II SA/Bd 291/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr 430000-IKAW-152-3/10/AP w przedmiocie sprostowania omyłki pisarskiej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 3 lutego 2010 r. nr 432000 – UOGR – 152 – 3/09, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w T. sprostował oczywistą omyłkę pisarską w treści orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] stycznia 2010 r. dotyczącego naruszenia obowiązku służbowego przez młodszego aspiranta celnego M. K. w ten sposób, że "na stronie 2 w punkcie 2 orzeczenia: Jest Starszemu kontrolerowi celnemu M. K. wymierzyć karę dyscyplinarną, naganę z upomnieniem. Winno być Starszemu kontrolerowi celnemu M. K. wymierzyć karę dyscyplinarną, naganę z ostrzeżeniem." W uzasadnieniu wskazano, że w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2010 r. popełniono omyłkę pisarską polegającą na niewłaściwym określeniu orzeczonej kary dyscyplinarnej, albowiem po wysłuchaniu obwinionej oraz wysłuchaniu rzecznika dyscyplinarnego Naczelnik podjął decyzję o orzeczeniu kary dyscyplinarnej określonej w art. 167 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323; zwanej w skrócie "u.S.C."), tj. nagany z ostrzeżeniem. W zażaleniu skarżąca M. K. zarzuciła Naczelnikowi naruszenie art. 105 § 1 k.p.k. stosowanego na podstawie odesłania zawartego w art. 187 u.S.C. przez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek przyjęcia, iż sprostowanie może dotyczyć rodzaju orzeczonej kary. Skarżąca, przywołując treść orzeczeń Sądu Najwyższego oraz stanowiska komentatorów Kodeksu postępowania karnego podniosła, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie niesporny jest zakaz stosowania instytucji sprostowania do merytorycznych części orzeczenia, w szczególności rodzaju orzeczonej kary i jej wymiaru. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego. W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że po stwierdzeniu w dniu [...] sierpnia 2009 r. faktu naruszenia przez skarżącą Polityki Bezpieczeństwa Informacji w Izbie Celnej w T. wszczęto wobec niej postępowanie wyjaśniające, a następnie dyscyplinarne. W dniu [...] stycznia 2010 r., zgodnie z art. 178 ust. 1 u.S.C. odbyło się wysłuchanie Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego w T. oraz obwinionej. Naczelnik, po wysłuchaniu Rzecznika i obwinionej, podjął decyzję o wymierzeniu kary dyscyplinarnej określonej w art. 167 ust. 1 pkt 4 u.S.C. tj. nagany z ostrzeżeniem. Jednocześnie poinformował obwinioną, że zgodnie z art. 179 ust. 1 u.S.C. orzeczenie dyscyplinarne wraz z uzasadnieniem zostanie jej doręczone w ciągu 14 dni. Następnie w związku z tym, że po doręczeniu obwinionej orzeczenia wraz z uzasadnieniem okazało się, że w jego treści popełniona została oczywista omyłka polegającą na niewłaściwym określeniu orzeczonej kary dyscyplinarnej, Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. sprostował ją w trybie art. 105 k.p.k. W opinii Dyrektora w tej sytuacji stanowisko skarżącej zaprezentowane w zażaleniu jest zbyt rygorystyczne i uproszczone. Dyrektor przyznał, że zgodnie z utrwalona linią orzecznictwa i doktryny art. 105 k.p.k. pozwala jedynie na prostowanie takich omyłek, które nie dotyczą materialnej treści orzeczenia i są przy tym oczywiste, a tym samym wyklucza możliwość prostowania elementów dotyczących merytorycznej treści wyroku. Jednakże nie oznacza to, że ewidentny błąd, który pojawił się w pkt 2 orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] stycznia 2010 r. nie może być traktowany jako oczywista pomyłka, istotne jest bowiem nie miejsce, w którym zaistniała pomyłka, ale to, czy ma ona charakter wyłącznie pisarski, czy jest efektem pośpiechu lub nieuwagi oraz czy pozostaje