II GSK 1695/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi J. B. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 805/11 w sprawie ze skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 252/10 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 805/11, oddalił skargę kasacyjną J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z 21 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 252/10 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia 24 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Następnie J. B. złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2012 r. (pismo z dnia 25 września 2012 r.), opierając ją na podstawach przewidzianych w art. 271 pkt 2 i art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Skarżący wniósł o uchylenie wymienionego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zniesienie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i ponowne rozpoznanie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., dopuszczenie dowodu z postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt Ts 112/10 oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania. Skarżący żądając wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. podniósł, że został pozbawiony możności działania w związku z naruszeniem przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 106 § 1 i § 2 p.p.s.a. W kwestii przesłanki wznowienia postępowania na podstawie przewidzianej w art. 273 § 2 p.p.s.a. skarżący powołał się na nowy środek dowodowy - postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 2012 r. sygn. akt Ts 112/10 o odmowie nadania skardze konstytucyjnej skarżącego dalszego biegu, które stało się prawomocne z dniem 27 czerwca 2012 r. i nie mogło być w związku z tym powołane przez skarżącego w skardze kasacyjnej. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że z powodu trudności komunikacyjnych (opóźniony autobus PKS) spóźnił się na rozprawę w dniu 26 czerwca 2012 r. o pięć minut. Po wejściu na salę rozpraw został poinformowany, że rozprawę zamknięto i ogłoszono wyrok. Na prośbę skarżącego skład orzekający przedstawił skarżącemu ustne motywy rozstrzygnięcia oddalającego skargę kasacyjną. Według relacji skarżącego, sam referat sędziego sprawozdawcy trwał 10 minut, co rodzi wątpliwość, czy rozprawa odbyła się zgodnie z art. 106 § 1 i § 2 p.p.s.a., gdyż z reguły czynność wywołania sprawy, sprawdzenia obecności i prawidłowości doręczenia zawiadomień o terminie rozprawy stronom postępowania trwa około 5 minut. Zdaniem skarżącego, zasady współżycia społecznego i obowiązujący zwyczaj nakazywał, aby Sąd wstrzymał się z publikacją wyroku na tzw. kwadrans akademicki, zwłaszcza, że zgodnie z wokandą na rozprawę w sprawie ze skargi kasacyjnej skarżącego przewidziano 30 minut i nie było opóźnienia w rozpoznawaniu spraw. Zbyt szybka publikacja wyroku i domniemane naruszenie art. 106 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. skutkowało w dalszej kolejności naruszeniem art. 106 § 2 p.p.s.a., gdyż pozbawiło skarżącego możności obrony swych praw tj. zgłoszenia w wystąpieniu ustnym "tzw. zarzutu nowego dowodu" - postanowienia Trybunału Konstytucyjnego, który nie mógł być podniesiony w skardze kasacyjnej. W ocenie skarżącego wspomniane postanowienie Trybunału Konstytucyjnego miało istotne znaczenie w sprawie, gdyż dotyczyło ono kwestii zgodności ustaw wymienionych w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z Konstytucją RP, która z kolei była przedmiotem zarzutów skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych (art.170 p.p.s.a.). Przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana takich orzeczeń, muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle. Obalenie prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego lub wojewódzkich sądów administracyjnych możliwe jest między innymi w wyniku wznowienia postępowania sądowego. Instytucja wznowienia postępowania sądowego nie zawsze daje jednak stronom prawo do pełnej kontroli kwestionowanego orzeczenia. Postępowania ze skargi o wznowienie postępowania ogranicza się bowiem do ponownego rozpatrzenia sprawy, ale wyłącznie w granicach wskazanych przez stronę przesłanek, które muszą mieścić się w ściśle określonych prawem podstawach wznowienia postępowania (art. 271, art. 272 § 1 i 3 oraz art. 273 p.p.s.a.). Skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w ustawowym terminie i opiera się na ustawowych podstawach wznowienia przewidzianych w art. 271 pkt 2 i art. 273 § 2 p.p.s.a. W związku z tym, zgodnie z art.280 § 1 p.p.s.a., została ona skierowana na rozprawę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniesiona przez Janusza Biziuka skarga o wznowienie postępowania sądowego nie ma jednak uzasadnionych podstaw. Strona skarżąca jako jedną z podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego wskazała przesłankę przewidzianą w art.271 pkt.2 p.p.s.a., twierdząc, że wskutek naruszenia prawa (art. 106 § 1 i 2 p.p.s.a.) była pozbawiona możliwości działania w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 805/11. W związku z tym zauważyć należy, że zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2011 r., sygn. II FSK 1699/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści powołanego przepisu wynika, że wskazana tam przyczyna nieważności postępowania skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy miała ona wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zawsze konieczne jest natomiast wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. O pozbawieniu możności działania można mówić, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie. W innych przypadkach ewentualnie zachodzić może tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania sądowego. Generalnie można powiedzieć, że jeżeli w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby osobę zainteresowaną możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to zainteresowana strona nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu jej możności