II OSK 1894/10

Dnia 6 października 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 6 października 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2010 roku, sygn. akt IV SA/Wa 597/10 o odrzuceniu skargi A.G. na urzędników Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – K.P. oraz M.Z. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargi A.G. na urzędników Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – K. oraz M.Z. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 18 marca 2010 r. A.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, skargę na urzędników Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – K.P. zajmującego stanowisko Sekretarza Stanu oraz M.Z., zajmującego stanowisko Podsekretarza Stanu. W skardze zamieściła szereg zarzutów pod adresem urzędników w związku z ich postępowaniem przy rozpatrywaniu jej wniosku z dnia 18 września 2008 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia przy Prezydencie m. Łodzi z dnia [...] marca 1976 r. i wydawaniu przez nich decyzji administracyjnej w tej sprawie. Jak wskazał Sąd I instancji, w odpowiedzi z dnia 4 czerwca 2010 r. na wezwanie Sądu z dnia 27 maja 2010 r. do uzupełnienia braków formalnych skarżąca wyjaśniła, że przedmiotowe pismo z dnia 18 marca 2010 r. stanowi skargę na urzędników, a nie skargę na wydane przez nich decyzje administracyjne. Sąd I instancji wyjaśnił, że należąca do zakresu kognicji sądów administracyjnych, kontrola działalności administracji publicznej nie obejmuje orzekania w sprawach skarg na urzędników organów administracji publicznej. Do orzekania w tym zakresie nie upoważniają sądów administracyjnych również przepisy szczególne. Do rozpatrywania tego rodzaju skarg właściwe są organy administracji publicznej w trybie, określonym w dziale VIII, rozdziały 1 i 2, kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zarzuciła także naruszenie art. 6 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechania pouczenia strony działającej bez adwokata o skutkach ewentualnego uznania skargi za wniesioną na urzędników organów administracji państwowej. Podniosła także zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i niecelowe, wprowadzające w błąd wezwanie strony zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 20 maja 2010 r. do sprecyzowania skargi, pomimo wcześniejszego przyjęcia skargi do rozpoznania przez przewodniczącego wydziału, jako skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -zwanej dalej p.p.s.a - sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Jak wskazuje się w literaturze, wskazówki i pouczenia sądu powinny dotyczyć dokonywanych przez stronę czynności procesowych na danym etapie postępowania i w powstałej sytuacji procesowej. Podkreśla się, że sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych strony (Kabat A., [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Skarga strony przez organ administracji została potraktowana jako skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Tak też skargę ocenił przewodniczący wydziału, co potwierdza chociażby treść wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, które do powyższej decyzji wyraźnie się odwołuje. Jednocześnie stwierdzić należy, że skarżąca rzeczywiście w treści skargi wskazuje, że "oskarża urzędników Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – K.P. oraz M.Z.". Analiza treści tejże skargi prowadzi jednak do wniosku, że rzeczywistą intencją strony było zaskarżenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, której wadliwości strona dopatruje się w związku z działaniami opisanych wyżej urzędników. Powyższe potwierdza również zawarty w skardze wniosek o "anulowanie" decyzji. Treść skargi dowodzi także, że skarżąca jest osobą słabo radzącą sobie w postępowaniu i nie dysponującą wiedzą prawniczą. W tej sytuacji zadaniem Sądu na każdym etapie postępowania była między innymi należyta staranność żeby strona nie poniosła negatywnych konsekwencji swoich zaniedbań, co stanowiłoby realizację zasady wynikającej z art. 6 p.p.s.a. Jako wadliwe należy zatem ocenić wezwanie z dnia 20 maja 2010 r., bowiem w żaden sposób nie poucza ono strony o konsekwencjach wskazania przedmiotu sprawy, który jak już wyżej wskazano nie wzbudzał wątpliwości na wcześniejszym etapie postępowania. Sąd I instancji powinien był wyjaśnić stronie, że tylko jeden z przedmiotów postępowania opisany w wezwaniu może być przedmiotem kognicji sądu administracyjnego, a mianowicie, że skarga na urzędników organu nie może być przez sąd rozpoznana i podlegać będzie odrzuceniu. Ponownego podkreślenia wymaga, że skarżąca jest osobą słabo radzącą sobie w postępowaniu, a zatem pouczenie takie celowe byłoby z punktu widzenia gwarancji procesowych strony. Z tego też powodu odpowiedź udzielona przez stronę nie mogła stanowić podstawy do odrzucenia skargi, stanowiła ona bowiem jedynie uzupełnienie złożonej skargi, niewątpliwie dotyczącej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 marca 2010 r. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej zasługują na uwzględnienie. Sąd I instancji niezasadnie zastosował przepis art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i odrzucił skargę co było konsekwencję zbędnego i niedokładnego wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych skargi, co z jednej strony stanowi naruszenie zasady wynikającej z art. 6 p.p.s.a., a z drugiej naruszenie art. 49 § 1 p.p.s.a. stanowiącego podstawę wezwania do uzupełnienia braków skargi. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu. Jednocześnie wyjaśnić należy, że brak było podstaw do zasądzenia na rzecz strony kosztów postępowania sądowego, bowiem żaden z przepisów cytowanej wyżej ustawy nie przewiduje takiego rozstrzygnięcia w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi. Koszty związane z wniesieniem niniejszej skargi kasacyjnej będą mogły być przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu I instancji w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi po jej merytorycznym rozpoznaniu.