II OSK 1493/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz ( spr. ) Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędzia NSA Jerzy Bujko Protokolant Kamil Buliński po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Kopalni Węgla Brunatnego "K." w K. Spółka Akcyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Po 924/09 w sprawie ze skargi Kopalni Węgla Brunatnego "K." w K. Spółka Akcyjna na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną II OSK 1493/10 U z a s a d n i e n i e Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi Kopalni Węgla Brunatnego "K." w K. Spółka Akcyjna na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] października 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Koninie z dnia [...] sierpnia 2009 r., stwierdzającą u J. K. chorobę zawodową - obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, tj. chorobę zawodową, wymienioną pod pozycją nr 21 w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869) – oddalił skargę. W uzasadnieniu podano, że w trakcie postępowania przed organem I instancji ustalono, że wyżej wymieniony w okresie od 1 marca 1984 roku do 30 czerwca 1987 roku pracował jako operator przenośników taśmowych, przy obsłudze taśm na zwałowarce As-1120 w narażeniu na hałas o poziomie równoważnym od 87 dB do 94 dB. Natomiast w okresie od 1 lipca 1987 roku do 31 grudnia 2006 roku był zatrudniony jako przodowy starszy operator przenośników wielkogabarytowych w oddziale LGZ, LG-1. Pomiary z dnia 20 lipca 2004 roku na tym stanowisku wykazały natężenie hałasu o poziomie równoważnym 84 db, tak też i dnia 30 czerwca 2005 roku, natomiast dnia 5 lipca 2005 roku wynosiły 82 dB. Z analiz, jakie w latach 1987-1995 prowadziło Laboratorium Badań Środowiskowych Kopalni Węgla Brunatnego "K." dla zajmowanego przez J. K. stanowiska wynika, że poziom hałasu wahał się od 87 dB do 91 dB. Organ wskazał nadto, iż w sprawie wydano trzy orzeczenia lekarskie. Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu, Ośrodek w Koninie orzeczeniem lekarskim z dnia [...] czerwca 2007 roku nie rozpoznało choroby zawodowej u J. K. Natomiast sporządzone przez ten sam organ orzeczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2009 roku stwierdzało, po przeprowadzeniu ponownych badań audiologicznych, chorobę zawodową skarżącego, tj. obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem (objaw Metza obustronnie dodatni) o wielkości UL-51,6 dB, UP-53,3 dB. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2007 roku stwierdził u J. K. chorobę zawodową, polegającą na obustronnym trwałym odbiorczym upośledzeniu słuchu typu ślimakowego (obustronnie dodatni objaw Metza, rozumienie mowy dla 100 dB-UP-75%, UL-80%) o wielkości UP-46,6 dB, UL-56,6 dB. Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy, Ośrodek w Koninie w uzasadnieniu do ostatniego z wymienionych orzeczeń szczegółowo ustosunkowało się do rozbieżności, jakie wynikają z powyższych analiz. Ich przyczyna leży w specyfice badania audiometrycznego, wymagającego współpracy z pacjentem. Ponadto w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi, w przeciwieństwie do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy, przeprowadzono kompleksowe badania audiologiczne, zweryfikowane audiometrią obiektywną – tympanometrią, ABR. Organ I instancji wskazał, że orzeczenie z dnia [...] czerwca 2007 roku o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oparto na badaniu audiometrycznym i tympanometrii, które wykazały ujemny objaw Metza po stronie lewej, z wysokimi progami odruchów strzemiączkowych, co sugeruje lewostronny niedosłuch pozaślimakowy i tympanogram typu B po stronie prawej z istniejącą rezerwą ślimakową w audiogramie, co świadczy z kolei o niedosłuchu typu mieszanego. Nie można jednakże wykluczyć, iż powyższy wynik badania został zniekształcony przebytą infekcją dróg oddechowych. Okoliczności te nie są jednak udokumentowane. Organ zwrócił zarazem uwagę, iż według § 11 ust. 1 cytowanego rozporządzenia do postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, wszczętego i nie zakończonego przed wejściem w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, przy czym czynności dokonane w toku wszczętego już postępowania zachowują skuteczność. Ponieważ zebrane dowody pozostają w mocy, prowadzenie nowego postępowania dowodowego byłoby bezzasadne. Podstawą zawodowego ubytku słuchu było stwierdzenie u J. K. obustronnego, trwałego odbiorczego uszkodzenia słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego, wyrażającego się podwyższeniem progu słuchu o wielkości conajmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnio asymetryczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, 3 kHz w oparciu o zgromadzone w sprawie dowody. W toku postępowania odwoławczego Kopalnia Węgla Brunatnego "K." w K. Spółka Akcyjna poniosła zarzut naruszenia § 8 cytowanego rozporządzenia tj. stwierdzenia choroby zawodowej bez dokładnego wyjaśnienia sprawy, w wyniku wadliwie prowadzonego postępowania dowodowego oraz pominięcia kwestii rozbieżności w opiniach lekarskich, co stanowi uchybienie art. 7, art. 77 i art. 84 § 1 kpa. Zdaniem odwołującej się nie ustalono, w jakim zakresie doszło do narażenia zawodowego pracownika, ponadto wzrost ubytku słuchu już po zakończeniu zatrudnienia sugeruje, iż jego przyczyny są pozapracownicze. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji uznając, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony z wymaganą starannością, a jego ocena nie budzi zastrzeżeń, spełnione zatem zostały wszelkie przesłanki uzasadniające wydanie zaskarżonego orzeczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powtórzono zarzut naruszenia § 8 cytowanego rozporządzenia oraz uchybienie art. 7, art. 77 i art. 84 § 1 kpa. Oprócz powoływanej dotychczas argumentacji, skarżący zarzucił organom administracji, że nie zleciły ponownych badań medycznych celem usunięcia oczywistych rozbieżności, jakie zachodzą pomiędzy wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi, jak i nie odniosły się do progresji ubytku słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za niezasadną stwierdzając, że organy w toku postępowania wyczerpująco zebrały materiał dowodowy i dokonały jego całościowej oceny. Sąd I instancji podkreślił, iż trafnie organy administracji podnosiły, że przeprowadzone dotychczas dowody zachowują swoją skuteczność. W świetle § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych nie budzi wątpliwości stwierdzenie, iż czynności dowodowe dokonane pod rządem poprzedniego rozporządzenia pozostają w mocy. Trudno zatem podzielić argument skarżącego o braku postępowania dowodowego. Działanie organu ocenić należy natomiast jako legalne i w pełni racjonalne. W świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego – znajdującego pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym – nie powinna budzić wątpliwości ani okoliczność występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia, ani też okoliczność zatrudnienia w tychże warunkach J. K., przy czym jest wysoce prawdopodobne, iż pomiędzy tymi zdarzeniami zachodzi związek przyczynowy. Daje to uzasadnione podstawy do uznania, że ubytek słuchu u J. K. wywołało narażenie zawodowe, a stwierdzona choroba jest zamieszczona pod pozycją nr 21 załącznika do wyżej wymienionego rozporządzenia. Zaistniały więc podstawy do stwierdzenia opisanej wyżej choroby zawodowej. Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została wniesiona przez Kopalnię Węgla Brunatnego "K." w K. Spółka Akcyjna reprezentowaną przez radcę prawnego zarzucając: 1/ niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi i nie uwzględnienie zarzutów że: a/ naruszenie § 8 ust 1, ust 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U z 2009 r. Nr 105, poz.869) poprzez stwierdzenie choroby zawodowej u J. K. bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, b/ naruszenie art. 7 i 77 kpa poprzez: - niedokonanie ustaleń w zakresie narażenia zawodowego pracownika, - nieustalenie w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od zaprzestania pracy do wydania zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy z wyników badań wynika wyraźna progresja ubytku słuchu u J. K. od zaprzestania pracy, - prowadzenie pozornego postępowania ograniczającego się jedynie do uwzględnienia w podstawie prawnej ww. rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. c/ naruszenie art. 84 § 1 kpa poprzez niewystąpienie o opinię do innej placówki pomimo rozbieżności zawartych w uzyskanych opiniach i progresją ubytku słuchu po zaprzestaniu pracy, oraz w sytuacji gdy orzeczenia zawierają lakoniczne stwierdzenia, bez wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości, przekonującego i dostępnego