I OZ 967/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Ol 33/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Ol 33/10 odmówił J. W. ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 18 czerwca 2010r J. W. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie go od kosztów i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, nadsyłając jednocześnie wypełniony formularz PPF. Pismem z dnia 28 czerwca 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń z pouczeniem, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. W dniu 16 sierpnia 2010 r. J. W. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu zawartym w urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że prowadzi jednoosobowo gospodarstwo domowe, do jego majątku należy mieszkanie o powierzchni 52 m2 i działka budowlana, na której stoi budynek w stanie surowym. Ponadto wskazał, że jest bezrobotny i nie ma żadnych dochodów Zarządzeniem z dnia 22 października 2010 r. Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, zobowiązując go między innymi do przedstawienia dowodów opłacenia należności wiążących się z posiadanym mieszkaniem, oświadczenia określającego jego źródła utrzymania i zawierajacego informacje o dochodzie, stanie majątkowym i rodzinnym jego matki. Powyższe wezwanie skarżący odebrał w dniu 28 października 2010 r. i mimo upływu zakreślonego terminu nie nadesłał wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że w niniejszej sprawie wnioskodawca skarży działanie organu administracji w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, a zatem stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Sąd dodał również, że oświadczenia złożone przez skarżącego, a zawarte w formularzu PPF, są niewystarczające do rozpatrzenia jego wniosku i nie pozwalają na stwierdzenie, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Pomimo wezwania do złożenia dokumentów źródłowych skarżący do dnia rozpoznania przedmiotowej sprawy nie nadesłał żadnych dokumentów, ani nie złożył żadnych wyjaśnień w zakresie określonym w wezwaniu. Z powyższych względów Sąd I instancji uznał, że w przedstawionym stanie faktycznym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy prawnej z urzędu. Zatem strona we własnym interesie powinna przedstawić wszystkie okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący sam uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale wymaga również zbadania, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Reasumując, WSA w Olsztynie podał, że niewykonanie wezwania w zakresie przedstawienia wszystkich niezbędnych informacji potrzebnych do prawidłowej oceny zdolności finansowych pozbawia Sąd możliwości prawidłowej oceny sytuacji materialnej i bytowej skarżącego. Poza tym w związku z rozpatrywaniem licznych skarg J. W. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że zamieszkuje on wraz z matką i to ona reguluje wszystkie płatności za mieszkanie, co świadczy o pozostawaniu tych osób we wspólnym gospodarstwie domowym. Nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W zażaleniu J. W. stwierdził że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem. Podał, że argumenty na których oparte zostało rozstrzygnięcie są nieprawdziwe, a wymagania stawiane mu przez Sąd są dla niego "nie do zrealizowania". Wskazał również, że jest bezrobotny, żyje w skrajnym ubóstwie i nie ma środków na prowadzenie korespondencji z wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie pozbawione jest uzasadnionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi ono wątpliwości, strona jest zobowiązana dodatkowo złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub wykażą, że posiadane środki są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że Sąd I instancji, mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i prawo strony do szybkiego rozpoznania sprawy, a także uwzględniając powstałe wątpliwości dotyczące informacji przekazywanych przez skarżącego, zasadnie-zgodnie z art. 255 P.p.s.a.- wezwał go do nadesłania dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić okoliczności podniesione w formularzu PPF. Strona jednak nie zastosowała się do powyższego wezwania. Powyższe dokumenty były zaś niezbędne, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należy uznać oświadczenie skarżącego, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a zatem iż pozbawiony jest jakichkolwiek środków na swe utrzymanie. Ustalenie osób pozostających faktycznie we wspólnym gospodarstwie wnioskodawcy ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie jego faktycznej sytuacji materialnej. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił także, jak nie posiadając- jak twierdzi- żadnego źródła dochodu jest w stanie pokrywać koszty utrzymania swojego 52 m2 mieszkania. Może to jedynie oznaczać, że skarżący lub członkowie jego rodziny (matka) posiadają inne źródła dochodu, nieujawnione w niniejszej sprawie. Z powyższych względów należy uznać, że odmowa przyznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie J. W. prawa pomocy w zakresie częściowym prawa nie narusza. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, winien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków rodziny, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami. W tym stanie rzeczy, na podstawie art.184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.