widoczna "na pierwszy rzut oka" (w tym względzie Dyrektor wskazał na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2008 r.; sygn. akt II KK 64/08). Zdaniem Dyrektora za uznaniem, że w orzeczeniu dyscyplinarnym z 5 stycznia 2010 r. popełniono oczywistą omyłkę polegającą na niewłaściwym określeniu orzeczonej kary dyscyplinarnej jako "nagany z upomnieniem" zamiast "nagany z ostrzeżeniem" przemawia wskazanie w orzeczeniu jako podstawy prawnej art. 167 ust. 1 pkt 3 u.S.C. przewidującego karę nagany z ostrzeżeniem. Także w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego prawidłowo powołano się na karę nagany z ostrzeżeniem, szczegółowo wyjaśniając, co przemawiało za jej wymierzeniem. Fakt zapoznania się z wymierzoną karą nagany z ostrzeżeniem potwierdziła też skarżąca składając podpis na notatce służbowej sporządzonej z czynności wysłuchania Rzecznika Dyscyplinarnego oraz obwinionej. O oczywistej omyłce świadczy też to, że kary "nagany z upomnieniem" nie ma katalogu kar określonych w art. 167 u.S.C. W skardze do sądu administracyjnego M. K. wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zarzucając naruszenie art. 105 k.p.k w związku z art. 187 u.S.C. oraz zmianę z urzędu prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego, ku czemu brak jakiejkolwiek podstawy prawnej. W uzasadnieniu skarżąca, konsekwentnie jak w zażaleniu, podniosła, że sprostowanie omyłki pisarskiej w trybie art. 105 k.p.k. nie może dotyczyć elementów merytorycznych rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Poszerzając argumentację organ dodatkowo powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego (sygn. akt III KZ 76/70) oraz podniósł, że skarżąca nie wniosła w terminie odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego, co pozwala sądzić, że nie miała zastrzeżeń zarówno co do rodzaju orzeczonej kary jak i zasadności jej wymierzenia. W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2010 r. skarżąca zakwestionowała trafność powołanego przez Dyrektora, na poparcie jego stanowiska, orzecznictwa. Błąd w orzeczeniu sądu, który w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2008 r. (sygn. akt II KK 64/08) został uznany za oczywistą omyłkę pisarską, dotyczył błędnego wskazania roku w opisie czynu ciągłego tzn. odnosił się do sfery faktów, a nie do sfery prawnej. Ponadto uznanie, że poprawnym jest także "pośrednie" wskazanie rodzaju kary tj. poprzez przywołanie przepisu ustawy, a nie poprzez przytoczenie nazwy kary, prowadziłoby do marginalizacji art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. - bezwzględnej przesłanki odwoławczej w przypadku orzeczenia kary nieznanej ustawie. Przywoływanie przepisów określających rodzaje i wymiar kary sanowałoby wadliwe wskazanie kary przez sąd, a oskarżonego stawiałoby w niepewności co do sposobu i zakresu penalizowanych czynów. Skarżąca podniosła, że z pełnej treści postanowienia SN z 22 sierpnia 1970 r. (sygn. akt III KZ 76/70) wynika, że wbrew temu co twierdzi organ – także w tym orzeczeniu SN odróżniał materialne i formalne części wyroku, jedynie w tych pierwszych dopuszczając sprostowanie. Ponadto skarżąca wskazała, że sprzeczność pomiędzy treścią sentencji i uzasadnienia orzeczenia musi być rozstrzygana na korzyść sentencji orzeczenia (wyrok SN z 29 października 1998 r., sygn. akt III KKN 199/97 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1770/08). Odnośnie okoliczności podpisania notatki służbowej skarżąca podniosła, że to orzeczenie dyscyplinarne, a nie notatka służbowa z postępowania wyjaśniającego, stanowi o jej ukaraniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy Służby Celnej reguluje rozdział 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. W