.s.a. a w dalszej konsekwencji przepisy § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.