II OZ 842/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia E. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] maja 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 425/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie W dniu [...] marca 2010 r. (data prezentaty Sądu) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administarcyjengo w Warszawie uzupełniony przez Stowarzyszenie E. wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym stowarzyszenie wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym. Finansuje swoją działalność ze składek członkowskich, które wynoszą 960 zł. rocznie. W skali miesięcznej składki wynoszą 80 zł. Stowarzyszenie podało, że nie posiada własnego rachunku, ani konta bankowego. Do wniosku dołączono regulamin Stowarzyszenia z którego wynika, ż działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 425/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek Stowarzyszenia E. o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd podkreślił, że rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważy, że stowarzyszenie – podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, zobligowane jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki , z jakich będzie finansowana działalność statutowa/ regulaminowa. Stowarzyszenie E., jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach, stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministacyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. Akt II OZ 1433/06) dotyczącego tej samej organizacji, Sąd zaznaczył, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, że stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, o niskich dochodach musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Sąd wskazał nadto, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polski przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Na powyższe postanowienie stowarzyszenie wniosło zażalenie w którym podnosi, o nadmiernej wysokości opłaty sądowej w kontekście Konwencji z Aarhus i Dyrektywy 85/337/WE (zmiana : dyrektywa 2003/35/WE z dnia 26 maja 2003 r.). Stowarzyszenie argumentuje swoje stanowisko przepisem art. 9 ust. 1 w/w konwencji, którym nałożono na Polskę obowiązek umożliwienia dostępu do szybkiej procedury prawnej, bezpłatnej lub niedrogiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 592). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie E. nie wykazało, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W związku z możliwości, uzyskiwania przez Stowarzyszenie wpływów finansowych, jakie gwarantuje prawo, nie można uznać, iż znajduje się ono w sytuacji braku dostatecznych środków, niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego, skoro samo Stowarzyszenie nie stara się o pozyskanie takowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Art. 9 Konwencji z Aarhus "Dostęp do wymiaru sprawiedliwości", stanowi bowiem o obowiązku umożliwiania dostępu do szybkiej procedury prawnej, bezpłatnej lub niedrogiej. Przepis art. 9 ust. 5 Konwencji zobowiązuje Strony tej konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Z przepisów tych nie wynika więc generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.