II OZ 902/10

Dnia 22 września 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 22 września 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 lipca 2010 roku sygn. akt II SA/Rz 57/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] grudnia 2009 roku Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J.S. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] grudnia 2009 r. z uwagi na nieusunięcie jej braków formalnych tj. nadesłania jej odpisów. Wnioskiem z dnia 31 maja 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2010 r. wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Z uwagi na nieczytelne sporządzenie pism skierowanych do Sądu przez skarżącego można było odczytać jedynie, że wnosi on sprzeciw od postanowienia z dnia 21 czerwca 2010 r. Sąd I instancji uznał, że zgromadzone informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie z prawa pomocy. Na podstawie złożonego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, a także dokumentów i oświadczeń zawartych zgromadzonych w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 457/10 Sąd I instancji ustalił, że skarżący zamieszkuje samotnie, posiadany przez niego majątek obejmuje dom oraz nieruchomość rolną o pow. 90 a, nie ma innych wartościowych składników majątku. Wysokość pobieranej przez niego renty to ok. 930 zł. netto (1100 brutto). Na zakup żywności przeznacza 600 zł, zaś opłaty za prąd wynoszą ok. 100 zł/m-c. Na podstawie treści oświadczenia skarżącego złożonego do protokołu rozprawy z dnia 3 marca 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 856/09 ustalono, że skarżący w dniu 14 stycznia 2010 r. nabył od Agencji Nieruchomości Rolnych w drodze przetargu, nieruchomość rolną o pow. 0,26 ha za kwotę 2120 zł. W ocenie Sądu I instancji, analiza powyższych informacji, nie uprawnia do stwierdzenia złej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Możliwość poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych wiąże się z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty), a te na bieżąco są zaspokajane. Sąd uznał, że skarżący jest w stanie wygospodarować niezbędne środki finansowe, (na obecnym etapie postępowania obejmą one wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł i wydatki związane z ustanowieniem adwokata lub radcy prawnego do jej sporządzenia). Tym bardziej, że w innych sprawach tj. w sprawie o sygn. II SA/Rz 190/10 i II SA/Rz 405/10 skarżący uiścił wpisy sądowe od skarg (2 x 100 zł). Nadto Sad zauważył, że zwolnienie skarżącego w całości z kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 190/10 (postanowienie z dnia 2 czerwca 2010 r.), pozwoli skarżącemu na wygospodarowanie środków finansowych na potrzeby niniejszego postępowania. Fakt nabycia nieruchomości rolnej świadczy również o potencjalnej możliwości jej zagospodarowania, a tym samym możliwości uzyskania dodatkowych dochodów i pożytków. Skarżący nie wykazał także, że jego sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Wynagrodzenie pełnomocnika, co do zasady ustalają same umawiające się strony, stąd każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata winien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wskazał, że nie będzie zadłużał się na opłacenie kosztów postępowania, natomiast pieniądze na nieruchomość otrzymał od brata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Nie może być to jednak ocena dowolna. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, że brak było podstaw zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości oraz przyznania adwokata. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia mają dochody osiągane przez skarżącego. Doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że osoba utrzymująca się z renty w wysokości 1050 zł i ponosząca standardowe koszty utrzymania, a także dodatkowe koszty leczenia, może mieć problemy z poczynieniem jakichkolwiek oszczędności. Z cytowanego wyżej przepisu wynika, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest niemożność poniesienia jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania, czego nie należy interpretować w ten sposób, że jeżeli strona osiąga jakiekolwiek dochody to powinna je przeznaczyć na koszty sądowe z uszczerbkiem dla własnych, podstawowych potrzeb. Podkreślić również należy, że jeżeli Sąd ma jakiekolwiek wątpliwości w zakresie sytuacji finansowej wnioskodawcy, to powinni wezwać stronę w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o nadesłanie dodatkowych dokumentów. Trudno również zaakceptować stanowisko Sądu I instancji, który pominął całkowicie argumenty podnoszone w sprzeciwie z uwagi na jego nieczytelność. W takiej sytuacji Sąd I instancji miał możliwość zarządzenia osobistego stawiennictwa strony i wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, jak również wezwania strony do nadesłania pisma w czytelnej formie pod rygorem negatywnych skutków procesowych. Powyższe uchroniło by Sąd I instancji przed zarzutem nieobiektywnej, dowolnej oceny złożonych dokumentów skutkującej negatywnym rozpoznaniem wniosku. Z pism skarżącego jednoznacznie wynika, że procedury sądowe nie są dla niego do końca zrozumiałe. Tym bardziej więc - zgodnie z regułą wynikającą art. 6 p.p.s.a. - Sąd I instancji powinien zadbać by strona nie poniosła szkody na skutek swoich zaniedbań. Trudno również zaakceptować stanowisko, że w każdym przypadku złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika strona powinna wykazywać, że nie ma możliwości poniesienia kosztów wynagrodzenia konkretnie wybranego pełnomocnika. Po pierwsze trudno wyobrazić sobie formę w jakiej strona miałaby udokumentować wysokość wynagrodzenia jakiego domaga się pełnomocnik. Z drugiej zaś, interpretacja taka mogłaby doprowadzić do absurdalnej sytuacji, w której każda strona mogłaby się domagać ustanowienia pełnomocnika wskazując zawyżoną kwotę żądanego wynagrodzenia. To rzeczą Sądu jest dokonanie obiektywnej oceny ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego w sprawie i odniesienie ich do możliwości finansowych wnioskodawcy. Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.