II GSK 1105/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 261/10 w sprawie ze skargi E. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz E. H. kwotę 1.460 (jeden tysiąc czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 261/10, wydanym w sprawie ze skargi S.R. O. E. H. w Ż. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej, oddalono skargę. Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy: Ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], w której nałożono na S. R. O. E. H. w Ż., zwanego dalej "skarżącym", karę pieniężną: • w kwocie 8.000 zł z tytułu wykonywania transportu drogowego pojazdem [...] o numerze rejestracyjnym [...] o dopuszczalnej masie całkowitej 7.490 kg, bez wymaganej licencji, • w kwocie 3.000 zł z tytułu wykonywania wyżej wymienionego przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, co zostało stwierdzone protokołem z kontroli drogowej nr [...], do którego kierowca pojazdu nie wniósł zastrzeżeń, sporządzonym w dniu [...]maja 2007 r. w A. przy ul. W. Jako podstawę materialno-prawną nałożenia tych kar organ odwoławczy wskazał w szczególności: art. 4 pkt 4, art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1, 2, 3a, art. 92 ust. 1 i 4 oraz pkt 1.1 i pkt 4.1 załącznika do ustawy z dnia 6 września 2007 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.). W świetle ustaleń organu wspomnianym pojazdem był przewożony towar skarżącego na trasie od Ż. do S., zaś kierujący pojazdem F.B. nie był pracownikiem skarżącego, lecz podjął się tych czynności na podstawie umowy, a więc instytucji prawa cywilnego. Rozpoznając skargę skarżącego na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił, podzielając stanowisko organu i nie dopatrując się naruszenia prawa w nałożeniu na skarżącego omawianych kar pieniężnych. Skarżący w części dotyczącej kary pieniężnej w kwocie 8.000 zł, nałożonej z tytułu wykonywania przewozu bez wymaganej licencji, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: • naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U Nr 125, poz. 874 ze zm.), zwanej dalej "utd" poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do zastanego podczas kontroli drogowej stanu faktycznego i w ten sposób uznanie, iż przewóz wykonywany przez podmiot nie będący przedsiębiorcą (w tym także rolnika) spełniać musi wszystkie wymagania stawiane przewozowi na potrzeby własne określone art. 4 pkt 4 utd, w sytuacji gdy w rzeczywistości jest odmiennie, a przepisy te stosować należy odpowiednio, co w rozpatrywanym przypadku oznacza stosowanie z koniecznymi modyfikacjami, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 92 ust. 1 utd w zw. z Ip. 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 1 p.p.s.a. • naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie i nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji podnoszonego przez skarżącego argumentu dotyczącego odmienności przewozów wymienionych w art. 3 ust. 2 utd, do których to przepisy o przewozach na potrzeby własne stosuje się wyłącznie odpowiednio, a także błędne uznanie, iż zarzutem skargi było twierdzenie skarżącego jakoby pomimo istnienia pomiędzy kierowcą a pracodawcą stosunku cywilnoprawnego istniał między nimi stosunek pracy pozwalający na uznanie kierowcy za pracownika w rozumieniu przepisów kodeksu pracy, w sytuacji gdy faktycznie okoliczność ta nie była przez skarżącego zarzucana, a zarzutem istotnym podnoszonym przeciwko słuszności decyzji organów obu instancji była błędna interpretacja przepisu art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 utd, polegająca na jednakowym traktowaniu przewozów na potrzeby własne i przewozów wskazanych w art. 3 ust. 2 utd. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, oraz orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Jak akcentuje skarga kasacyjna skarżący nie jest przedsiębiorcą, a zatem wobec skarżącego zaskarżone przepisy stosuje się odpowiednio, czego nie wzięły pod uwagę organy i podzielający ich stanowisko Sąd pierwszej instancji. Według skarżącego przewozy, o których mowa w art. 3 ust. 2 utd, nie są przewozami na potrzeby własne, a jedynie przewozami, do których przepisy o przewozach na potrzeby własne należy stosować odpowiednio. Gdyby przewozy, o których mowa w art. 3 ust. 2 utd, były przewozami na potrzeby własne, nie byłoby konieczności ich wyodrębniania z nazwy, jak uczyniono to w pozostałych trzech przypadkach wskazanych w art. 3 ust. 2. Skoro to uczyniono to uznano, że nie są to przewozy na potrzeby własne ale ze względu na konieczność zapewnienia spójności w systemie prawa zobowiązano do stosowania przepisów o przewozach na potrzeby własne. Ponadto, skarga kasacyjna wskazuje na brak obowiązku posiadania przez rolnika zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne (art. 33 ust. 2 pkt 2 utd). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania. W świetle art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji, skutkujące uwzględnienie skargi kasacyjnej, musi być tego rodzaju, aby uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja ma w sprawie miejsce. Jak to trafnie zarzuca skarga kasacyjna Sąd pierwszej instancji, z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., nie wyjaśnił, czy stan faktyczny sprawy mieści się, czy też nie, w hipotezie przepisów art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 utd, a także, czy w odniesieniu do skarżącego ma zastosowanie przepis art. 33 ust. 2 pkt 2 utd. W szczególności, co wymaga podkreślenia, a co jest istotnym mankamentem postępowania przed Sądem pierwszej instancji, Sąd ten w ogóle nie uczynił przedmiotem swoich rozważań przepisów art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 33 ust. 2 pkt 2 utd. Sprawa, jak to trafnie wskazuje skarga kasacyjna, dotyka następujących przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 4 pkt 4 i art. 33 ust. 2 pkt 2 utd. Przepisy te, według stanu mającego zastosowanie w sprawie, mają następujące brzmienie: Art. 3 ust. 2 pkt 3 utd. Do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Art. 4 pkt 4 utd. Niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne – oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych; Art. 33 ust. 2 pkt 2 utd. Obowiązek uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty, niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, z tym że w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl art. 3 ust. 2 utd., jak już wskazano, do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Jak to trafnie wskazała skarga kasacyjna, zgodnie zresztą z utrwalonym orzecznictwem i piśmiennictwem, odpowiednie stosowanie, o którym tutaj mowa, może polegać: na stosowaniu odpowiednich przepisów bez żadnych modyfikacji; na stosowaniu przepisów z pewnymi modyfikacjami; na niestosowaniu przepisów, które ze względu na ich bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla tych stosunków, do których miały być stosowane odpowiednio, nie mogą być w ogóle stosowane. Pod tym kątem Sąd pierwszej instancji nie analizował, czy w odniesieniu do skarżącego mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 4 pkt 4 utd, co jest istotnym mankamentem zaskarżonego wyroku, który może mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze treść przepisu art. 33 ust. 2 pkt 2 utd, nie wymagającego od przedsiębiorców wymienionych w art. 3 ust. 2 pkt 3 utd obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, a w szczególności od podmiotu prowadzącego działalność wytwórczą w rolnictwie dotyczącą upraw rolnych, wykładnia tego przepisu w kwestii dotyczącej jego odpowiedniego stosowania na gruncie art. 4 pkt 4 utd powinna uwzględniać społeczno-gospodarcze uwarunkowania, w jakich funkcjonują potencjalni adresaci tego przepisu, a więc rekrutujący się spoza podmiotów będących przedsiębiorcami. Jest rzeczą powszechnie znaną, że polskie gospodarstwa rolnicze, ogrodnicze, czy szkółkarskie, jak to ma miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, mają z reguły charakter gospodarstw niskotowarowych, opartych na pracy własnej ich właścicieli i członków najbliższej rodziny. W tych realiach gospodarczych, co do zasady, nie praktykuje się zawierania umów o pracę, nawet w okresie spiętrzenia się prac polowych. Trudno więc byłoby dopatrzyć się istnienia racjonalnych argumentów społeczno-gospodarczych, które uzasadniałyby egzekwowanie od tej kategorii podmiotów obowiązku zawarcia umowy o pracę z osobą dokonującą przewozu w celach niezarobkowych na potrzeby gospodarcze tego podmiotu, w zakresie o którym mowa w art. 4 pkt 4 lit. a utd. Dlatego w odniesieniu do podmiotów, nie mających statusu prawnego przedsiębiorcy, odpowiednie stosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd powinno zmierzać do zliberalizowania wymogu przewidzianego w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a utd, poprzez dopuszczenie możliwości prowadzenia pojazdu także przez osobę upoważnioną przez podmiot, nie mający przymiotu przedsiębiorcy, na podstawie czynności prawa cywilnego. Reasumując, w świetle art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd wykonywanie niezarobkowego przewozu na potrzeby własne przez podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej jest dopuszczalne także przez osobę upoważnioną przez ten podmiot na podstawie czynności prawa cywilnego. Mając na uwadze, o czym była już mowa, niedokonanie przez Sąd pierwszej instancji ustaleń, czy skarżący spełnia wymogi podmiotu, o których mowa w przepisach art. 3 ust. 2 pkt 3 i art. 33 ust. 2 pkt 2 utd, a także, czy przewożony towar odpowiadał warunkom przewidzianym w przepisie art. 4 pkt 4 utd, należało uchylić zaskarżony wyrok, stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.