II GSK 1094/12
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2012-09-11
Skład orzekający: Anna Robotowska, Magdalena Bosakirska, Zbigniew Czarnik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka cywilna posiada status producenta rolnego w rozumieniu przepisów o wsparciu rozwoju obszarów wiejskich i czy może być stroną postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej?Ratio decidendi
Spółka cywilna, jako grupa osób fizycznych lub prawnych, posiada status producenta rolnego w rozumieniu przepisów o wsparciu rozwoju obszarów wiejskich i może być stroną postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Wpis do ewidencji producentów rolnych ma charakter porządkowy, a przyznanie płatności jednemu wspólnikowi jest jedynie techniczną czynnością wypłaty środków przysługujących grupie.Stan faktyczny
Spółka cywilna "S. A." złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Organ I instancji odmówił przyznania płatności, a organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie, uznając spółkę cywilną za podmiot nieposiadający zdolności do ubiegania się o płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu II instancji, uznając, że spółka cywilna może być stroną postępowania administracyjnego. Dyrektor ARiMR i jeden ze wspólników spółki wnieśli skargi kasacyjne.Rozstrzygnięcie
1. Oddalono skargę kasacyjną Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.; 2. Umorzono postępowanie kasacyjne ze skargi kasacyjnej P. M.; 3. Odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego; 4. Nakazano zwrócić P. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 11 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych 1. P. M. i 2. Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 157/10 w sprawie ze skargi P. M., R. M. – wspólników spółki cywilnej "S. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolniczych 1. oddala skargę kasacyjną Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.; 2. umarza postępowanie kasacyjne ze skargi kasacyjnej P. M.; 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego; 4. nakazuje zwrócić P. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. M., R. M.– wspólników spółki cywilnej "S. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości oraz zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że w dniu 14 maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek producenta "S. A." spółki cywilnej o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, podpisany przez P. M. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. organ I instancji na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003r. Nr 229, poz. 2273 ze zm., dalej zwana jako ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), ponownie odmówił przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. M. – wspólnik spółki cywilnej "S. A." z siedzibą w B.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W., przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji. Uzasadniając podał, że postępowanie w sprawie przyznania S. A. spółce cywilnej płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r. zostało błędnie wszczęte i nie powinno być prowadzone ze względu na brak podmiotowości spółki cywilnej. Podmiotami prawa i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna, są wspólnicy. Tymczasem wspólnicy spółki cywilnej "S. Agro" – P. M. oraz R. M.zarejestrowani są w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie jest władny do przyznania płatności, o którą wnosi spółka cywilna "S. A.", na rzecz jej wspólników. W zaistniałej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki, nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, stąd też nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji decyzji.
Skargę na powyższą decyzję złożyli P. M. i R. M. jako wspólnicy spółki cywilnej "S. A.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę podał, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., błędnie uznając, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe. Okolicznością powodującą w ocenie organu bezprzedmiotowość postępowania był brak podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność rolnośrodowiskową. Zdaniem Sądu, posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych. Sąd I instancji stwierdził, że przy uwzględnieniu treści art. 29 k.p.a. także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. W ocenie Sądu I instancji istnieją przepisy prawa materialnego, które umożliwiają spółce cywilnej złożenie wniosku, a tym samym ubieganie się przez nią o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/2005 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającym i uchylającym niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE L z dnia 26 czerwca 1999 r.) wsparcie jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej pięciu lat. Na podstawie zaś art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc (dotycząca m.in. przedsięwzięć rolnośrodowiskowych) jest udzielana na wniosek producenta rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub grupy producentów rolnych (...). Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.), dalej jako ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów) producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz. U.UE L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1 z ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, s. 269 ze zm.). Z kolei z ostatniego ww. przepisu - stanowiącego definicję rolnika wynika, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.
