II FZ 464/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Op 120/10 odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 26 sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Op 120/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przywrócenia terminu J. S. (dalej: Skarżący) w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 26 sierpnia 2009 r., nr [...], wydanej w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródeł przychodu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje postanowienie WSA w Opolu podał, że Dyrektor Izby Skarbowej w O. przekazał temuż Sądowi wniosek Skarżącego z dnia 1 lutego 2010 r. skierowany do tego organu, w którym informuje on, że nie otrzymał decyzji tegoż organu. W w.w. piśmie Skarżący wnosząc "...o przywrócenie terminu do złożenia ewentualnego odwołania od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej do Sądu Administracyjnego", skuteczne doręczenie skarżonej decyzji oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., sprecyzował okoliczności uchybienia terminu. Skarżący wskazał, że o fakcie wydania decyzji przez Dyrektora IS w O. dowiedział się z pisma Komornika Sądowego w K., wyznaczonego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. do prowadzenia egzekucji łącznej. Pismo to Skarżący otrzymał w dniu 28 stycznia 2010 r. i dopiero w tym dniu powziął wiedzę o wydanych tytułach wykonawczych i przypuszczalnie o wcześniejszych decyzjach. Oświadczył, że już od ponad roku nie zamieszkuje pod adresem swego stałego zameldowania, tj. w N. przy ul. K. [...], gdzie prawdopodobnie była wysyłana korespondencja i bywa tam jedynie sporadycznie. Obecnie jego miejscem zamieszkania są D., ul. W. [...]. Zaznaczył, że o zmianie miejsca zamieszkania informował sąsiadów oraz doręczyciela Poczty Polskiej. Ponadto, w pierwszej połowie 2009 r. telefonicznie informował też Urząd Skarbowy w N. o zmianie adresu doręczeń i taka informacja została przyjęta. Wskazał, że nie mógł dokonać formalnego (na specjalnym druku) zgłoszenia do organów podatkowych o zmianie adresu, gdyż nie jest zameldowany w D., przy ul. W. [...], a nadto często wyjeżdżał za granicę, a do odbioru przesyłek nie mógł nikogo upoważnić ani w N. ani w D. Skarżący zaznaczył, że jego pobyt w D. miał charakter przejściowy i był związany z wykonywaniem pracy zawodowej w zakresie przewodnictwa górskiego po Sudetach i pilotażu wycieczek. Praca ta wymaga dyspozycyjności, jest związana z częstymi wyjazdami, ma charakter sezonowy od kwietnia do końca października, co uniemożliwiało mu odbieranie przesyłek w N. 2.2. Dyrektor IS w O. w piśmie procesowym przekazującym wniosek Skarżącego wskazał, że w konsekwencji prowadzonego wobec niego postępowania kontrolnego wydana została decyzja z dnia 26 sierpnia 2009 r. uchylająca w części decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 28 listopada 2007 r. w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego za 2003 r. od dochodów nieznajdujacych pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W.w. decyzją Dyrektor IS obniżył wysokość zobowiązania z kwoty 111.890,00 zł do kwoty 110.663,00 zł, zaś w pozostałej części umorzył postępowanie. Decyzja Dyrektora IS z dnia 26 sierpnia 2009 r. została wysłana na adres wskazany przez Skarżącego w odwołaniu, tj. ul. K. [...], [...] N. Wobec niemożności jej doręczenia w sposób określony w art. 148 lub 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej w skrócie: O.p.), przesyłka zawierająca sporną decyzję była dwukrotnie awizowana (w dniach 27.08.2009 r. i 03.09.2009 r.), a następnie z uwagi na niepodjęcie jej w terminie przez adresata, została odesłana do nadawcy. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że w.w. decyzję doręczono w trybie art. 150 § 2 O.p. w dniu 10 września 2009 r. 3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji: 3.1. Odmawiając uwzględnienia wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na w.w. decyzję Dyrektora IS WSA w Opolu stwierdził, że warunkiem niezbędnym dla merytorycznego rozpoznania w.w. wniosku jest ustalenie, iż miało miejsce uchybienie terminowi do dokonania czynności. Powyższe w rozpoznawanej sprawie uzależnione było od oceny prawidłowości doręczenia decyzji Dyrektora IS z dnia 26 sierpnia 2009 r., dokonanego w trybie art. 150 O.p. 3.2. W ocenie Sądu pierwszej instancji doręczenie przedmiotowej decyzji zostało dokonane w sposób prawidłowy, na adres wskazany przez Skarżącego przy wniesionym odwołaniu (będącym miejscem jej stałego zameldowania) i przy zachowaniu przesłanek wskazanych w regulacji art. 150 O.p., o czym świadczą adnotację doręczyciela z informacją, iż zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej umieszczono w skrzynce pocztowej adresata. W konsekwencji tego WSA w Opolu uznał, że przesyłka zawierająca w.w. decyzję została doręczona Skarżącemu ze skutkiem prawnym w dniu 10 września 2009 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na powyższą decyzję rozpoczął więc swój bieg w dniu 11 września 2009 r. i upłynął z dniem 12 października 2009 r. W tym terminie skargi nie złożono. Powyższe ustalenia zasadnym czyniły rozpoznanie w.w. wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. 3.3. Powołując się na treść art. 86 § 1 i art. 87 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podstawowymi przesłankami, które warunkują przywrócenie terminu są: (1) zachowanie wymogu formalnego z art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz (2) stwierdzenie uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. 3.3.1. Oceniając pierwszą z w.w. przesłanek WSA w Opolu stwierdził, że Skarżący - jak sam podał - powziął wiadomość o wydaniu decyzji ostatecznej w dniu 28 stycznia 2010 r. z pisma Komornika Sądowego o prowadzonej wobec niego egzekucji i w tym dniu - jego zdaniem - ustała przyczyna uchybienia terminu. Wniosek o przywrócenie terminu został nadany w dniu 3 marca 2010 r., a zatem z zachowaniem terminu 7 dni określonym w art. 87 § 1 p.p.s.a. Równocześnie wnioskodawca dokonał uchybionej czynności, tj. złożył skargę na decyzję Dyrektora IS z dnia 26 sierpnia 2009 r. 3.3.2. Przechodząc natomiast do rozpatrzenia przesłanki braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi, Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska zaprezentowanego we wniosku. W powyższej kwestii należało w ocenie WSA w Opolu stwierdzić, że brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określoną czynność sądową stanowi konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Przepisy art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowiąc o tej przesłance nie określają, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony ubiegającej się o przywrócenie terminu. Ocena ta została pozostawiona uznaniu sądu, który badając wystąpienie braku winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z wykorzystaniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (na poparcie tego poglądu WSA w Opolu powołał się na wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA/Gd 745/98, Lex nr 42023). Sąd pierwszej instancji przyjął zatem kryterium braku winy jako przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu i stwierdził, że wiąże się ona z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. W ocenie WSA w Opolu, niedochowanie przez Skarżącego terminu do złożenia skargi nie jest następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz jest wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Sąd pierwszej instancji zauważył, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek złożonego przez Skarżącego odwołania, a zatem powinien on spodziewać się, że zostanie wydane i doręczone mu rozstrzygnięcie organu odwoławczego. W tej sytuacji, przewidując możliwość zmiany, nawet tymczasowej, miejsca swego pobytu, Skarżący winien był podjąć takie środki, aby doręczanie korespondencji organów podatkowych było możliwe. Natomiast Skarżący nie wskazał innego adresu do doręczeń ani nie ustanowił pełnomocnika do odbioru korespondencji, co świadczy o braku wystarczającej dbałości o swoje sprawy. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, dla wskazania adresu do doręczeń nie jest wymagany ani specjalny druk (wystarczająca jest forma pisemna) ani fakt zameldowania pod wskazanym do doręczeń adresem. Nadto, nawet sporadyczne, przebywanie pod adresem stałego zameldowania w N. nie wykluczało zapoznania się z przesyłaną na ten adres korespondencją i powzięcia informacji o awizach. WSA w Opolu również zauważył, że Skarżący zdawał sobie sprawę z faktycznych trudności w doręczaniu pism, skoro telefonicznie informował m.in. Urząd Skarbowy w N. o zmianie adresu. Jednakże okoliczność ta nie może być uznana za dochowanie należytej staranności, nie można bowiem spodziewać się, że ta forma przekazania informacji wywrze oczekiwane skutki, skoro brak jest pewności co do tożsamości rozmówcy. Nadto informacja ta została przekazana do organu, który w ogóle nie uczestniczył w procesie decyzyjnym, gdyż postępowanie prowadzone było przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O., a następnie w ramach toku odwoławczego przez Dyrektora Izby Skarbowej w O. 4. Stanowiska Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Opolu Skarżący zaskarżył je w całości i podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: (1) art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, (2) art. 87 p.p.s.a. w związku z art. 149 i art. 150 O.p. poprzez uznanie, że Skarżący ponosi winę w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi. 4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Skarżący stwierdził, że brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do uznania stanowiska Sądu pierwszej instancji za słuszne. Skarżący podniósł, że o wydaniu decyzji przez Dyrektora IS w O. z dnia 26 sierpnia 2009 r. nr [...] dowiedział się dopiero w dniu 28 stycznia 2010 r., kiedy to postanowieniem z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt III RCo 32/09, Komornik sądowy w K. poinformował go o wydanych na podstawie w.w. decyzji tytułach wykonawczych. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że dokonując oceny braku winy niedochowaniu terminu do wniesienia skargi błędnie uznał, iż nie zachodzi przesłanka z art. 87 § 2 p.p.s.a. Co więcej, w ocenie Skarżącego pozostaje to w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Skoro bowiem sam Sąd pierwszej instancji uznał, że "...nawet sporadyczne, jak twierdzi skarżący, przebywanie pod adresem stałego zameldowania, w N. nie wykluczało zapoznania się z przesyłaną na ten adres korespondencją i podjęcia informacji o awizach", to należało uznać, że Skarżący nie powziął informacji o rzekomo pozostawionych awizach, a tym samym awiza takie nie zostały faktycznie pozostawione u Skarżącego w oddawczej skrzynce pocztowej, czy też na drzwiach mieszkania. Gdyby bowiem taką informację o pozostawionym awizie powziął, nawet jak uznał Sąd pierwszej instancji - przebywając sporadycznie pod adresem wskazanym w odwołaniu - to niewątpliwie przesyłka zawierająca decyzję organu drugiej instancji zostałaby przez niego odebrana czy też wymieniony podjąłby działania zmierzające do ustalenia w Urzędzie Pocztowym, co z taką przesyłką się stało. Ponadto, Skarżący stwierdził, że zgodnie z art. 149 O.p. w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem m.in. pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi czy dozorcy domu. Dopiero w sytuacji, gdy brak jest możliwości doręczenia pisma osobiście stronie w mieszkaniu, miejscu pracy lub posługując się osobami wskazanymi w art. 149 O.p. dopuszcza się doręczenie przesyłek w sposób wskazany w art. 150 O.p. W ocenie Skarżącego, niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie decyzja nie została doręczona osobiście Skarżącemu ani nikomu wskazanemu jako pełnoletni domownik, sąsiad czy dozorca domu. 4.3. Powołując się na powyższą argumentację, Skarżący wniósł o (1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu oraz (2) zasądzenie kosztów postępowania. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Skarżący sformułował w nim dwa zarzuty. W zakresie pierwszego z nich przytoczył okoliczności, które nie mogą być uwzględnione. Drugi zarzut został sformułowany lakonicznie i w żaden sposób nie został uprawdopodobniony, zatem nie może przesądzić o zasadności zażalenia. 5.2. Odnosząc się do podniesionych w zażaleniu okoliczności mających uzasadniać uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Opolu, należy przede wszystkim stwierdzić, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zażalenie jest bowiem jednym z dwóch środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 194 p.p.s.a. Jego istotą jest kontrola legalności wymienionych w przepisach p.p.s.a. postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania. Tym samym prawidłowe jego skonstruowanie, którego polega na nienaruszeniu istoty tego środka prawnego, sprowadza się do próby podważenia oceny dokonanej przez podmiot, który wydał dane postanowienie lub zarządzenie. Zatem podniesienie zarzutu naruszenia prawa i argumentacja przemawiająca za oceną wnoszącego zażalenie, że owo naruszenie miało miejsce w jego sprawie, powinny dotyczyć samego rozstrzygnięcia, na które wnosi się środek odwoławczy. Nie można podnosić w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być spełniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 182/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) W rozpoznawanej sprawie na etapie postępowania sądowego przed WSA w Opolu Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi twierdził, że zmiana miejsca mieszkania (D., ul. W. [...]) uniemożliwiła mu zapoznawanie się z korespondencją, która przychodziła na dawny adres zamieszkania (N., ul. K. [...]), w tym m.in. z nadesłaną decyzją organu odwoławczego (patrz: wniosek Skarżącego - k. 20 akt WSA w Opolu). Tymczasem w zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący twierdzi, że jednak sporadycznie odbierał pocztę pod dawnym adresem zamieszkania. Co więcej, podnosi zupełnie nową okoliczność, że wbrew przyjętym przez Sąd pierwszej instancji ustaleniom, przesyłka w.w. decyzji Dyrektora IS w ogóle nie była do niego awizowana. Powyższe stanowiska Skarżącego są sprzeczne, bowiem albo rzeczywiście nie odbierał poczty pod dawnym adresem zamieszkania (jak twierdził przed WSA w Opolu) albo jednak czynił to, tylko w nieregularny, sporadyczny sposób (jak twierdzi przed NSA). Powołana w zażaleniu okoliczność jest próbą wprowadzenia nowej okoliczności faktycznej w tok sprawy, która powinna być podniesiona na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Taka zmiana stanu faktycznego jest niedopuszczalna, gdyż przeczy instytucji zażalenia, na co wyżej wskazano. Ponadto, należy zauważyć, że sprzeczne stanowisko Skarżącego przed WSA w Opolu i przed NSA rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności podnoszonych przez niego twierdzeń o faktach. Na marginesie należy także zauważyć, że "nowa" okoliczność nie została przez Skarżącego w żaden sposób uprawdopodobniona. W szczególności Skarżący nie przedstawił żadnego potwierdzenia dla poważnego zarzutu, że przesyłka pocztowa w.w. decyzji Dyrektora IS w ogóle nie była do niego awizowana. Twierdzeniu Skarżącego przeczy materiał dowodowy sprawy – zwrócone przez Urząd Pocztowy w N. potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 47, 49 i 63 akt admin.). 5.3. Drugi z podniesionych przez Skarżącego zarzutów nie został w żaden sposób uprawdopodobniony. Co więcej, materiał zabrany w aktach sprawy przeczy twierdzeniu, że w stanie faktycznym sprawy istniała możliwość realizacja dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 149 O.p. Skarżący nie wykazał, że w jego dawnym miejscu zamieszkania obecny był w czasie próby doręczenia decyzji Dyrektora IS pełnoletni domownik. Nie przestawił też żadnych informacji na temat stałego zamieszkania pod adresem: ul. K. [...], N. pełnoletnich osób, które mogłyby być uznane za jego domowników i stać się potencjalnie odbiorcami w.w. przesyłki pocztowej. Podobnie w kwestii sąsiadów i dozorcy Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że pracownik poczty próbujący doręczyć w.w. przesyłkę miał możliwość skorzystania z możliwości doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 149 O.p. Przeciwny do twierdzeń Skarżącego wniosek wynika z analizy akt sprawy. W.w. potwierdzenia odbioru przesyłki wskazują na to, że pracownik poczty nie miał możliwości doręczenia decyzji Dyrektora IS ani pełnoletniemu domownikowi, ani sąsiadom, ani dozorcy budynku, gdyż wyraźnie zaznaczono, iż z powodów niemożności doręczenia w w.w. sposób przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej (UP w N.). Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że w rozpoznawanej sprawie zaszły przesłanki przyjęcia fikcji prawnej doręczenia pisma na mocy art. 150 O.p. 5.4. Reasumując powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę WSA w Opolu, że niemożność zapoznania się z treścią decyzji Dyrektora IS w terminie umożliwiającym wniesie skargi jest wynikiem niedbalstwa Skarżącego, które nie może uzasadnić przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wbrew zarzutom zażalenia, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił stan faktyczny i dokonał jego subsumcji do normy prawnej zawartej w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. 5.5. Mając na względzie powyższe argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.