II OSK 1065/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) sędzia del WSA Leszek Kamiński Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 2071/08 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 2071/08, oddalił skargę M. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu M.S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie (błędnie określonej przez Sąd pierwszej instancji jako ul. [...]), z uwagi na to, że jak wynika z akt sprawy nie zamieszkuje ona w miejscu stałego zameldowania od wielu lat. Opuszczając lokal nie dokonała ciążącego na niej obowiązku meldunkowego. Jak wskazano, okoliczności te wynikają z zeznań świadków H. D., W. B., A. B. oraz z protokołu kontroli dyscypliny meldunkowej przeprowadzonej w dniu [...] września 2008 roku. Zdaniem Prezydenta zeznania tych świadków są wiarygodne. Nie zasługują natomiast na wiarę zeznania świadków zgłoszonych przez pełnomocnika M.S. Przeprowadzone postępowanie wskazuje, że M.S. jest zainteresowana wyłącznie utrzymaniem zameldowania w spornym lokalu. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.S., podnosząc, że od 19 lat kwestionuje interes prawny rodziny P., B., D.i S. w toczącym się postępowaniu oraz w każdym innym. Rodzina ta, zdaniem odwołującej się, nie ma żadnych praw do lokali w tym budynku. Pozostaje ona w konflikcie z tą rodziną, która "sprokurowała wraz z urzędnikami w 1990 roku wadliwą decyzję pomijającą ich udział i udział Gminy Mokotów we współwłasności nieruchomości". Zarzuciła, że urząd miasta "dał tendencyjnie wiarę wypowiedziom rodziny P., B., D. i S. oraz ich świadkom". Zdaniem odwołującej się jej częste przebywanie za granicą nie świadczy o tym, że trwale i dobrowolnie opuściła mieszkanie, gdyż zamierza cały czas w nim przebywać. Decyzją z dnia [...] października 2008 roku, Nr [...] Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] września 2008 roku podzielając zawarte w niej stanowisko. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M.S. podnosząc zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz przepisów postępowania, w szczególności art. 10 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 79 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym dowody nie potwierdziły opuszczenia przez nią miejsca stałego zameldowania. Podniosła, że M. i M. P. są niekonsekwentni, gdyż w postępowaniu administracyjnym twierdzą, że nie mieszka ona w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie zaś w dniu [...] listopada 2007 roku przekazali jej oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy najmu tego mieszkania na trzy lata naprzód ze skutkiem na dzień [...] grudnia 2010 roku. Pismo przesłane zostało na jej adres zameldowania, a nie sugerowanego miejsca zamieszkania w K. Skarżąca stwierdziła, że jej wyjazdy za granicę miały jedynie charakter czasowy, bez zamiaru stałego opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w ocenie skarżącej, nie został rozpatrzony wyczerpująco. Organy administracji dały bezgranicznie wiarę zeznaniom świadków, którzy są rodzinnie ze sobą powiązani i jednocześnie bezpodstawnie odmówił dania wiary zeznaniom świadków wskazanych przez skarżącą. Skarżąca stwierdziła również, że naruszono zasadę jej czynnego udziału w postępowaniu, gdyż nie była zawiadamiana o terminach czynności dowodowych, na co nie zwracał uwagi ani organ pierwszej instancji, ani organ drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, przesłanka pozwalająca na wymeldowanie M.S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie została spełniona. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji znajdują, zdaniem Sądu pierwszej instancji, potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Materiał ten był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Brak jest podstaw do przyjęcia, iż organy administracji naruszyły art. 77 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że dokonanej przez organy administracji oceny dowodów nie można uznać za ocenę dowolną, co uzasadniałoby zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. Sąd podkreślił przy tym, że wymeldowanie nie ma wpływu na przysługujące skarżącej uprawnienia cywilnoprawne do lokalu. Jeśli skarżąca zamierza w nim ponownie na stałe zamieszkać, to nic nie stoi na przeszkodzie, by się w tym lokalu zameldowała. Nie można natomiast dopuścić do trwania fikcji meldunkowej, to jest sytuacji, że skarżąca będzie zameldowana w lokalu, z którego się wyprowadziła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że twierdzenia skarżącej, iż wyjeżdża ona za granice jedynie czasowo przeczą zgromadzone w toku postępowania dowody, które wskazują, iż skarżąca od dawna nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Świadkowie, którzy potwierdzają tę okoliczność, to nie tylko osoby zainteresowane wymeldowaniem skarżącej, ale również osoby postronne, nie mające żadnego interesu w tym, by skarżąca została wymeldowana. Twierdzenie, iż organy administracji bezgranicznie dały wiarę zeznaniom świadków, którzy potwierdzają, iż skarżąca wyprowadziła się z lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie jest, zdaniem Sądu, nieuzasadnione. Co do wskazywanej przez skarżącą okoliczności, że M. P. i M. P. w postępowaniu przesłali oświadczenie woli o wypowiedzeniu stosunku najmu M. S. na jej adres zameldowania, wbrew twierdzeniu skarżącej, nie świadczy, zdaniem Sądu, o niekonsekwencji ich twierdzeń. Pismo przesłane zostało na adres zameldowania, gdyż tylko taki adres był tym osobom znany. Skarżąca nie wskazała bowiem swojego rzeczywistego miejsca stałego pobytu. Sąd pierwszej instancji uwzględnił zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. i art. 79 k.p.a. , albowiem organy administracji nie powiadomiły skarżącej o przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadków. Uchybienie to nie miało jednak, zdaniem Sądu, wpływu na treść rozstrzygnięcia. W toku postępowania administracyjnego skarżąca była bowiem reprezentowana przez pełnomocnika, którym była jej siostra. W aktach sprawy znajduje się protokół z dnia [...] marca 2008 roku zawierający oświadczenie pełnomocnika skarżącej (k - 59 akt administracyjnych) z którego wynika, że pełnomocnik skarżącej otrzymała kserokopie całości akt sprawy, to jest 59 stron. Zawarte w nich były wszystkie przeprowadzone do tego dnia dowody, w tym także zeznania przesłuchanych w sprawie świadków. Pełnomocnik skarżącej miała więc możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym. Pełnomocnik skarżącej w dniu [...] lipca 2008 roku zapoznała się z całością akt sprawy i nie składała wniosku o uzupełnienie materiału dowodowego, jak również o powtórzenie przeprowadzonych już dowodów z zeznań świadków. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu pierwszej instancji, pozwalają stwierdzić, iż niepowiadomienie pełnomocnika skarżącej o terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków nie miało wpływu na wydane w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcia. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia złożyła M.S. zaskarżając tenże wyrok w całości i zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwana dalej p.p.s.a.) polegające na wadliwym uzasadnieniu wyroku tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.; 2. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993) polegającym na przyjęciu wbrew istniejącemu stanowi faktycznemu ustalonemu na podstawie istniejących w sprawie dowodów, że skarżąca trwale opuściła lokal przy ul. [...] w Warszawie, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że nie ma zamiaru opuścić swojego miejsca zamieszkania, w którym jest zameldowana od 1949 roku, a jej częste wyjazdy za granice nie mają wpływu na jej miejsce stałego zameldowania. W przekonaniu skarżącej dowód z zeznań świadków potwierdza fakt, że skarżąca jest rzadko widywana przez sąsiadów a nie fakt opuszczenia przez nią trwale miejsca zamieszkania. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej zarzucił, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymagań z art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ nie zawiera oceny zgodności ustaleń z prawem. Zdaniem skarżącej w uzasadnieniu "Sąd nie utożsamia się z tymi ustaleniami ograniczając się do relacjonowania poczynań organu". Ponadto zarzucono, że kwestie objęte zarzutami skargi nie zostały przeanalizowane wyczerpująco przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie opiera się na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Tym samym, wobec wystąpienia obu podstaw z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany jest do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, poprzez które autor skargi kasacyjnej stara się zakwestionować ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę zaskarżonego wyroku. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 141 § 4 polegające na wadliwym uzasadnieniu wyroku. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że przedmiotowe uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji ma charakter zwięzły, jednakże wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej spełnia ono wymagania przewidziane treścią art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedmiotowe uzasadnienie, mimo dość "oszczędnej treści" zawiera zarówno zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze oraz stanowisk pozostałych stron, jak i podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegający na przyjęciu wbrew istniejącemu stanowi faktycznemu ustalonemu na podstawie istniejących w sprawie dowodów, że skarżąca trwale opuściła lokal przy ul. [...] w Warszawie. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W okolicznościach niniejszej sprawy opuszczenie przez skarżąca miejsca stałego pobytu w Warszawie przy ul. [...] miało, wbrew twierdzeniu strony, charakter trwały, gdyż nastąpiło zerwanie więzi życiowej z tym miejscem, spowodowane koncentracją interesów życiowych w innym miejscu – poza granicami kraju. Prawidłowo także Sąd pierwszej instancji ustalił, że trwałe opuszczenie miejsca zameldowania i wynikało z jej woli. Za prawidłowością tych ustaleń przemawia zarówno treść zeznań świadków, w tym bezpośrednio niezainteresowanych wynikiem sprawy i nie będących członkami rodziny skarżącej, jak i protokół kontroli dyscypliny meldunkowej przeprowadzonej w dniu [...] września 2008 r. W tak ustalonym stanie faktycznym, w szczególności wobec ustalenia, że pobyt skarżącej w przedmiotowym lokalu przy ul. [...] w Warszawie ma charakter sporadyczny, a sporny lokal nie stanowi jej centrum życiowego, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Zaznaczyć trzeba, że przez naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni rozumie się nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała. Sam zaś zamiar pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, albowiem zamiar ten musi być połączony z faktem przebywania, który polega na rzeczywistym skoncentrowaniu w danym miejscu swoich osobistych i życiowych interesów, czego skarżąca w skardze kasacyjnej nie wykazała. Podkreślić należy, że ewidencja ludności ma na celu wyłącznie rejestrację faktów, tj. tego, czy dana osoba stale lub czasowo przebywa w określonym lokalu. Zameldowanie nie przesądza o istnieniu jakiegokolwiek prawa danej osoby do lokalu, objętego tym zameldowaniem, a także przeciwnie: wymeldowanie z pobytu stałego nie oznacza utraty tytułu prawnego. Źródłem praw do lokalu są bowiem stosunki cywilnoprawne. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podstawy skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.