I FZ 136/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Lublinie z dnia 28 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 866/09, w przedmiocie odmowy zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 maja 2010 r. odmawiającego P. M. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 19 października 2009 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. i 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 28 marca 2011 r., sygn. akt. I SA/Lu 866/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 14 maja 2010 r. o odmowie przyznania P. M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z 14 grudnia 2010 r. skarżący P. M. wystąpił o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Był to kolejny wniosek w tym przedmiocie a poprzedni został oddalony prawomocnym postanowieniem z dnia 14 maja 2010 r. Występując po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy skarżący, podobnie jak uprzednio, oświadczył, że ponoszone przez niego wydatki na utrzymanie mieszkania, leczenie i wyżywienie wyczerpują kwotę otrzymywanej renty, przy czym należy mieć na względzie, że z mieszkania korzysta również jego żona, w związku z czym winni ponosić wspólnie koszty jego utrzymania. Jednocześnie działalność gospodarcza, którą prowadzi, przynosi co miesiąc stratę w kwocie ponad 6000,00 zł., przy czym strata ta ma być – według strony – finansowana ze środków ze sprzedaży towarów, za nabycie których uiszcza cenę z odroczonym terminem płatności. Sąd nie kwestionując, że możliwość uiszczania należności za towary w odroczonym terminie może stanowić w części źródło finansowania działalności gospodarczej, uznał, że taki rodzaj finansowania nie jest w stanie pokryć pełnej straty. Oznaczało to, że skarżący musiał mieć inne, nieujawnione we wniosku źródła finansowania. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) strona obowiązana jest przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie wszelkie środki pieniężne poza środkami koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Do środków koniecznego utrzymania skarżącego nie można zaś zaliczyć przychodów z działalności gospodarczej przeznaczanych na zapłatę za nabycie towarów handlowych. Przeznaczenie części przychodów, o których mowa, na pokrycie kosztów sądowych spowodowałoby wprawdzie czasowe ograniczenie rozmiarów działalności gospodarczej skarżącego, lecz - w świetle jego wyjaśnień – nie zagraża uszczerbkiem w jego koniecznym utrzymaniu. Sąd zauważył również, że na rachunku bankowym, prowadzonym w X. Bank na nazwisko żony skarżącego, według stanu na dzień 10 stycznia 2011r. pozostawała kwota 5727,66 zł., przy czym z przedstawionych wyciągów z wynika, że na rachunek ten wpływa renta skarżącego. Jednocześnie zaś z dokumentów tych nie wynika, aby środki na nim gromadzone były wykorzystywane na bieżące utrzymanie skarżącego i jego żony. Jeszcze, więc w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, posiadali środki finansowe wystarczające na uiszczenie należnych kosztów sądowych, które to środki nie były środkami koniecznego ich utrzymania. Reasumując Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie mógł uiścić kosztów sądowych, w tym w wpisu od skargi kasacyjnej, a tym samym, aby zachodziła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 14 maja 2010 r. 2. W zażaleniu na to postanowienie zarzucono naruszenie art. 165 u.p.p.s.a., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na błędnym uznaniu, że nie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Nadto zarzucono sprzeczność dokonanych przez Sąd ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału odnośnie jego sytuacji materialnej, polegającą na uznaniu, że dysponuje środkami finansowymi przekraczającymi środki przeznaczone na pokrycie koniecznych kosztów utrzymania. W zażaleniu wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a. zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Wobec faktu, że jest to kolejny wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych a prawomocnym postanowieniem z dnia 14 maja 2010 r. poprzedni został oddalony, Sąd miał również obowiązek ustalić, czy sytuacja majątkowa i rodzina skarżącego uległa w tym okresie takiej zmianie, która zgodnie z treścią art. 165 u.p.p.s.a uzasadniałaby zmianę tego orzeczenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zażalenie skutecznie nie podważa oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie w oparciu o dostępne dokumenty rozważono wszelkie okoliczności, także te podnoszone przez skarżącego, pozwalające na ustalenie rzeczywistej aktualnej jego sytuacji. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych i precyzyjnych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Sąd uwzględnił przy tym zarówno kwestie związane z uzyskiwanymi przez skarżącego dochodami jak też z ponoszonymi wydatkami związanymi z koniecznymi kosztami utrzymania. Przedmiotem tych rozważań były również, wskazywane przez niego niekorzystne efekty prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie wskazał na środki zgromadzone na koncie w X. Banku, jako te zasoby, z których mogą zostać poniesione koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony, skoro środki te nie były wykorzystywane na bieżące ich utrzymanie. Bez znaczenia w tym wypadku pozostaje fakt, że konto to prowadzone jest na nazwisko żony. Bezsporne, bowiem jest, że na koncie tym gromadzone są również należności skarżącego np. z tytułu renty. Ustaleniom takim nie sprzeciwia się fakt istniejącej rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym i jego żoną. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza, bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, jak choćby przepisu art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie, zaś z jego treścią oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił i możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W świetle powyższych okoliczności zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie mógł uiścić kosztów sądowych w tym należnego wpisu od skargi kasacyjnej, a tym samym, aby w jego sytuacji zaszła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę prawomocnego orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.