III SA/Kr 125/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 11 grudnia 2008 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Rektora Uniwersytetu z dnia 14.11.2008 r. nr [...] znak [...], II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 457 zł,( słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych). Rektor Uniwersytetu, działający przez umocowanego Prorektora ds. dydaktyki, decyzją Nr [...] z dnia 11 grudnia 2008 r. znak [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną tego Organu z dnia [...] 2008 r. znak [...], którą odmówiono przyznania D. T. - doktorantce II roku studiów na Wydziale [...] stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2008/2009. W podstawie prawnej decyzji Rektora z dnia 11 grudnia 2008 r. powołano przepisy art. art. 200 ust. 3 i 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. u. Nr 164, poz. 1365), art. art. 104, 127 § 3 w zw. z art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.)- dalej kpa- oraz § 22 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie stanowiącego Załącznik Nr 1 do uchwały Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r. Nr [...] w sprawie studiów doktoranckich ze zmianami z dnia [...] 2007 r. Uzasadniając decyzję z dnia 11 grudnia 2008 r., Rektor wskazał, że odmowę przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2008/2009 oparto na tym ustaleniu, iż wnosząca o przyznanie stypendium doktorantka wprawdzie uzyskała 72 punkty w ocenie osiągnięć naukowo dydaktycznych, podczas gdy minimalna liczba punktów wymagana do przyznania stypendium doktoranckiego wynosiła 35 punktów, jednakże nie spełniła podstawowego kryterium jakim jest otwarcie przewodu doktorskiego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy doktorantka, kwestionowała przyjęte ustalenie, iż warunkiem przyznania stypendium doktoranckiego jest otwarcie przewodu doktorskiego. Ponownie rozpatrując sprawę i odnosząc się do zarzutu wniosku, Rektor przytoczył przepis § 24 ust. 4 Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, w myśl którego, Rady wydziału mogą ustalić dodatkowe kryteria oceny doktorantów wraz z systemem punktacji. Zdaniem Rektora wnioskodawczyni nie spełniła warunków niezbędnych do przyznania stypendium doktoranckiego- a w szczególności podstawowego warunku jakim jest otwarcie przewodu doktorskiego. Rektor przyjął ustalenie, że oprócz przewidzianych Regulaminem praktyk dydaktycznych w formie prowadzenia zajęć, szczególnych osiągnięć naukowych, na Wydziale [...] od 2006 r. obowiązuje jako warunek przyznania stypendium –otwarcie przewodu doktorskiego. Wskazano na uchwałę Kolegium Dziekańskiego Wydziału [...] z [...] 2008 r., podtrzymującą warunki otrzymywania stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2008/2009. Te okoliczności uzasadniały zdaniem Rektora Uniwersytetu utrzymanie w mocy- po ponownym rozpatrzeniu sprawy- poprzedniej decyzji tego Organu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą złożyła D. T. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów art. 200 w zw. z art. 94 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, przepisów §12; 13 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni ( Dz. U. z 2007 r. Nr 1 poz. 3) oraz postanowień §§ 14 Lit. d, 15 Lit. e, 22 i 24 Regulaminu Studiów Doktoranckich, a także § 140 ust. 1 w zw. z § 142 Statutu Uniwersytetu przez ustalenie, iż konieczną przesłanką uzyskania stypendium doktoranckiego jest "otwarcie przewodu doktorskiego". Nadto w przeprowadzonym postępowaniu upatruje skarga naruszenie przepisów art. 6 kpa w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP, art. 7, 8, 9,10 § 1, 24 § 1 pkt 5, 26 § 1, 80 w zw. z art. 77 § 1 i 107 § 1 i 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia i stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.)- dalej ustawa p.p.s.a- sądy orzekają ( poza przypadkami określonymi w § 2), także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Takim przepisem jest art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) – dalej ustawa- stanowiący, iż do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. –kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W myśl przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kryterium kontroli, decyzji poddanych przepisem art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym kognicji sądów administracyjnych, stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a, sprawując tę kontrolę Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami- skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na tych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wyrażonej wyżej konstatacji o zasadności skargi, aczkolwiek z podstaw innych niż wywiedzione na jej poparcie. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję (lub postanowienie) stwierdza nieważność decyzji (lub postanowienia) w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W sprawie zachodzą określone art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego- dalej kpa. przyczyny nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy. Jako podstawę odmowy przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego, wskazał Rektor m.in. postanowienia Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie stanowiącego załącznik Nr 1 do uchwały Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r. Nr [...] w sprawie studiów doktoranckich ze zmianami z dnia [...] 2007 r. Z postanowień tego regulaminu, wywiedzione zostało uprawnienie Rady Wydziału [...] do ustanowienia warunku opartego – zdaniem Organu- na przepisie § 24 ust. 4 Regulaminu, otwarcia przewodu doktorskiego jako przesłanki do otrzymania stypendium doktorskiego. Postanowienia § 24 zawarte są w Rozdziale 6- Regulaminu studiów doktorskich ( §§ 22-26) regulującym zasady przyznawania stypendium doktoranckiego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia 11 grudnia 2008 r. oraz utrzymana nią w mocy- po ponownym rozpatrzeniu sprawy –decyzja z dnia [...] 2008 r. wydane zostały bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 62 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym określa kompetencje senatu uczelni zaliczając do nich m.in. w ust. 1 pkt 1- uchwalenie statutu z zastrzeżeniem art. 58 ust. 1, a w ust. 2 pkt 2 uchwalenie regulaminu studiów, regulaminu studiów doktoranckich, regulaminu studiów podyplomowych oraz zasad przyjęć na studia i studia doktoranckie. Przepis art. 62 ust. 1 i 2, nie zalicza do kompetencji senatu uprawnienia do uchwalenia regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, ani do ustalenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich. W świetle regulacji zawartych w przepisach art. 186 ust. 1, 196 ust. 2 ustawy nie może budzić wątpliwości, iż kompetencja do ustalenia wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów oraz doktorantów w drodze stosownego regulaminu ustalonego w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, a w odniesieniu do doktorantów, przede wszystkim z uczelnianym organem samorządu doktorantów, należy do rektora uczelni. Zasady zatem korzystania przez studentów i doktorantów z funduszu pomocy materialnej nie stanowią materii, która mogła by wchodzić w treść regulaminu studiów doktoranckich uchwalonego przez senat uczelni. Podobnie ma się kwestia regulacji dotyczących stypendium doktoranckiego. Ustawa bezpośrednie regulacje zawiera tylko w przepisie art. 200. Wynika z nich, iż uczestnik studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie (ust.1), minimalna wysokość stypendium i sposób jej ustalenia (ust.2), właściwość rektora jako organu umocowanego do przyznania stypendium i określenia czasu jego pobierania i wysokości (ust.3), a także wskazanie środków - przychodów uczelni - z których finansowane są stypendia doktoranckie (pkt 4). Zarazem przepis art. 201 ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi w drodze rozporządzenia, warunki i tryb organizowania studiów doktoranckich, ich prowadzenia oraz tryb, warunki, wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej . W dalszej części przepis art. 201 zawiera określenie materii jakie winno zawierać rozporządzenie co do warunków i trybu organizowania studiów doktoranckich, ich prowadzenia i odbywania ( pkt 1-4), oraz co do określenia trybu, warunków, wysokości i kryteriów przyznawania świadczeń pomocy materialnej doktorantom ( pkt 4 , 6 i 8 ) , oraz co do warunków i wysokości przyznawanych świadczeń ( pkt 7 ). Zawarte zatem w przepisach art. 200 i 201 ustawy uregulowania obowiązujące od 1 września 2005 r. ( art. 277 ) wskazują , iż ustalenie trybu, warunków, wysokości i kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich także nie stanowi materii podlegającej unormowaniu w regulaminie studiów doktoranckich. Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 201 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał dnia 19 grudnia 2006 r. rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni. ( Dz. U. z 2007 r. Nr 1 , poz. 3 ). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 13 stycznia 2007 r. i obowiązywało w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W myśl przepisu § 1 rozporządzenie określa warunki i tryb organizowania studiów doktoranckich przez jednostki organizacyjne uczelni, ich prowadzenia i odbywania oraz tryb, warunki, wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów. Problematyki stypendiów doktoranckich dotyczą przepisy §§ 5, 12, 13, i 14 rozporządzenia. Zgodnie z § 5 ust.1 rektor po zasięgnięciu opinii właściwego organu samorządu doktorantów ( wyrażonej zgodnie z ust.2 w terminie 14 dni od otrzymania wniosku o jej wydanie): 1/ powołuje i odwołuje na wniosek rady jednostki organizacyjnej, kierownika studiów doktoranckich, 2/ ustala regulamin przyznawania stypendiów doktoranckich . Postanowienia §§ 12, 13 i 14 określają częściowo tryb, warunki wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich. Przepis § 12 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że stypendium doktoranckie może otrzymać doktorant, który prowadzi zajęcia dydaktyczne w ramach praktyk zawodowych oraz badania naukowe ważne ze względu na rozwój uczelni lub realizację jej celów i zadań. Rozporządzenie wprowadza zasadę przyznawania stypendiów na wniosek doktoranta (§ 13 ust.1), składany kierownikowi studiów doktoranckich (ust.3); przekazywany w terminie 14 dni rektorowi z opinią kierownika studiów doktoranckich (ust.4). Wysokość stypendium doktoranckiego nie może być niższa niż 60 % i wyższa niż 100 % minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, ustalonego w przepisach o wynagrodzeniu nauczycieli akademickich ( § 14 ). Porównanie z tym rozporządzeniem postanowień Rozdziału 6 załącznika do uchwały Senatu z 19 kwietnia 2006 r. stanowiącego regulamin studiów doktoranckich wskazuje, że poza postanowieniami , które swą treścią zbieżne są z regulacjami rozporządzenia ( np. § 22 ust. 2 i 3 regulaminu ), regulamin studiów wprowadza inny tryb składania przez doktoranta wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego i inny tryb jego opiniowania. Zgodnie z § 23 ust.1 regulaminu doktorat składa wniosek w dziekanacie wraz z indeksem i opinią opiekuna naukowego, a nie kierownikowi studiów doktoranckich. Przepis § 24 ust. 1 stanowi , że do dnia 15 września dziekan przesyła do Rektora listę doktorantów ubiegających się o przyznanie stypendium doktoranckiego, mającą charakter rankingu. ( ust. 2). Przewidziane w ust. 3 § 24 kryteria sporządzania listy rankingowej nie przewidują opinii kierownika studiów doktoranckich jako elementu stanowiącego podstawę do jej utworzenia. Powyższe ustalenia potwierdzają wyrażony na wstępie pogląd, iż w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji przepisy Rozdziału 6 regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie nie mogły stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego i były sprzeczne z rozporządzeniem z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich. Zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swego działania na zasadach określonych w ustawie. Ustawa określiła, że do Senatu Uniwersytetu należy m.in. ustalenie regulaminu studiów doktoranckich. Jednakże z przepisów art. 200 i 201 ustawy, oraz z uregulowań dotyczących zasad przyznawania doktorantom pomocy materialnej wynika, iż problematyka ustalenia, trybu, warunków, wysokości i kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich nie stanowi materii podlegającej regulacji aktem władztwa wewnętrznego w postaci regulaminu studiów doktoranckich. Identyczne stanowisko prawne, na tle decyzji rektora Uniwersytetu z [...] 2008 r. odmawiającej przyznania stypendium doktoranckiego z powołaniem na postanowienie tego samego Regulaminu studiów doktoranckich dotyczące stypendium doktoranckiego, zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym obecnie wyroku z dnia 26 marca 2009 r. sygn. III SA/Kr 1277/08. Zgodnie z przepisem art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd nie jest związany postanowieniami uchwały Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r. Nr [...] ze zmianami z dnia [...] 2007 r., ustalającej regulamin studiów doktoranckich, w zakresie regulowanym postanowieniami zawartymi w Rozdziale 6- stypendia doktoranckie ( §§ 22- 26, Regulaminu studiów doktoranckich) i odmawia stosowania tych przepisów jako wydanych bez podstawy prawnej. Na podstawie przeprowadzonego w trybie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dowodu z akt sprawy III SA/Kr 316/09 na treść zarządzenia Nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] 2008 r. w sprawie wprowadzania od dnia 1 października 2008 r. Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu ustalił Sąd, iż podstawę tego regulaminu stanowi tylko przepis art. 199 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i reguluje on wyłącznie zasady przyznawania ze środków stosownego funduszu, pomocy materialnej, a nie zawiera zasad przyznawania stypendium doktoranckiego ustalanych stosownie do przepisu art. 201 tej ustawy w zw. z § 5 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni ( Dz. U. z 2007 r. Nr 1, poz. 3 z późn. zm.), również w drodze zarządzenia Rektora. Ustalenia powyższe prowadzą do konstatacji, iż zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia 11 grudnia 2008 r. nr [...] oraz utrzymana nią w mocy decyzja własna tego Organu z dnia [...]2008 r. wydane zostały bez podstawy prawnej, a zatem w warunkach nieważności przewidzianej art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż nie zostało wykazane by obowiązującym skarżącą aktem prawnym ustalono, iż otwarcie przewodu doktorskiego jest warunkiem koniecznym, choć nie wystarczającym do uzyskania stypendium doktorskiego. Postanowienia § 24 ust. 4 Regulaminu studiów doktoranckich ustalone bez podstawy prawnej Uchwałą Senatu Uniwersytetu nie mogły stanowic podstawy dla Rady Wydziału [...] do ustalenia takiego warunku. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w I punkcie sentencji z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Zawarte w punkcie II- gim sentencji wyroku orzeczenie w przedmiocie zwrotu skarżącej reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika kosztów postępowania oparto na przepisach art. art. 200, 205 § 2 i 209 powołanej ustawy.