II FZ 537/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 19 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. K. – B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Op 196/10 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. K. – B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 6 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 23 sierpnia 2010 r., I SA/Op 196/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, odmówił przyznania prawa pomocy K. K. – B., w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 6 stycznia 2010 r., w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując na skomplikowany charakter sprawy, reprezentowanie strony przeciwnej przez "zawodowych prawników", wobec czego konieczne jest ustanowienie dla niej pełnomocnika celem zachowania zasady równości stron. Podniosła, że na utrzymaniu posiada córkę w wieku 4 lat, chodzącą do przedszkola. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów skarżąca wskazała, iż wraz z córka zamieszkuje w odrębnym pomieszczeniu lokalnym, ona oraz inni członkowie rodziny proporcjonalnie ponoszą koszty utrzymania mieszkania, otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 750 zł, otrzymuje alimenty od ojca dziecka, firma rodzinna w której pracuje jest na krawędzi bankructwa. Referendarz sądowy postanowieniem z 15 czerwca 2010 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 245 § 2 w zw. z art. 246 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), wskazał, iż warunkiem przyznania prawa pomocy, jest wskazanie przez skarżącą, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu. Rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie sądu pierwszej instancji każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Dostarczone przez skarżącą informacje okazały się niewystarczające, więc została ona wezwana do ich uzupełnienia poprzez podanie zakresu, w jakim inni mieszkańcy ponoszą koszty utrzymania wspólnego mieszkania, zestawienia kosztów prowadzenia tego gospodarstwa domowego, a także przedłożenie zeznania podatkowego oraz wyciągów z rachunków bankowych. Skarżąca odpowiadając na wezwanie podała, że wraz z córką zamieszkuje w odrębnym pomieszczeniu mieszkalnym, inni członkowie rodziny proporcjonalnie ponoszą koszty utrzymania mieszkania – nie podała wysokości tych udziałów, ona również partycypuje w tych kosztach, należność (w różnej wysokości) przekazuje matce – nie podała kwot, jakie przekazuje ani też, jakie i w jakiej wysokości wydatki składają się koszty utrzymania tego mieszkania. Skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za 2009 r. z dochodem za 2009 w kwocie 2.598 zł. Podała, że jej wynagrodzenie wynosi 750 zł (aneks do umowy z 30 listopada 2009 r.). Firma rodzinna, w której pracuje jest na krawędzi bankructwa. Przedłożyła PIT -11 swojej matki z dochodem za 2009 r. w kwocie 2.598,06 zł, jej wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz deklaracje PIT 5L za styczeń, luty i marzec 2010 r. oraz wyrok dotyczący alimentów dla córki w kwocie 450 zł miesięcznie oraz oświadczyła, że ojciec dziecka płaci alimenty. W ocenie sądu pierwszej instancji okoliczności przedstawione przez skarżącą nie są pełne i nie obrazują całości sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, wobec czego jej sytuacja nie uprawnia do uzyskania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż oceniając sprawę pod uwagę bierze otoczenie społeczno – gospodarcze w jakiej znajduje się skarżąca, jednak okoliczności danej sprawy są konkretne i indywidualne. Tezy strony o trudnej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw oraz, że ma ona status matki samotnie wychowującej dziecko same w sobie nie są wystarczającą podstawą do przyznania prawa pomocy. Dla przyjętego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje fakt, iż w postępowaniu przed sądem okręgowym skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, bowiem postępowanie wpadkowe w zakresie prawa pomocy pozostaje całkowicie odrębne od tamtego rozstrzygnięcia. Nie ma także znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej okoliczność trudnej sytuacji gospodarczej wielu przedsiębiorstw, gdyż badaniu podlegała wyłącznie sytuacja skarżącej a nie innych podmiotów gospodarczych. Zdaniem sądu pierwszej instancji skarżąca miała możliwość uzupełniania danych pod kątem, który został jej nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF. Jednak z tej szansy nie skorzystała i poza uzupełnieniem części informacji nie przedłożyła dokumentacji z tym związanej, ani innych, choćby liczbowych danych. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż nie mógł bazować na przypuszczeniach. Ryzyko bowiem wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca warunków uzyskania tego prawa nie wykazała. 4. W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącą do nadesłanie dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. Skoro skarżąca nie przedstawił pełnych informacji, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa, to sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez nią środków. W takiej sytuacji skarżąca powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu skarżąca nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania jej prawa pomocy w żądanym wymiarze. Skarżąca podniosła, iż "żaden przepis, żadnego prawa nie zna instytucji otoczenia społeczno gospodarczego strony" oraz powołała się na okoliczność, iż przed sądem okręgowym przyznano jej całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powoływanie się przez skarżącą na rozstrzygnięcie sądu okręgowego nie stanowi podstawy przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia sądów (administracyjnych jak i powszechnych) w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego, bowiem wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, które powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu (postanowienie NSA z 15 września 2010 r., II FZ 408/10). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.