I SA/Kr 580/10

Sygn. akt I SA/Kr 580/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2010 r., sprawy ze skargi W. P., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 10 lutego 2010 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 16 listopada 2009 r. I SA/Kr 580/10 U Z A S A D N I E N I E Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 16 listopada 2009 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 w zw. z art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 roku, Nr 11, poz. 74 ze zm.) w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie spo9łeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz.1365) odmówił W.P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ wskazał, że W.P. zwrócił się o umorzenie opisanych należności, wskazując, że w dniu 14 marca 2003 r. był uczestnikiem wypadku samochodowego, na skutek którego stracił samochód-bus zakupiony z kredytu otrzymanego z Funduszu Pożyczkowego Agencji Inicjatyw Lokalnych w Ż. i utracił w ten sposób możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Następnie wskazano, że zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane jedynie w wypadku ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu tego przepisu. W stosunku do płatników składek, będących jednocześnie ubezpieczonymi, możliwe jest również umorzenie na zasadach, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wówczas zobowiązany musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności bez uszczerbku dla niego i jego rodziny. Następnie w uzasadnieniu wskazano, że zdaniem organu nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności świadczenia, ponieważ istnieją możliwości jego egzekucji. Nadto W.P .nie wykazał, aby spłata zaległych należności zagroziła zaspokojeniu potrzeb życiowych jego lub jego rodziny. W.P. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że decyzja z dnia 16 listopada 2009 r. jest krzywdząca, ponownie przytaczając okoliczności faktyczne wskazane we wniosku o wszczęcie sprawy oraz podkreślając, że obecnie jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny jest jego żona , której wynagrodzenie wynosi ok.1200,00 zł brutto. Decyzją nr [...] z dnia 10 lutego 2010 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) Dyrektor Oddziału ZUS w Chrzanowie działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Dyrektor Oddziału po przeprowadzeniu-na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów-szczegółowej analizy majątkowej i rodzinnej W.P. wskazał, ze informacja o dochodach jest niespójna, ponieważ nie zostały przedłożone dokumenty o uzyskiwanych dochodach z rolnictwa oraz , że dostarczono rachunki potwierdzające miesięczne wydatki tylko na kwotę 154,92 zł, co uniemożliwiło stwierdzenie faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Podkreślił , że wnioskodawca nie jest objęty pomocą MOPS w Wolbromiu, a korzystanie z takiej pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W konkluzji organ stwierdził, że w nin. sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. We wniesionej w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze W.P. domagał się uchylenia decyzji z dnia 16 listopada 2009 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia 10 lutego 2010 r. Skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację finansową, przedstawiając dodatkowo wyliczenie dochodów uzyskiwanych z rolnictwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ZUS działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kpa lub w innych przepisach. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli była decyzja Dyrektora Oddziału ZUS działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 4 zd. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Stosownie do art. 127 i n. k.p.a., postępowanie drugoinstancyjne może zostać zainicjowane tylko i wyłącznie przez stronę, a zatem organ odwoławczy nie posiada kompetencji do wszczęcia go z urzędu. Oznacza to również, że w braku skutecznie wniesionego odwołania, orzekanie przez organ drugiej instancji będzie działaniem, naruszającym przepisy procesowe. Podobnie ocenić należy sytuację, kiedy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czy też inny organ działający z jego upoważnienia wydaje decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, pomimo że stosowny wniosek, będący substratem odwołania, nie został skutecznie złożony. Zauważyć również należy, że odwołanie albo wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy mogą zostać złożone jedynie od decyzji organu pierwszej instancji, która weszła do obrotu prawnego. Decyzja organu pierwszej instancji, która nie została doręczona skutecznie, w sensie prawnym jest decyzją nieistniejącą (w obrocie prawnym). W orzecznictwie słusznie wskazuje się, że utrzymanie w mocy decyzji nieistniejącej przez organ odwoławczy stanowi rażące naruszenie prawa (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 8 października 2007 roku, sygn. akt V SA/Wa 960/07, Lex Omega nr 471555), podobnie jak orzekanie przez organ odwoławczy w sytuacji, kiedy postępowanie nie zostało jeszcze zakończone w pierwszej instancji decyzją administracyjną (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 listopada 1991 roku, sygn. akt SA/Wr 1097/91, OSP 1995/1/20). Wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa stanowi- stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.- podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Trzeba wskazać, że w myśl art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Natomiast decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 110 k.p.a. stanowiący, iż organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Po drugie, od dnia doręczenia zaczyna bieg termin do złożenia właściwego środka zaskarżenia. W uzupełnieniu powyższych rozważań trzeba przypomnieć, że w myśl ogólnej zasady, stanowionej przez art. 40 § 1 k.p.a., pisma – a zatem również decyzje administracyjne- doręcza się stronie, a gdy działa przez przedstawiciela- temu przedstawicielowi. Istotny wyjątek jest jednak przewidziany w art. 40 § 2 k.p.a., stosownie do którego jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zatem jeżeli w sprawie nastąpiło skuteczne ustanowienie pełnomocnika przez stronę, za doręczoną w rozumieniu art. 110 k.p.a. można uznać taką decyzję, która została doręczona temu pełnomocnikowi. W niniejszej sprawie skarżący W.P. na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji udzielił pełnomocnictwa żonie A.P. ( k.46 akt administracyjnych). Natomiast decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została doręczona , z pominięciem pełnomocnika, bezpośrednio stronie (k.60 akt adm.). Tym samym naruszony został art. 40 § 2 k.p.a., w konsekwencji decyzji organu pierwszej instancji nie doręczono skutecznie stronie i nie weszła ona do obrotu prawnego w myśl art. 110 k.p.a. Nie mogła być ona zatem przedmiotem skutecznego zaskarżenia wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nadto nie rozpoczął biegu termin do złożenia wniosku. Oznacza to, że wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył w rażący sposób art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 zd. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wada taka, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W dalszym toku postępowania sprawy jej akta winny zostać zwrócone Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- który jako organ pierwszej instancji winien przede wszystkim skutecznie doręczyć swoją decyzję, mając na uwadze treść art. 40 § 2 k.p.a. oraz wskazania, zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.