I SA/Rz 211/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Barbara Stukan-Pytlowany /spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Kazimierz Włoch Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 13 maja 2010r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt. 1) nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej M. C. kwotę 11 (słownie: jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) po ponownym rozpoznaniu wniosku M. C. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników utrzymał w mocy wydaną uprzednio decyzję z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] o umorzeniu należności z tytułu odsetek od zaległości w kwocie 503 zł. oraz o odmowie umorzenia samych zaległości w kwocie 4 069,24 zł. Badając w toku postępowania możliwości płatnicze wnioskodawczyni, organ ustalił, iż rodzina wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 3,19 ha fizycznych stanowiących 3,08 ha przeliczeniowego. Obecnie jedynie małżonek wnioskodawczyni posiada stałe źródło utrzymania w postaci prawa do emerytury w kwocie 900 zł. netto miesięcznie, a ponadto rodzina osiąga dochody z tytułu prowadzonej w gospodarstwie działalności rolniczej w nieustalonej bliżej wysokości. Na utrzymaniu małżonków pozostaje córka samotnie wychowująca dwoje dzieci w wieku szkolnym. Ustaliwszy na podstawie wizytacji, iż rodzina wnioskodawczyni zamieszkuje w drewnianym domu składającym się z jednej izby wraz kuchnią, bez gazu i bieżącej wody – organ uznał warunki mieszkaniowe wnioskodawczyni za trudne. Z oświadczeń wnioskodawczyni złożonych w toku postępowania wynika ponadto, iż spłaca ona zaciągnięty uprzednio kredyt bankowy w kwocie 650 zł miesięcznie, oraz ponosi stałe miesięczne wydatki związane z opłatami za media, w tym z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości 200 zł. miesięcznie. Wnioskodawczynie przedłożyła też kartę leczenia szpitalnego swojego męża J. C. oraz zaświadczenie lekarskie dotyczące córki S. C. Opisaną wyżej decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie umorzenia należności głównej przy jednoczesnym umorzeniu samych odsetek z tytułu nieterminowego regulowania składek stwierdzając, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które z uwagi na ważny interes wnioskodawczyni, uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o umorzenie w całości. Podkreślając uznaniowy charakter wydanej decyzji, organ stwierdził, iż obecna sytuacja majątkowa wnioskodawczyni jest niewątpliwe trudna co uzasadnia częściowe uwzględnienie jej wniosku, jednakże równocześnie zaznaczył, iż istnieją widoki na poprawienie statusu majątkowego rodziny wnioskodawczyni w najbliższej przyszłości, gdyż wnioskodawczyni osiągnęła wiek emerytalny i uzyskała możliwość ubiegania się o emeryturę rolniczą. Uzyskując zatem dodatkowe dochody, będzie w stanie w znacznej części uregulować ciążące na niej zobowiązania. Odnosząc się również do przyczyn powstania zaległości, organ podkreślił, iż w prowadzonym postępowaniu nie ujawniono zaistnienia nadzwyczajnych, niezależnych od rolnika okoliczności, takich jak zdarzenia losowe czy klęski żywiołowe, które miałyby wpływ na powstanie zaległości w opłacaniu składek. Nie stwierdzono także żadnych innych, nadzwyczajnych zdarzeń powodujących pozbawienie zobowiązanej możliwości opłacania składek. Oceniając zatem, zgodnie z art. 41a ust 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. 2008 r. Nr 50 poz. 291) – zwanej dalej u.s.s.r., możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, organ uznał, iż całokształt okoliczności ustalonych w przeprowadzonym postępowaniu, nie daje podstaw do umorzenia zaległości w całości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, na powyższą decyzję, M. C. wniosła o jej uchylenie w części odmawiającej umorzenia zaległości oraz o umorzenie tejże zaległości w całości. Podała, iż oboje z mężem są chorzy jednakże z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą nawet podjąć leczenia. Zaznaczyła, iż z uwagi na nieuregulowany stan prawny gospodarstwa rolnego, nie może w chwili obecnej otrzymać emerytury rolnej, a jednocześnie oświadczyła, iż zobowiązuje się uregulować ciążące na niej zaległości po otrzymaniu emerytury. W odpowiedzi na skargę, prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sądu uznał, że skarga okazała się uzasadniona, jednakże z innych przyczyn niż podniesione w skardze. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Kodeks postępowania administracyjnego zgodnie z art. 1 pkt 1, normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Prezes KRUS, zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., Prezes Kasy wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a., a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Jednocześnie przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie i doktrynie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002r. sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż pogląd prezentowany w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007/3/61), że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażony w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoznaje ten sam organ - Zakład. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r. II SA 2616/93, ONSA 1995, nr 1 poz. 34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a. Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. W niniejszej sprawie, decyzję z dnia [...] listopada 2009r. podpisał z upoważnienia Prezesa KRUS zastępca dyrektora R. Z. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia [...] stycznia 2010r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nastąpiło zatem naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. a i c p.p.s.a. W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, iż przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek rozłożenia na raty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu odwoławczym. Zasady prowadzenia takiego postępowania wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (ponownego rozpoznania sprawy przez ten sam organ) i ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego, a w razie potrzeby jego uzupełnienie w dopuszczalnym zakresie. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji, co jest szczególnie istotne w sytuacji decyzji o charakterze uznaniowym. W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. orzekł również po myśli art. 152 p.p.s.a. Po myśli art. 200 i 205 §1 ppsa Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania na które składają się koszty przejazdu skarżącej do sądu.