działania w omawianym znaczeniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła podstawa wznowienia postępowania przewidziana w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący wiązał pozbawienie go możności obrony swych praw z naruszeniem przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 106 § 1 i 2 p.p.s.a., regulującego przebieg rozprawy. Zgodnie z art. 106 § 1 p.p.s.a. po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżący wyraził przypuszczenie, że z uwagi na czas trwania rozprawy czynność ta mogła zostać pominięta. W związku z tym należy zauważyć, że z przebiegu posiedzenia jawnego (rozprawy) protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje protokół (art. 100 § 1 p.p.s.a.), który w sposób obiektywny odzwierciedla przebieg posiedzenia. Z protokołu rozprawy w sprawie sygn. akt II GSK 805/11 wynika, że na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku sędzia sprawozdawca przedstawiła stan sprawy. Na podstawie wspomnianego protokołu należy stwierdzić, że rozprawę przeprowadzono istotnie szybko. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie oznacza to jednak, że odbyło się to z naruszeniem przepisów postępowania. W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że zgodnie z § 56 Regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowiącego załącznik do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie Regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86, poz. 1007), przed rozprawą (posiedzeniem) powinna odbyć się narada wstępna składu orzekającego w celu omówienia występujących w sprawie zagadnień. W trakcie narady sędzia sprawozdawca bardzo szczegółowo przedstawia przebieg postępowania w sprawie i problemy prawne występujące w sprawie. W związku z tym podczas rozprawy, zwłaszcza gdy strony są nieobecne nie ma potrzeby składania ponownego obszernego sprawozdania, gdyż stan sprawy i występujące w niej zagadnienia są znane składowi orzekającemu i zostały omówione. Dodać należy, że obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy przez sędziego sprawozdawcę ma wykazać stronom, że skład orzekający zapoznał się ze sprawą, a zwłaszcza z zarzutami skargi, i w sposób prawidłowy zidentyfikował jej istotę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu sprawy sygn. akt II GSK 805/11 nie doszło także do naruszenia art. 106 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym "Po złożeniu sprawozdania, strony – najpierw skarżący, a potem organ – zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wykazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności.". Ze wspomnianego protokołu rozprawy wynika, że strony nie były na niej obecne. W związku z tym art. 106 § 2 p.p.s.a, z przyczyn oczywistych, nie był stosowany przez Naczelny Sąd Administracyjny i w związku z tym nie mogło dojść do jego naruszenia. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 106 § 1 i 2 p.p.s.a. co oznacza, że nie została spełniona pierwsza z przesłanek (naruszenie przepisów postępowania) warunkujących uznanie zaistnienia podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. W związku z tym niecelowe są dalsze rozważania, w szczególności co do tego, czy skarżący istotnie został pozbawiony możliwości obrony swych praw. W skardze o wznowienie postępowania została powołana także podstawa wznowienia wymieniona w art. 273 § 2 p.p.s.a. Według skarżącego, nowym dowodem, z którego nie mógł on skorzystać w poprzednim postępowaniu jest postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 14 maja 2012 r., sygn. akt Ts 112/10, którym odmówiono nadania dalszego biegu wniesionej przez niego skardze konstytucyjnej. Podstawowym problemem występującym w sprawie, która spowodowała wniesienie skargi konstytucyjnej i w sprawie sygn. akt II GSK 805/11 jest kwestia niezgodności ustaw wymienionych w podstawie prawnej decyzji, którą zaskarżył do wojewódzkiego sądu administracyjnego, z Konstytucją RP i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Uznanie przez Trybunał Konstytucyjny, że w skardze konstytucyjnej J. B. wskazane zostały akty normatywne (wzorce kontroli), które nie mogą być podstawą skargi konstytucyjnej, bądź przepisy Konstytucji nie będące samodzielnym źródłem praw podmiotowych skarżącego, a które mogą stanowić podstawę pytania prawnego, oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny miał obowiązek wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. W związku z przedstawionym stanowiskiem skarżącego trzeba przypomnieć, że w myśl art. 273 § 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Odnosząc treść powołanego przepisu do wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia należy stwierdzić, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 14 maja 2005 r. nie jest środkiem dowodowym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Powołując podstawę wznowienia wymienioną w art. 273 § 2 p.p.s.a. skarżący założył, że po stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego istniał obowiązek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, a zaniechanie w tym zakresie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Takie stanowisko jest niesłuszne, gdyż podstawowym warunkiem przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu jest istnienie wątpliwości sądu co do konstytucyjności aktu normatywnego. Z uzasadnienia wyroku objętego skargą o wznowienie postępowania wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozważał zarzuty skargi kasacyjnej wniesionej przez J. B., także w kontekście konstytucyjności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ustalenia granic niektórych miast i gmin (Dz. U. Nr 116, poz. 1241 ze zm.) i nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania. Podkreślenia także wymaga, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 14 maja 2012 r. rozstrzygało o nadaniu biegu skardze konstytucyjnej wniesionej przez J. B. i w żadnym wypadku nie można wywieść z jego uzasadnienia wniosku o obowiązku Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania.