I OSK 208/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie: sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant sekretarz sądowy Monika Myślak - Kordjak po rozpoznaniu w dniu 4 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 182/10 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 182/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 23 września 2008 r. zapadł wyrok Sądu Rejonowego w P., sygn. akt [...], w którym orzeczono zakaz kierowania przez A. P. pojazdami mechanicznymi na okres jednego roku w związku z prowadzeniem przez niego w dniu 19 grudnia 2007 r. samochodu w stanie nietrzeźwości. Następnie decyzją Starosty Ryckiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] cofnięto A. P. uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii AB na okres jednego roku oraz nakazano zwrot prawa jazdy do Starostwa Powiatowego w Rykach w związku z powołanym wyrokiem. W uzasadnieniu podkreślono, że w wyroku tym orzeczono zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi, zaś skoro strona nie zwróciła dokumentu prawa jazdy, to okres na który orzeczono zakaz nie biegnie. Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z [...] stycznia 2010 r. postępowanie odwoławcze zostało zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie: 1. podjęło postępowanie odwoławcze zawieszone z urzędu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r.; 2. uchyliło decyzję Starosty Ryckiego z dnia [...] grudnia 2009 r. w całości i cofnęło A. P. uprawnienia do kierowania pojazdami zgodnie z kategorią AB, na okres jednego roku, tj. od dnia 18 grudnia 2009 r. do dnia 18 grudnia 2010r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zwrócił uwagę, iż wątpliwości odnośnie daty rozpoczęcia biegu terminu orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych zostały wyjaśnione pismem z Sądu Rejonowego w P. z dnia 17 lutego 2010 r. Z pisma wynika, że datą początkową, od której należy liczyć bieg okresu wykonywania zakazu prowadzenia przez skazanego wszelkich pojazdów mechanicznych, jest złożenie faktycznie dokumentu, ewentualnie złożenie oświadczenia o jego utracie. Odnosząc się do kwestii daty złożenia przez stronę oświadczenia o utracie dokumentu poświadczającego uprawnienia do prowadzenia pojazdów, organ odwoławczy zauważył, że z akt sprawy, a zwłaszcza z protokołu przesłuchania podejrzanego z dnia 8 stycznia 2008 r., wynika, że A. P. w chwili wypadku (19 grudnia 2007 r.) nie posiadał przy sobie prawa jazdy i dowodu rejestracyjnego. Wyjaśnił, że nie wie gdzie znajduje się fizycznie ten dokument, lecz jeśli go znajdzie, to dostarczy do KP L. Natomiast w dniu 18 grudnia 2009 r. do Starostwa Powiatowego w Rykach wpłynęło oświadczenie strony, że od dnia 19 grudnia 2007 r. nie posiada dokumentu prawa jazdy, gdyż zaginął podczas wypadku. Wobec tego należy uznać, że dopiero w dniu 18 grudnia 2009 r. strona poinformowała właściwy organ o zgubieniu prawa jazdy. Ponadto, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, kierowca powinien poinformować o utracie prawa jazdy właściwego starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu) zgodnie z dyspozycją art. 98 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, a nie jakikolwiek organ państwa lub samorządu terytorialnego przy okazji prowadzenia przezeń czynności procesowych. Skoro wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 23 września 2008 r. orzeczono wobec strony zakaz prowadzenia pojazdów silnikowych na okres jednego roku i wyjaśniono, że bieg zakazu ma być liczony od dnia złożenia przez stronę oświadczenia organowi I instancji o utracie prawa jazdy, to należało orzec o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami z wyraźnym określeniem początku i końca biegu terminu, a więc od dnia 18 grudnia 2009 r. do dnia 18 grudnia 2010 r. Nakazanie stronie zwrotu prawa jazdy stało się natomiast bezprzedmiotowe po złożeniu przez nią oświadczenia o jego zagubieniu. W skardze na powyższą decyzję A. P. podniósł zarzuty naruszenia: art. 43 § 3 k.k. w zw. z art. 182 § 2 k.k.w w zw. z art. 42 § 2 k.k, art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę w pierwszej kolejności stwierdził, że zawarcie orzeczenia o podjęciu zawieszonego postępowania w punkcie I zaskarżonej decyzji spowodowało, że organ zastosowała formę decyzji dla podjęcia zawieszonego postępowania, co stanowiło naruszenie art. 101 k.p.a. Powyższe uchybienie nie stanowiło jednak podstawy od uchylenia zaskarżonej decyzji. Przechodząc do analizy merytorycznej treści zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano, że istota sporu sprowadza się do sposobu ustalenia okresu cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w związku z zastosowaniem środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. Źródłem sporu, w ocenie Sądu I instancji, jest błąd Sądu Rejonowego w P., który w wyroku z 23 września 2008 r. orzekając wobec A. P. m.in. zakaz prowadzenia pojazdów, nie nałożył na skazanego, zgodnie z treścią art. 43 § 3 k.k., obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu. Ponadto w badanej sprawie sytuacja jest skomplikowana faktem, iż skarżący oświadczył, że nie może zwrócić dokumentu prawa jazdy, gdyż utracił je w wypadku, w związku z zaistnieniem którego został skazany. W takiej sytuacji, zdaniem WSA w Lublinie, zasadne jest przyjęcie, że bieg okresu, na który został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów rozpoczyna się, w razie niemożności zwrotu dokumentu prawa jazdy, z dniem zgłoszenia właściwemu organowi faktu zaginięcia tego dokumentu. Wniosek taki wzmacnia treść art. 98 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym. Inne interpretacje prowadziłyby albo do nadużyć – osoba skazana mogłaby uchylać się od wykonania środka karnego poprzez odmowę zwrotu dokumentu z powołaniem się na fakt zagubienia, albo do wniosków, że okres zakazu prowadzenia pojazdów nie biegnie w ogóle w braku fizycznej możliwości zwrotu dokumentu prawa jazdy. W dalszej kolejności za prawidłowe oceniono ustalenia organów w zakresie daty, w której nastąpiło zgłoszenie przez skarżącego faktu zaginięcia dokumentu prawa jazdy. Nie znajduje, w ocenie Sądu I instancji, oparcia w dokumentach twierdzenie skarżącego, jakoby zawiadomił policję o fakcie zaginięcia prawa jazdy już podczas przesłuchania go po wypadku. Przeczy temu twierdzeniu treść protokołu przesłuchania z 8 stycznia 2008 r., gdzie skarżący wyraźnie stwierdził, iż w dacie wypadku nie posiadał przy sobie prawa jazdy i dowodu rejestracyjnego. Podważa to twierdzenie skarżącego, jakoby utracił prawo jazdy w wypadku. Ponadto skarżący był informowany o obowiązku zwrotu prawa jazdy w piśmie Urzędu Miasta W. z dnia 25 maja 2009 r. W tej sytuacji trudno zaaprobować twierdzenia skarżącego, jakoby stał się ofiarą błędów sądu i organów i nie wiedział o obowiązku zwrotu prawa jazdy. Najpóźniej od końca maja 2009 r. skarżący musiał wiedzieć o ciążącym na nim obowiązku zwrotu prawa jazdy w związku z wyrokiem sądu karnego. Ponadto skoro nie dopełnił w należyty sposób obowiązku zawiadomienia właściwego organu, czyli starosty, o fakcie zaginięcia dokumentu, nie uwzględniono argumentu, jakoby organy naruszyły jego słuszny interes prawny przyznając prymat interesowi ogólnemu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. P., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 43 § 3 k.k. w zw. z art. 182 § 2 k.k.w. w zw. z art. 42 § 2 k.k., poprzez uznanie, iż określenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie w treści decyzji z dnia [...] marca 2010 r. okresu odbywania orzeczonego na podstawie art. 42 § 2 k.k. środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych od dnia 18 grudnia 2009r. do dnia 18 grudnia 2010 r., tj. po roku i 6 miesiącach od daty uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny z dnia 23 września 2008 r. jest prawidłowe, nie zawiera wad prawnych i nie jest sprzeczne z ww. normami prawnymi - pomimo ustawowego obowiązku sądu karnego w zakresie wskazania w treści wyroku początku okresu od którego powinien być wykonywany wobec skazanego roczny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, obowiązku sądu z art. 182 k.k.w. w zakresie poinformowania organu samorządu terytorialnego właściwego dla miejsca zamieszkania skazanego o okresie wykonywania orzeczonego środka karnego, obowiązku sądu odnośnie pouczenia o krokach prawnych, jakie powinien podjąć celem niezwłocznego rozpoczęcia wykonywania wobec niego środka karnego, tj. o konieczności zwrócenia prawa jazdy lub złożenia oświadczenia o jego utracie; 2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 43 § 3 k.k. w zw. z art. 182 § 2 k.k.w. w zw. z art. 42 § 2 k.k., poprzez uznanie za prawidłową decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, mimo iż do półtorarocznego opóźnienia w zakresie wskazania początku okresu wykonywania wobec skazanego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych doszło nie z winy skarżącego tylko w następstwie zaniedbań Sądu Rejonowego w P., który nie określił terminu od którego należy liczyć roczny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w dacie wydania wyroku, nie poinformował organu samorządu terytorialnego właściwego dla miejsca zamieszkania skazanego o okresie wykonywania orzeczonego środka karnego wbrew obowiązkowi sądu z art. 182 k.k.w., nie pouczył skarżącego o konieczności złożenia oświadczenia o utracie dokumentu prawa jazdy i zaniedbania organów, w których systemach znajdowały się informacje o okresie odbywania rocznego zakazu prowadzenia pojazdów od dnia 1 października 2008 r., które z niewiadomych przyczyn zostały usunięte z systemu informatycznego Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, wprowadzając w błąd skarżącego, iż środek jest w toku obywania i pomimo brzmienia regulacji art. 16 k.p.k. o zakazie wyciągania negatywnych konsekwencji prawnych wynikających z braku pouczenia wobec skarżącego; 3. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 77 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie, m.in. przez niesprawdzenie usuniętych z systemu informatycznego Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców informacji o okresie odbywania rocznego zakazu prowadzenia pojazdów od dnia 1 października 2008 r., które wprowadziły w błąd skarżącego, iż środek jest w wobec niego wykonywany i że wykonywanie środka zakończy się w dniu 1 października 2009 r.; 4. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony i przyznanie prymatu interesowi ogólnemu, zastosowanie wykładni celowościowej i systemowej na niekorzyść skarżącego - pomimo uchybienia sądu karnego w postaci niewskazania terminu od którego należy liczyć wykonywanie środka karnego w postaci pozbawienia skazanego uprawienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych, niepoinformowania przez Sąd Rejonowy w P. organu samorządu terytorialnego właściwego dla miejsca zamieszkania skazanego o okresie wykonywania orzeczonego środka karnego, mimo nie pouczenia przez Sąd Rejonowy w P. o konieczności dokonania zwrotu prawa jazdy celem rozpoczęcia biegu terminu do odbywania przedmiotowego środka karnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu może wziąć pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, rozpoznał sprawę w granicach zarzutów zgłoszonych w tej skardze. Skarga kasacyjna została oparta na obydwóch podstawach wskazanych w art. 174 P.p.s.a. to jest na naruszeniu prawa materialnego oraz na naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie, zdaniem wnoszącego kasację, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, bowiem tylko precyzyjnie ustalony stan faktyczny sprawy pozwala na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Analizując sprawę pod tym kątem stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony przez organy administracji co zasadnie jako podstawę wyrokowania przyjął Sad I instancji. Poza sporem pozostaje fakt, że w dniu 23 września 2008 r. Sąd Rejonowy w P., w sprawie sygn. akt [...], wydał wyrok w którym orzeczono zakaz kierowania przez A. P. pojazdami mechanicznymi na okres jednego roku w związku z prowadzeniem przez niego w dniu 19 grudnia 2007 r. samochodu w stanie nietrzeźwości. Wobec treść wyroku obowiązkiem skarżącego było oddanie prawa jazdy do urzędu starosty ewentualne poinformowanie Starosty o niemożności wykonania tego obowiązku wobec utraty prawa jazdy. Obowiązek poinformowania Starosty Ryckiego o utracie prawa jazdy wynikał z przepisu art. 98 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908), który stanowi, że "osoba posiadająca uprawnienie do kierowania pojazdem jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić starostę o utracie prawa jazdy, pozwolenia do kierowania tramwajem, o zniszczeniu tych dokumentów w stopniu powodującym ich nieczytelność, a także zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nich zawartych." Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, ze obowiązkiem skarżącego było jaszcze przed zakończeniem procesu karnego powiadomienie starosty o utracie prawa jazdy. Powiadomienie to miało istotne znaczenie dla określenia terminu, w którym rozpoczynał się bieg wykonywania kary dodatkowej tj. zakazu prowadzania pojazdów mechanicznych. Skarżący ten obowiązek wykonał dopiero w dniu 18 grudnia 2009 r. co prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie przyjęło jako datę rozpoczęcia kary dodatkowej. Wobec powyższego nie można zgodzić się z poglądem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że skarżący został wprowadzony w błąd przez system informatyczny Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców o okresie odbywania rocznego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Skarżący wiedział jaką karę wymierzył mu Sad Rejonowy w P. i jego obowiązkiem było poddać się tej karze. Nie można zgodzić się także z poglądem wyrażonym w skardze kasacyjnej, iż Sąd I instancji naruszył art. 7 kpa. Obowiązek wykonania prawomocnego wyroku wydanego w sprawie karnej leży w interesie społecznym, który to interes siłą rzeczy nie może być przeciwstawiony słusznemu interesowi obywatela. Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego stwierdzić należy, ze są one także nieuzasadnione. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy daty od której rozpoczyna bieg orzeczona w wyroku Sądu Karnego kara dodatkowa w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres jednego roku. Zgodnie z art. 43 § 2 Kodeksu karnego pozbawienie praw publicznych, obowiązek lub zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia. Natomiast § 3 tego artykułu stanowi, że orzekając zakaz określony w art. 42 kk Sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawnionego do prowadzenia pojazdu okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Z treści tych przepisów wynika, że mimo, iż orzeczony przez Sąd zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, to bieg okresu, na który orzeczony został zakaz rozpoczyna się z chwilą wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu. Wobec tego, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.