III SA/Po 49/09

Dnia 29 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi R. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 05 grudnia 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska /-/ B. Koś R. T. złożył dnia 9 sierpnia 2007 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Poznaniu wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek, uzasadniając go aktualną sytuacją rodzinną. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 29 kwietnia 2008 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne [...] za okres 08/1997-09/1997, 01/1998-05/1998 łącznie w kwocie [...] zł, w tym składki - [...] zł, odsetki - [...] zł i koszty upomnienia - [...] zł oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne [...] za okres 08/1997-09/1997, 12/1997, 02/1998 w łącznej kwocie [...] zł, w tym składki - [...] zł, odsetki – [...] zł, koszty upomnienia - [...] zł. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności opisano zebrane dowody dokumentujące stan wysokiego zadłużenia wnioskodawcy z różnych tytułów ( podatki, wyroki sądowe i nakazy zapłaty, zadłużenie wobec operatorów sieci telefonicznych, komunalne ) oraz dane dotyczące korzystania przez rodzinę z pomocy opieki społecznej. Wyjaśniono następnie, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. W szczególności podkreślono, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę nie uzasadnia również w tej sytuacji umorzenia należności. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podano, że jakkolwiek z przedłożonych dowodów wynika, że sytuacja majątkowa strony jest taka, że zapłata należności z tytułu składek pozbawiłaby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie organu strona nie przedstawiła wszystkich informacji niezbędnych do rzetelnej oceny jej sytuacji, a zwłaszcza nie podała jakie są miesięczne koszty utrzymania rodziny, nie wyjawiła gdzie mieszka i jakie ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania, co uniemożliwia porównanie przychodów z wydatkami rodziny. Wnioskodawca jest bezrobotny, jego żona osiąga dochód w kwocie [...],- zł miesięcznie brutto i mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 20 i 15 lat. Zakład uznał, że wnioskodawca, będąc w okresie aktywności zawodowej ( urodzony w 1965 r. ) może podjąć pracę, zatem istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że powstałe zadłużenie w dłuższym okresie czasu może zostać spłacone. Pozostałe przypadki wymienione w § 3 rozporządzenia również nie zachodzą. Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. Odniesiono się także do art. 17 ustawy z dnia 18.12.2002 r, o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm. ), uznając, że ma on zastosowanie do zobowiązań strony, a który stanowi, że pomimo braku całkowitej ściągalności składek, ważny interes zobowiązanego może być podstawą umorzenia składek. Organ wprawdzie potwierdza zaistnienie tej przesłanki u strony, jednakże ważny interes innych ubezpieczonych i stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie pozwolił na uwzględnienie wniosku. Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając że orzeczenie jest stronnicze i nie przedstawia faktycznych podstaw do umorzenia należności. Decyzją Nr [...] z dnia 5 grudnia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 29.04.2008 r. Wyjaśnił, że w niniejszej sprawie ewentualne umorzenie należności w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności dotyczą całej zaległości w kwocie [...] zł. Podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną ZUS przedstawione w decyzji z 29 kwietnia 2008 r. dodatkowo podkreślił, że nie neguje faktu, że sytuacja finansowa dłużnika jest trudna, jednak to nie kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Jest to bowiem zastrzeżone do sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec ZUS i podejmując decyzję o umorzeniu ZUS musi mieć na uwadze interes jednostki ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych. Wnioskodawca na żadnym etapie postępowania nie wskazuje okoliczności, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej. Organ nie ma podstaw aby uznać, że obecna trudna sytuacja finansowa dłużnika jest efektem zdarzeń od niego niezależnych, a nie wynikiem braku motywacji do podjęcia pracy zarobkowej i może ona ulec zmianie. Wskazano, że powstałe zadłużenie nie jest wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń lecz podjętego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, a prowadzący działalność na własny rachunek przyjmują na siebie ciężar regulowania świadczeń publicznoprawnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest do skrupulatnego ściągania składek po to aby móc należycie i terminowo wypłacać świadczenia uprawnionym. Według organu II instancji do zobowiązań wnioskodawcy nie ma zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18.12.2002 r., o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm. ), ponieważ wbrew stanowisku organu I instancji podlegał on przepisom ustawy z 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Pismem z dnia 2 stycznia 2009 r. R. T. wniósł skargę na powyższą decyzję, której nie uzasadnił. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. ), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jakkolwiek więc skarżący nie określił w skardze żadnych zarzutów i wniosków sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem wydał ją niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. I powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia 5 grudnia 2008 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia 29 kwietnia 2008 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ co stanowi wadę wymienioną w art.156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska /-/ B. Koś D.W.d