rozdziale tym ustawodawca wskazał zarówno zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej, katalog kar dyscyplinarnych jak też określił tok postępowania dyscyplinarnego, jednakże w sposób niezupełny, o czym świadczy treść art. 187 u.S.C., zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 u.S.C. stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Wobec braku regulacji w u.S.C. przez pryzmat przepisów tego kodeksu należy oceniać także kwestie uchybień w treści orzeczenia dyscyplinarnego. W kontrolowanej sprawie owym uchybieniem jest posłużenie się w treści orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] stycznia 2010 r. określeniem kary dyscyplinarnej "nagany z upomnieniem" przy jednoczesnym wskazaniu, że kara zostaje wymierzona na podstawie art. 167 ust. 1 pkt 3 u.S.C., który to przepis (ani żaden inny przepis u.S.C.) tego rodzaju kary nie przewiduje. Zdaniem Sądu słuszny jest zarzut skarżącej (opierający się na trafnej analizie orzecznictwa Sądu Najwyższego), że takiego uchybienia nie można uznawać za oczywistą pomyłkę pisarską, którą można sprostować w drodze postanowienia wydanego w trybie art. 105 k.p.a. w związku z art. 187 u.S.C. Stosownie do treści art. 105 § 1 k.pk. oczywiste omyłki pisarskie i rachunkowe oraz w obliczeniu terminów w orzeczeniu lub zarządzeniu albo w ich uzasadnieniu można sprostować w każdym czasie. Treść tego przepisu nie ogranicza możliwości popełnienia oczywistej omyłki pisarskiej tylko do takich elementów orzeczenia jak oznaczeniu sądu (odpowiednio – organu), sygnatury akt, nazwy stosowanej ustawy. Możliwe jest także popełnienie w sposób oczywisty omyłki w merytorycznej treści orzeczenia, w tym wypowiedzi o wymierzanej karze, wynikającej nieuwagi przy sporządzaniu orzeczenia (np "ostrzeżaniem" zamiast "ostrzeżeniem"). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku błędu w orzeczeniu możliwe jest jego usuwanie w trybie sprostowania. Granicę w tym względzie stanowi treść art. 429 § 1 k.p.k., określającego bezwzględne przyczyny odwoławcze, tj. określającego uchybienia, których stwierdzenie zobowiązuje instancję odwoławczą do uchylenia orzeczenia. Nie można przyjąć, że to samo uchybienie w treści orzeczenia może zostać usunięte zarówno w toku instancyjnym, przy zastosowaniu jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych określonych w art. 429 § 1 k.p.k., jak też w trybie sprostowania na podstawie art. 105 § 1 k.pk. Oznaczałoby to bowiem, że dana przyczyna odwoławcza jest zbędna, co sprzeciwia się założeniu racjonalnego ustawodawcy. W przedmiotowym przypadku wskazanie w orzeczeniu dyscyplinarnym [...] stycznia 2010 r., że organ wymierza karę "nagany z upomnieniem" jest – w świetle katalogu kar dyscyplinarnych z art. 167 ust. 1 u.S.C. – oczywiście błędne, gdyż wskazany przepis tego rodzaju kary nie przewiduje. Z drugiej strony oznacza to jednakże również to, że organ orzekł względem skarżącej karę, nieznaną ustawie o Służbie Celnej, a tym samym zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., który to przepis należy stosować w postępowaniu dyscyplinarnym stosownie do treści art. 187 u.S.C. W tej sytuacji "sprostowanie" oznaczałoby taką zmianę treści orzeczenia, na którą ustawodawca zezwolił tylko w ramach kontroli instancyjnej. Tego rodzaju ingerencja w merytoryczny element orzeczenia, jak to miało miejsce w przedmiotowym przypadku, jest zatem niedopuszczalna. W ponownym postępowaniu organy powinny wydać orzeczenie uwzględniając powyższe stanowisko Sądu. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm. , zwanej w skrócie "p.p.s.a.") Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.), biorąc pod uwagę wysokość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.