Sąd I instancji podzielił pogląd organu, że art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) dalej jako: ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów), nie pozwala na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie dochodzonej płatności rolnośrodowiskowej. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. Z przepisu tego WSA wywiódł też, że numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Tak więc, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również temu wspólnikowi płatność zostaje przyznana. Tymczasem, organ nie wyjaśnił, kto figuruje w ewidencji producentów rolnych pod numerem identyfikacyjnym [...], który został wskazany we wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności. Z akt nie wynika również, czy jest to numer nadany spółce cywilnej "S. A.", czy też jednemu z jej wspólników, tj. P. M. lub R. M.. Tym samym, organ nie wyjaśnił czy wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nie były składane przez wspólnika co do którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność.
WSA wskazał, że przy ponownym postępowaniu organ II instancji powinien przede wszystkim wyjaśnić, kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia 14 maja 2008 r., a następnie wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania skarżącym płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r. Biorąc powyższe pod uwagę WSA orzekł, powołując w podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie:
a) art. 29 i 30 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż spółka cywilna posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego, kiedy z treści tych przepisów, jak i orzecznictwa NSA, wynika, iż spółka cywilna, jako tzw. ułomna osoba prawna, nie posiada osobowości prawnej i nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, jak i takiego przymiotu nie dają jej przepisy szczególne będące podstawą przyznawania płatności,
b) art. 33 i art. 1 k.c. w zw. z art. 30 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyznaniem osobowości prawnej, a tym samym zdolności administracyjnej spółce cywilnej, uznaniem spółki cywilnej za stronę postępowania,
c) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z tego przepisu i uznanie, iż skarżący Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W., działający w sprawie jako organ II instancji, nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji uchylającej decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., w sytuacji gdy organ I instancji nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów, wydał decyzję przyznającą płatności spółce cywilnej, w sytuacji gdy spółka taka nie posiada osobowości prawnej, a zatem nie może być adresatem decyzji,
d) art. 139 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem wydana decyzja była rozstrzygnięciem formalnym, a nie rozstrzygnięciem merytorycznym, nie mogła być więc decyzją na niekorzyść strony,
e) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem II instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna,
f) art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłową wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, choć przepis ten nie przewiduje takiej podstawy do uwzględnienia skargi na decyzję,
g) art. 153 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy w wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 WSA w Warszawie stwierdził, iż spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania,
h) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stworzeniu w taki sposób wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, iż w zasadzie Sąd orzekający zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, gdyż stwierdził – "(...) mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności (...)" a więc orzekł w imieniu organu, nie zaś zgodnie z brzmieniem powyższego przepisu przedstawił wskazania co do dalszego postępowania.
Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej organ, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych, podniósł m.in., że skoro spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, to w jej imieniu mogą występować jedynie jej wspólnicy. Także w zakresie prawa administracyjnego spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, gdyż żadne przepisy szczególne w materii objętej skargą nie przyznają jej podmiotowości prawnej. Tymczasem w sprawie wniosek o przyznanie płatności został złożony przez spółkę cywilną. W związku z tym organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Jednocześnie organ podkreślił, że podmiot, będący zarejestrowanym producentem rolnym, nie może złożyć wniosku w imieniu spółki cywilnej – innego producenta rolnego, w sytuacji która oznaczałaby, że wnioskujący składa faktycznie dwa wnioski, w imieniu dwóch podmiotów, choć posiada jeden numer producenta rolnego, a więc może występować tylko w swoim imieniu.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA złożył również P. M. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego zmianę w części, w której została zawarta błędna ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zawarcie w orzeczeniu błędnej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, wskutek niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.
Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że uprawnionymi do płatności w przypadku spółki cywilnej są wszyscy wspólnicy spółki jako grupa osób fizycznych lub prawnych, grupa wypełniająca definicję rolnika zawartą w art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005 beneficjentami dopłat rolnośrodowiskowych są rolnicy. Zdaniem skarżącego z powyższych regulacji wynika, że odrębną kategorię podmiotów uprawnionych do dopłat stanowią osoby fizyczne lub prawne, a odrębną kategorię grupy tych osób, choćby te osoby występowały niezależnie, na własny rachunek, jako beneficjenci dopłat rolniczych. W świetle powyższych zasad oraz prawa krajowego, które traktuje spółki cywilne jako związki obligacyjne, decyzje w sferze płatności rolniczych dla spółek cywilnych były wydawane dla wszystkich wspólników, ze wskazaniem firmy spółki (takie oznaczenie strony będzie wskazywać zarówno grupę osób, jak i wszystkich jej członków), a doręczone były wspólnikowi uprawnionemu według ewidencji producentów, chyba że ustanowiono w trybie szczególnym innego pełnomocnika.
Zdaniem skarżącego nie jest uprawniony pogląd, że wniosek o płatność może skutecznie złożyć jedynie wspólnik, któremu nadano związany ze spółką cywilną numer ewidencyjny. Tym samym niezasadny jest pogląd, iż to temu wspólnikowi, który może samoistnie nie wypełniać definicji rolnika, przyznawana jest płatność.
W ocenie skarżącego nadanie numeru identyfikacyjnego jednemu ze wspólników spółki cywilnej oznacza w swojej istocie, iż w ewidencji producentów rolnych funkcjonuje odrębne konto, na którym rejestruje się wszystkie istotne zdarzenia związane z daną spółką cywilną, rozumianą jako odrębnego rolnika, czyli odrębnego producenta rolnego w myśl art. 3 pkt 3 lit. b/ ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Inne rozumienie spełnienia warunku określonego w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oznaczałoby ograniczenie dostępu do płatności dla danej kategorii rolników, tj. grupy osób tworzących spółkę cywilną.
Ustawowa definicja producenta rolnego odwołuje się bowiem do definicji rolnika. To oznacza, że każdy wspólnik spółki cywilnej i grupa wspólników (spółka) mogą stanowić odrębnych producentów rolnych.
W piśmie z dnia 12 września 2010 r. P. M. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną organu, wnioskując o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1291/10, Naczelny Sad Administracyjny zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu wyjaśnienia przez skład siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego przedstawionego w sprawie o sygn. akt II GSK 1290/10.
W dniu 30 maja 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12) o treści: "W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej."
Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 1291/10, NSA podjął zawieszone postępowanie sądowe z uwagi na ustanie przyczyny zawieszenia.
Po podjęciu postępowania sądowego sprawa została ponownie zarejestrowana pod sygnaturą akt II GSK 1094/12.
W dniu 7 września 2012 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo P. M., w którym oświadczył, że cofa skargę kasacyjną w niniejszej sprawie i wnosi o zasądzenie zwrotu wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie zostały wniesione dwie skargi kasacyjne. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną organu administracji. Skarga ta nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przed przystąpieniem do rozpoznania poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej Dyrektora OR ARiMR wskazać należy, że w dniu 30 maja 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12; publ. ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63), w której stwierdził, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) – przysługuje spółce cywilnej.
W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji odwołując się do art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/2005 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającym i uchylającym niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE L z dnia 26 czerwca 1999 r.) oraz art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc (dotycząca m.in. przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, a także zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm., dalej jako ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów) i art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz. U.UE L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1 z ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, s. 269 ze zm.), przyjął że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej i może być również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w ww. przepisach.
Uwzględniając powyższe, a przede wszystkim treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., za chybione należało uznać zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej organu, które powyższy pogląd kwestionowały.
W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008 złożyła spółka cywilna "S. A.". Organ nie kwestionował faktu, że spółka ta została zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych, o której mowa w ustawie o ewidencji producentów rolnych. Powyższe oznacza zatem, że spółka cywilna była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. To z kolei oznacza, że nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie wystąpiła bowiem przesłanka jego bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Wszczęcie postępowania, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. następuje na żądanie strony, a więc podmiotu, który powinien być wyposażony w zdolność administracyjnoprawną. Skoro w świetle powołanej uchwały z dnia 30 maja 2012 r. status producenta rolnego (rolnika) należało przyznać spółce cywilnej, traktowanej jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, to nie można było uznać, że wszczęcie postępowania z wniosku spółki cywilnej było bezskuteczne.
W konsekwencji za nietrafne należało uznać zarzuty sformułowane w pkt. a, b, c, e i f petitum skargi kasacyjnej.
Nie można jednak podzielić w całości poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w szczególności co do tego, że w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, tj. tego któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny oraz że przyznanie samej płatności winno nastąpić dla tego wspólnika.
W uzasadnieniu powołanej uchwały wyjaśniono, że przyznanie statusu producenta rolnego (rolnika) tylko jednemu z członków grupy – osobie wpisanej do ewidencji producentów i w ślad za tym przyznanie tylko jej prawa do płatności eliminowałoby z grona uprawnionych pozostałych członków grupy. Adresatem płatności byłaby wyłącznie ta osoba.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że "(...) prawidłowa interpretacja przepisów prawa dotyczących wpisu do ewidencji producentów i wiążących się z tym wpisem uzyskanie płatności, według której ów wpis ma jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności (wszak jest to jedynie ewidencja). (...) kwestia nadania numeru identyfikacyjnego uregulowana w art. 12 ust. 5 i ust. 6 ustawy (...) oznacza jedynie, że w przypadku producentów rolnych będących wspólnikami spółki cywilnej, nadany w ten sposób numer jednemu z nich, służy do identyfikacji podmiotów ubiegających się o stosowne płatności rolnicze. Przyznanie płatności osobie wpisanej do ewidencji jest więc w istocie czynnością techniczną, wypłatą tej płatności przysługującej grupie na ręce jej reprezentanta wpisanego do ewidencji".
Wadliwość uzasadnienia Sądu I instancji nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja wyroku nie uległaby zmianie. W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż Sąd I instancji, ocena ta jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101 z glosą Z. Kmieciaka, OPS 2005, z. 2, poz. 18).
Jeżeli chodzi o zarzut zawarty w pkt. 1 lit. d/ petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 139 k.p.a., to stwierdzić należy, iż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie mógł naruszyć tego przepisu albowiem przepis ten nie miał zastosowania w sprawie.
Brak też podstaw do uznania za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zakresie sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej, gdyż przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy w sprawie orzekał już sąd administracyjny. Taka sytuacja faktyczna nie miała miejsca w tej sprawie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., należy zwrócić uwagę, iż przepis ten ma charakter formalny i określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może zaś stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności jeżeli nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym konfrontując treść art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz wskazany jego kierunek wykładni z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do uznania, że uzasadnienie to nie spełnia określonych wskazanym przepisem wymogów konstrukcyjnej poprawności. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do istotnych w sprawie kwestii dotyczących zarówno sfery faktów jak i sfery prawa.
W związku z powyższym zarzut kasacyjny w tym zakresie jest niezasadny.
Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z treści powołanego przepisu wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez Sąd za bezzasadną.
Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu w dwóch przypadkach: gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, co oznacza, że sąd nie stwierdził naruszeń wskazanych w art. 174 p.p.s.a. oraz gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Oczywiście dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 344/05 baza orzeczeń nsa.gov.pl). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym i w doktrynie, naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z tych względów mylne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie powinno skutkować uwzględnieniem kasacji (por. wyrok SN z dnia 5 czerwca 1998 r., sygn. II UKN 77/98, OSNAPiUS 1999, nr 11, poz. 378). Rozwiązanie to jest podyktowane względami ekonomii procesowej. Nie ma wszak racjonalnego uzasadnienia eliminowanie prawidłowego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji tylko po to, aby ten mógł skorygować błędne jego rozstrzygnięcie, jeżeli może tego dokonać sąd drugiej instancji (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis W-wa 2006, Wyd. 2, s. 407).
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku z mocy art. 184 in fine p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 3 sentencji wyroku) oparto o treść art. 207 § 2 p.p.s.a.
Odnosząc się do skargi kasacyjnej P. M. wskazać należy, że pismem procesowym z dnia 7 września 2012 r., cofnął on skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 157/10.
Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że cofnięcie skargi kasacyjnej jest skuteczne i dopuszczalne, na podstawie art. 60 i art. 161 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. umorzył postępowanie ze skargi kasacyjnej P. M. (pkt 2 sentencji wyroku), zaś na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nakazał zwrócić skarżącemu równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (pkt 4 sentencji wyroku).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło