II SA/Łd 325/10

Dnia 14 maja 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2010 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 104, art. 163 K.p.a., art. 2 pkt 7 lit. d, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.), Prezydent Miasta Ł. zmienił decyzję własną z dnia [...] r., nr o przyznaniu M. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia w ten sposób, że orzekł o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. M. w wysokości 500,00 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 października 2008r. do dnia 31 stycznia 2009r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że z treści art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, iż w przypadku pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie można jednocześnie otrzymywać alimentów. W dniu 3 września 2008r. M. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na swoją rzecz. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. przyznano M. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie. W dniu 19 października 2009r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęła informacja z Sądu Okręgowego w Ł., XI Wydział Wizytacyjny, z której wynika, iż w dniu 19 lutego 2009r. Sąd w W. przekazał A. N. – M. kwotę 20500,00 zł tytułem alimentów na rzecz M. M. W dniu 1 grudnia 2009r. złożył on w organie oświadczenie, w którym potwierdził, iż otrzymał w/w kwotę. Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. M. złożył odwołanie. Podniósł w nim, że pieniądze, które otrzymał zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia powstałego w związku z tym, iż nie otrzymywał alimentów przez kilkanaście lat. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. – Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 24 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przytoczył ustalenia faktyczne za organem pierwszej instancji. Podkreślił, że M. M. otrzymał świadczenia alimentacyjne w okresie, w którym pobierał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a sytuacja ta – w istocie – stanowi podstawę do zastosowania przez organ wypłacający świadczenie instytucji przewidzianych w art. 24 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Wobec powyższego stosownie do treści art. 24 ust. 1 tejże ustawy decyzję z dnia [...] r. należało zmienić, ograniczając okres przyznania świadczeń do dnia 31 stycznia 2009r. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są niejako w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia te mają zapewnić częściowe środki na utrzymanie osoby uprawnionej, w sytuacji, gdy dłużnika alimentacyjny nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań. W sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje świadczenia alimentacyjne bezpośrednio z rąk dłużnika alimentacyjnego (czy za pośrednictwem komornika czy sądu), oczywistym jest brak podstaw do równoległego pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powołane przez stronę okoliczności, co do sposobu rozdysponowania otrzymanej kwoty, pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. W art. 24 ust. 1 i art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca jednoznacznie wyznacza konsekwencje równoległego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze świadczeniami przekazanymi przez dłużnika, uznając świadczenia takie za nienależne bez względu na sposób dalszego dysponowania alimentami, jak również bez względu na to, czy przekazana kwota zaspokaja w całości, czy tylko w części roszczenia osoby uprawnionej z tytułu zasądzonych alimentów. W skardze na powyższą decyzję M. M. ponownie podniósł, że pieniądze, które otrzymał zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia powstałego w związku z tym, iż nie otrzymywał alimentów przez kilkanaście lat. W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Ustawa z dnia z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) dalej powoływane jako ustawa, ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. W preambule do ustawy prawodawca wyraźnie określił ten cel, wskazując jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy Państwa w tym zakresie, akcentując obowiązki rodziny, wynikające z kodeksu rodzinnego. Stosownie do art. 133 k.r.i o. obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy uczących się pełnoletnich dzieci obciążą przede wszystkim rodziców. Alimenty ze swej istoty służą utrzymaniu uprawnionego, nie są świadczeniami stricte pieniężnymi. Ich immanentną cechą jest skierowanie na zaspokojenie bieżących potrzeb. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wkracza wówczas, gdy uprawniony tych środków na bieżące utrzymanie nie uzyskuje od zobowiązanego. Uprawniony do alimentów w sytuacji dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów ma prawo złożyć wniosek. Ustawodawca nałożył w ustawie obowiązek współdziałania zarówno ze strony dłużnika alimentacyjnego, jak i wierzyciela. Wśród tych obowiązków zawarty jest obowiązek informowania przez wierzyciela, uprawnionego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o zmianie sytuacji rodzinnej czy dochodowej, mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Poza sporem jest, że skarżący zaniechał tego obowiązku, co jednak nie ma bezpośredniego wpływu na wynik postępowania. W ocenie sądu organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 2 pkt 7 lit."d" ustawy. Stanowi on, że ilekroć w ustawie mowa jest o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Oznacza to zdaniem Sądu, że uprawniony musi jednocześnie pobierać świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika, innego organu egzekwującego alimenty). Należy przy tym zaznaczyć, że zarówno alimenty, jak i świadczenie wypłacane w trybie ustawy są formami świadczeń przyznawanych w określonych cyklach, z zasady miesięcznych – przy czym świadczenie z ustawy na okres jednego roku, z możliwości przyznania w kolejnym okresie, zaś cezurą czasową alimentów jest z reguły osiągnięcie pełnoletniości lub zakończenie nauki po jej uzyskaniu. Jednoczesność, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit."d" ustawy, czyli zbieg świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia. Przy tym w ocenie sądu nie ulega wątpliwości, że jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Jeżeli pamiętamy o istocie i celu alimentów, jakim jest dostarczanie środków na bieżące utrzymanie, to również taki cel należy przypisać świadczeniu z funduszu – ma ono zapewniać środki na bieżące utrzymanie uprawnionemu do alimentów. Tym samym i świadczenie wypłacane w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym (.....) może być uznane za świadczenie jednocześnie wypłacane, gdy opiewa na ten sam okres, co otrzymane alimenty. W przeciwnym razie łatwo doszłoby do sytuacji, w której pomoc Państwa w postaci świadczenia wypłacanego w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym (...) stawałaby się iluzoryczną. Tak byłoby na przykład w przypadku, gdy uprawniony po dłuższym czasie bezskutecznej egzekucji otrzymałby zaległości alimentacyjne już w okresie pobierania świadczenia z ustawy o pomocy uprawnionym, ale zaległości alimentacyjne nie dotyczyłyby okresu, na który przyznano świadczenie. Uprawniony, zgodnie z ogólnymi regułami ma bowiem prawo zaliczyć otrzymaną kwotę na poczet zaległości. Jeżeli uzyskana z opóźnieniem kwota alimentów nie niweczy zaległego długu, co więcej, zaliczenie jej na poczet zaległości powoduje, że nie można jej chociażby w części przeznaczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb, a więc na poczet (bieżących) alimentów, nie sposób uznać, że doszło do jednoczesnego otrzymania świadczeń. W okresie, na który przyznano świadczenie w trybie ustawy, w istocie uprawniony nie otrzymał alimentów, data ich wypłacenia nie jest bowiem tożsama z okresem alimentacji. Łatwo natomiast ustalić, czy nie doszło do zbiegu świadczenia z alimentami w okresie minionym, możliwe jest bowiem porównanie czasu pobierania świadczenia z kwotami zaległych alimentów i sposobem zaliczenia długu. Można mówić w takiej sytuacji co najwyżej o skuteczności egzekucji, gdyż z definicji zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy wynika, że egzekucja bezskuteczna oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Gdyby zaakceptować interpretację pojęcia świadczenia nienależnego, jaką prezentują w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organy, mogłoby dojść do sytuacji, gdy uprawniony w istocie zawsze będzie narażony na pozbawienie prawa do świadczenia w trybie ustawy o pomocy (..), przy najmniejszej choćby spłacie zaległości alimentacyjnych, w dodatku odległych w czasie. Tym samym, pomimo bezskuteczności egzekucji w czasie wskazanym w ustawie i pozbawienia uprawnionego w dłuższym okresie świadczeń alimentacyjnych, w istocie pomoc Państwa będzie iluzoryczna, uprawniony bowiem nie będzie otrzymywał ani alimentów, ani świadczenia, nie będzie zatem dysponował środkami na bieżące utrzymanie, czemu służyć winny zarówno alimenty, jak i świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Pamiętając o tym, że naczelnym celem świadczeń alimentacyjnych, poddanych regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zaspokajanie bieżących potrzeb uprawnionego, nie sposób podzielić wniosków organów co do zbiegu świadczeń, a przynajmniej należy uznać go za przedwczesny w okolicznościach danej sprawy. Przenosząc wcześniejsze rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wadliwa wykładnia art. 2 pkt 7 lit.d ustawy (...) bez wątpienia w sposób bezpośredni wpłynęła na wynik postępowania, bowiem doprowadziła do niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Organ zaniechał wyjaśnienia, w jaki sposób M. M. zaliczył otrzymane alimenty, szczególności, czy dublowały one w jakiejkolwiek części świadczenie wypłacane w trybie ustawy. Skarżący wyjaśnił na rozprawie, że dokonał rozliczenia zgodnie z zaleceniami, jakie otrzymał z Sądu Okręgowego w Ł. Celowym wydaje się wyjaśnienie tej kwestii, zwłaszcza, że skarżący twierdzi, że we wcześniejszych latach otrzymane zaległe alimenty przekazywał na rzecz instytucji To oznacza w tej sprawie, że organ mógłby stwierdzić, że M. M. otrzymał jednocześnie ze świadczeniem alimenty i doszło do zbiegu wypłaty świadczeń, a więc otrzymał świadczenie nienależne w myśl art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy, gdyby świadczenie z ustawy i przekazane przez sąd w W. alimenty dotyczyły okresu po lutym 2009r. Tymczasem brak jakichkolwiek ustaleń i wyjaśnień tych fundamentalnych kwestii czyni decyzję o zmianie okresu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego przedwczesną, zwłaszcza, że organ rozważył jedynie jedną z przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 24 ust.1 ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Sformułowanie tego przepisu wskazuje, że w razie zaistnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek organy mogą zmienić decyzje przyznającą świadczenie, co nie oznacza, że tak się stać musi. Organ za każdym razem winien rozważyć, czy z punktu widzenia celów ustawy byłoby to uzasadnione w danym, konkretnym przypadku i wskazać w uzasadnieniu przesłanki, jakim się kierował przy podejmowaniu decyzji. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 145 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. W trybie art. 152 p.p.s.a. są orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z wcześniejszych rozważań. Organy w szczególności winny wyjaśnić, z jakiego tytułu skarżący otrzymał z sądu w W. kwotę ok. 20.000zł, za jaki okres, czy rzeczywiście skarżący uzyskał z Sądu Okręgowego w Ł. wytyczne co do rozliczenia tej kwoty, w jakiej relacji otrzymana kwota pozostaje do otrzymywanych w okresie 2008-2009 świadczeń z funduszu. Dopiero wyczerpujące wyjaśnienia tej kwestii pozwolą na prawidłowe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.). K.O.