dla stron uzasadnienia, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreśla się, iż Sąd wydał zaskarżony wyrok bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności znacznych rozbieżności pomiędzy ubytkami słuchu w różnych orzeczeniach, a także brak ustalenia wielkości ubytku słuchu po zaprzestaniu świadczenia pracy. Obecny na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną oświadczył, iż jej interes prawny polega na tym, że w przypadku pozostania w mocy zaskarżonego wyroku były pracownik Kopalni występuje z roszczeniami cywilnoprawnymi. Wnosząca skargę kasacyjna obawia się, że taka sytuacja będzie miała miejsce w niniejszej sprawie. Przyznał przy tym, że w ocenie pracodawcy, jeżeli w sprawie administracyjnej brak jest jednoznacznego wyjaśnienia kwestii związanych ze stwierdzeniem choroby zawodowej to w sprawie cywilnej prowadzone jest od nowa postępowanie z udziałem biegłych i zachodzi konieczność uzyskania kolejnych orzeczeń lekarskich. Pełnomocnik Skarżącej spółki podał ponadto, że tożsame problemy ma Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona z następującej przyczyny: W niniejszej sprawie niesporne jest, że skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a następnie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł podmiot, którego łączył z osobą ubiegającą się o stwierdzenie choroby zawodowej stosunek pracy, lecz w dacie orzekania w sprawie przez organy administracji obu instancji nie był już jej pracodawcą. Interes prawny ma zaś w sprawie jedynie podmiot będący aktualnie pracodawcą strony i tylko on może wnieść skutecznie skargę. Byli pracodawcy natomiast takiego interesu prawnego nie mają a zatem jeżeli dojdzie do wniesienia skargi, podlega ona oddaleniu. Kwestia legitymowania się interesem prawnym w sprawie jest kluczowa, bowiem stosownie do art. 50 § 1 ppsa uprawnionym do wniesienia skargi a następnie skargi kasacyjnej, jest tylko ten podmiot, który ma w tym interes prawny. Podmiot nie mogący się wykazać interesem prawnym w sprawie, nie może skutecznie wnieść skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę prezentuje stanowisko iż skarżąca, jako że nie zatrudnia strony, lecz jedynie w przeszłości była jej pracodawcą, nie ma interesu prawnego w korzystaniu z drogi sądowej w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej u zatrudnianego w przeszłości pracownika. Zawarte w Kodeksie pracy unormowania dotyczące obowiązków zakładu pracy zapewnienia odpowiednich warunków pracy i ewentualnej potrzeby przesunięcia osoby, u której stwierdzono chorobę zawodową na inne stanowisko pracy określają materialno-prawne podstawy interesu prawnego aktualnie zatrudnianego pracownika, nie statuują natomiast obowiązków w odniesieniu do takiego pracownika, który w danym zakładzie zakończył pracę. Z reguły osoba ubiegająca się o stwierdzenie choroby zawodowej przez cały okres pracy była zatrudniona w wielu zakładach pracy i gdyby uznać, że stroną jest, bowiem ma interes prawny w sprawie, każdy były pracodawca, to doszłoby do paradoksalnej sytuacji, że możliwe byłoby wnioskowanie w wznowienie postępowania przez tych byłych pracodawców, którzy nie uczestniczą jako strony w postępowaniu administracyjnym przed organami sanitarno-epidemiologicznymi, a ich obowiązki ograniczają się do udostępnienia materiału dowodowego niezbędnego do analizy warunków pracy pod kątem oceny zaistnienia choroby zawodowej. Argumenty skargi kasacyjnej, uzupełnione wystąpieniem pełnomocnika skarżącej Spółki na rozprawie nie mogły w ocenie składu Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie wpłynąć na uznanie, że były pracodawca ma nie tylko interes faktyczny ale również interes prawny w sprawie ustalenia choroby zawodowej u byłego pracownika. Obowiązki pracodawcy, związane z zapewnieniem wymaganych standardów higieny i bezpieczeństwa warunków pracy, a w tym zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych, z czego wywodzi się interes prawny pracodawcy odnoszą się wyłącznie do aktualnie zatrudnionych pracowników. Natomiast kwestie związane z ewentualnym inicjowaniem postępowań przed sądem powszechnym przez byłych pracowników ocenić należy wyłącznie w kategorii interesu faktycznego. Niesporne stwierdzenie, że skarżąca jest byłym pracodawcą strony, a więc nie ma w sprawie interesu prawnego skutkuje tym, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa.