II OZ 1076/10

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 28 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 783/09 odmawiającego przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] w L. w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Polskiego [...] w W. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w obiekcie budowlanym postanawia: oddalić zażalenie Stowarzyszenie [...] w L. pismem z dnia 19 lipca 2010 r. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Polskiego [...] w W. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w obiekcie budowlanym. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 783/09 odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżące Stowarzyszenie w piśmie z dnia 31 sierpnia 2010 r. wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, postanowieniem z dnia 6 września 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 783/09, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 . ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), - dalej p.p.s.a., odmówił Stowarzyszeniu [...] w L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Z oświadczeń i dokumentów Stowarzyszenia (Statut Stowarzyszenia, k. 163-166 akt sądowych) wynika, iż jego działalność opiera się na pracy społecznej jej członków (§ 7 statutu). Stowarzyszenie, co podnosi w sprzeciwie, nie ustaliło natomiast dla swej działalności składek członkowskich, o których mowa w § 27 ust. 1 statutu. Podniesiono, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Poza tym Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową (§ 27 ust. 4 statutu). Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Stowarzyszenie [...] w L. pismem z dnia 27 września 2010 r. wniosło zażalenie na wyżej wskazane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 września 2010 r. zarzucając naruszenie: 1. art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez odmowę przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym pomimo wykazania przez nie, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2. przekroczenie przez Sąd granic uznania administracyjnego; 3. brak dokonania przez Sąd stosownej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ponieważ wydane postanowienie pozostaje sprzeczne z istotą prawa pomocy o której mowa w art. 245 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., możliwe jest zwolnienie osoby prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), a także statut Stowarzyszenia [...] w L. oraz odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, przewidują możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Skarżące Stowarzyszenie chcąc realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06). Podzielając powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Należy mieć na uwadze, że z zapisów statutu Stowarzyszenia [...] w L. wynika, iż członkowie Stowarzyszenia zadeklarowali pomoc finansową na jego rzecz. Tak więc argumentacja przedstawiona przez skarżące Stowarzyszenie nie może uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, bowiem Stowarzyszenie pozbawiając się środków finansowych, które mogłoby uzyskać zgodnie ze swoim statutem, nie może domagać się przyznania prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie przyjął, iż skarżące Stowarzyszenie, we wniosku o prawo pomocy nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie od członków Stowarzyszenia składek członkowskich. Skarżące Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazało, iż występuje w niniejszej sprawie realizując swoje cele statutowe. W takim wypadku, należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.