IV SA/Gl 14/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] Nr [...] odmówiono stwierdzenia u A. S. choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego: nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% wymienionej w poz. 16.6 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Decyzję wydano w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe na promieniowanie jonizujące w środowisku pracy oraz orzeczenie lekarskie Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. Nr[...]. Odwołanie od tej decyzji złożył A. S., wnosząc o zmianę decyzji PPIS w G. poprzez stwierdzenie u niego schorzenia zawodowego. Strona podkreśliła, że jeśli wykryto u niej schorzenie - nowotwór złośliwy, a w trakcie pracy występowało narażenie na promieniowanie jonizujące -to obowiązkiem organu I instancji było stwierdzenie choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami), art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz § 8 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz. 869) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 03 lipca 2009r. weszło w życie nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r.w sprawie chorób zawodowych. Na mocy § 11 ust. 1 tego rozporządzenia do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podniósł, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby -zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów, oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Nadmieniono, iż w sprawie A. S. postępowanie wyjaśniające wykazało, że w/wym. pracował w latach 1977-1978 i 1979-1999 w KWK "[...]" w G. kolejno jako ładowacz, młodszy górnik, górnik, górnik rabunkarz, górnik strzałowy, górnik strzałowy -rabunkarz pod ziemią. Od roku 1999-2002 przebywał na urlopie górniczym, a od roku 2002 przeszedł na emeryturę. Organ odwoławczy wskazał, że opierając się na materiale dowodowym, zwłaszcza piśmie z dnia [...] Głównego Instytutu Górnictwa w K. przyjął, że A. S. mógł pracować zarówno w wyrobiskach niezagrożonych radiacyjnie, jak również w wyrobiskach, gdzie istniało prawdopodobieństwo, że promieniowanie jonizujące mogło przekraczać naturalny poziom tła promieniowania. Podkreślił, że na podstawie istniejących danych dotyczących osób zatrudnionych w podziemnych wyrobiskach Kopalni "[...]" w latach 1977-1999 nie stwierdzono przekroczenia wartości granicznych ustanowionych dla osób wykonujących pracę w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące, tj. 20 mSv na rok. Podniesiono, że A. S. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] Nr[...]), gdzie po przeprowadzeniu analizy narażenia zawodowego A. S. na działanie promieniowania jonizującego i w oparciu o współczesny stan wiedzy medyczno - orzeczniczej -lekarze specjaliści na podstawie przepisów rozp. R.M. z dnia 30 lipca 2002 r. dot. chorób zawodowych orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotwór złośliwy wym. w poz. 16/6 wykazu chorób zawodowych. Podkreślono, iż następnie w postępowaniu odwoławczym A. S. był badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie biorąc pod uwagę ocenę narażenia zawodowego i aktualną wiedzę medyczną -lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] Nr [...] również nie znaleźli podstaw do rozpoznania choroby zawodowej -nowotwór złośliwy wym. w poz. 17/9 rozp. R. M. z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ podkreślił, iż orzeczenie lekarskie WOMP z dnia [...] wydane na podstawie nieobowiązującego już rozp. R.M. z dnia 30 lipca 2002 r. dot. chorób zawodowych w świetle obecnie obowiązujących przepisów zachowuje swoją ważność, gdyż zakres badań i ich metodologia nie uległy zmianie (§11 ust. 1 rozp. R.M. z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych). Wyjaśniono, że jednostka chorobowa wym. w poz. 16/6 wykazu chorób zawodowych rozp. R. M. z 30 lipca 2002 r. obecnie jest umieszczona w poz. 17/9 wykazu chorób zawodowych obowiązującego aktualnie rozp. R. M. z 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Reasumując organ odwoławczy wskazał, że po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, zwłaszcza oceny narażenia zawodowego A. S. w środowisku pracy i orzeczeń lekarskich WaMP i IMPiZŚ w S. -nie uwzględnił odwołania i orzekł jak w sentencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący A. S. nie zgodził się z decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K., zarzucając decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie i uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej od pozanormatywnych, oraz sprzecznych z prawem przesłanek. Strona skarżąca podkreśliła, że jeśli wykryto u niej schorzenie - nowotwór złośliwy, a w trakcie pracy występowało narażenie na promieniowanie jonizujące -to należało stwierdzić chorobę zawodową. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek. W pierwszej kolejności z przyjdzie zauważyć, iż Kodeks pracy w art. 235¹ stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje tym samym, jak zgodnie przyjęły organy sanitarne obydwu instancji, zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., którego postanowienia weszły w życie w dniu 03 lipca 2009 r. i obowiązywały już w chwili wydania decyzji przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy. W rezultacie to według zapisów tego rozporządzenia należy oceniać postępowanie przedmiotowe postępowanie organów administracji wszczęte w roku 2008. Wskazuje na to § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., który stanowi, że z zastrzeżeniem postępowań wszczętych i nie zakończonych przed dniem 03 września 2002 r., do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Z materiałów zawartych w aktach administracyjnych sprawy wynika, że skarżący pracowałw latach 1977-1978 i 1979-1999 w KWK "[...]" w G. kolejno jako ładowacz, młodszy górnik, górnik, górnik rabunkarz, górnik strzałowy, górnik strzałowy -rabunkarz pod ziemią. Od roku 1999-2002 przebywał na urlopie górniczym, a od roku 2002 przeszedł na emeryturę. Organ odwoławczy wbrew swoim obowiązkom nie wyjaśnił w sposób czytelny, jasny i niebudzący wątpliwości, czy skarżący pracował w środowisku w którym występowało narażenie na czynnik szkodliwy – "promieniowanie jonizujące z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10 %". Wskazanie za pismem z dnia [...] Głównego Instytutu Górnictwa w K., że skarżący A. S. mógł pracować zarówno w wyrobiskach niezagrożonych radiacyjnie, jak również w wyrobiskach, gdzie istniało prawdopodobieństwo, że promieniowanie jonizujące mogło przekraczać naturalny poziom tła promieniowania, nie wyjaśnia bowiem jednoznacznie, czy skarżący pracował (czy też nie) w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy. Nie wyjaśnia tej kwestii także dalsze twierdzenie organu odwoławczego, iż na podstawie istniejących danych dotyczących osób zatrudnionych w podziemnych wyrobiskach Kopalni "G." w latach 1977-1999 nie stwierdzono przekroczenia wartości granicznych ustanowionych dla osób wykonujących pracę w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące, tj. 20 mSv na rok. Aktualnie obowiązujące rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych w wykazie chorób zawodowych w pozycji 17.9 (podobnie zresztą jak i poprzednio obowiązujące rozporządzenie z roku 2002 r.) nie posługuje się bowiem miarami promieniowania jonizującego wyrażanego w "mSv" – czyli dawce skutecznej wyrażonej w "siwertach", związanej z oddziaływaniem promieniowania gamma. Wskazana w rozporządzeniu w pozycji 17.9. jednostka chorobowa nosi nazwę "nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10 %" Zarówno Sąd, jak i zapewne strona skarżąca nie posiada wysokospecjalistycznej wiedzy, która pozwoliła by ocenić miary promieniowania jonizującego którym posługuje się rozporządzenie (promieniowanie jonizujące z prawdopodobieństwem indukcji 10 %), z miarami tego promieniowania wyrażonymi w "mSv" (siwertach). Również obydwa orzeczenia jednostek diagnostycznych rozpoznające bezspornie u skarżącego chorobę nowotworowa "ostrą białaczkę szpikową", również posługują się miarami promieniowania wyrażonymi w "siwertach". Orzeczenia te nie odpowiadają w ogóle na pytanie, czy w przedmiotowym przypadku skarżącego choroba mogła zostać wywołana "działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji 10 %", o którym mowa w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Stąd też w obecnym stanie materiału dowodowego, wobec nie odniesienia się przez organ orzekający, jak i jednostki diagnostyczne do miar promieniowania użytych w zapisie rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r., nie sposób dokonać rzetelnej i rzeczowej oceny materiału dowodowego. Stąd też w pełni uprawniona jest konstatacja, że wspomnianych wyżej kwestii w toku postępowania administracyjnego nie wyjaśniono. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto z określonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do Państwa wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko bowiem postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. W celu realizacji tej zasady konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, aby występujące w sprawie wątpliwości zostały wyjaśnione w sposób dostateczny. Poczynione rozważania uprawniają do sformułowania tezy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a., albowiem nie podjęto niezbędnych kroków celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkować musiało naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 ostatnio powołanego aktu. Z tych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Orzeczenie o kosztach oparto o przepis art. 200 cyt. ustawy. W toku ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy organ odwoławczy uzupełni postępowanie we wskazanym powyżej kierunku i dopiero w oparciu o tak skompletowany materiał dowodowy – posługując się terminologią użytą w wykazie chorób zawodowych w pkt. 17.9 z rozporządzenia z roku 2009 - podejmie stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a..