VIII SA/Wa 208/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi A.L. i D.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., ), dalej kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. w wyniku rozpoznania odwołania D. L. od decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. wydanej z upoważnienia Wójta Gminy R. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia - jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, wnioskowanego na S. L. - orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. organ I instancji odmówił przyznania D. L. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – S. L. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, iż matka dziecka – A. L. przedłożyła do tutejszego organu zaświadczenie lekarskie o pozostawaniu pod opieką medyczną od 35 tygodnia ciąży. Wskazał przy tym na zapis rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 września 2009 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniający do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka kobietę, która pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący, podnosząc, iż matka dziecka czuła się dobrze w czasie ciąży i nie miała potrzeby by tak wcześnie, tj. od 10 tygodnia ciąży pójść do lekarza (do lekarza rodzinnego zgłosiła się w dniu [...].03.2009r.). Argumentował, iż ustawa nakładająca powyższy obowiązek weszła w życie później, dlatego też jego żona nie mogła wiedzieć, iż będzie wymagane zaświadczenie od lekarza o pozostawaniu pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Poza tym zaznaczył, że kobieta, która po 31 października będzie w ciąży dłużej niż 10 tydzień, nie będzie miała obowiązku posiadania stosownego zaświadczenia. Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i przekazał je do organu II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania odwołania przedstawiło przebieg postępowania w sprawie i w oparciu o zebrany materiał dowodowy utrzymało powyższą decyzje organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż skarżący w dniu [...].11.2009 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka w dniu [...] listopada 2009 r. – S. L. SKO jako materialną podstawę decyzji wskazało przepis art. 15 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym z tytułu urodzenia się dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka – niezależnie od dochodów (art. 15 b ust. 2 powołanej wyżej ustawy). SKO podniosło, iż w wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1654), art. 15 b zyskał nowe brzmienie poprzez dodanie ust. 5 – 7, zgodnie z którym - zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu; - pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim; - przepisu ust. 5 nie stosuje się do osób będących prawnymi lub faktycznymi opiekunami dziecka. W myśl art. 18 powyższej ustawy nowelizującej organ odwoławczy wskazał, iż obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży stosuje się dopiero od 1 listopada 2009 r.. Kolegium powołało również przepisy Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 września 2009 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka ( Dz. U. z 2009 r. , Nr 163, poz. 1305) z datą wejścia w życie 16.10.2009 r. określające w § 1 formę opieki medycznej nad kobietą nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, uprawniającą do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz w pkt 2 wzór zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, uprawniającą do dodatku z tytułu urodzenia dziecka. Podniosło, iż z załączonej do wniosku dokumentacji wynika, że skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia [...].11.2009 r. o pozostawaniu żony pod opieką medyczną od 35 tygodnia ciąży do porodu. Tym samym nie została spełniona przesłanka pozytywna z cytowanego wyżej art. 15 b ust. 5 i 6 ustawy. Organ odwoławczy badając zarzuty odwołania wyjaśnił, iż przepisy wprowadzające wymóg pozostawania pod opieką lekarską kobiety w ciąży weszły w życie z wyprzedzeniem, tj. od dnia 1 stycznia 2009 r. a osoby ubiegające się o jednorazową zapomogę są obowiązane od dnia 1 listopada 2009 r. dołączyć do wniosku zaświadczenie lekarskie potwierdzające pozostawanie kobiety w ciąży pod opieką medyczną, zgodnie ze wzorem zawartym w wyżej przywołanym rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Kolegium stwierdziło, iż dołączone do wniosku przedmiotowe zaświadczenie lekarskie z dnia [...].12.2009 r. jest niezgodne z określonym wzorem. Skargę, nazwaną odwołaniem, na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli skarżący A. i D. L. W uzasadnieniu podnieśli, iż ustawa nakładająca na kobiety w ciąży obowiązek pozostawania pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży weszła w życie 18 września 2009 r., tj. w okresie kiedy skarżąca była już w zaawansowanej ciąży 7 - 8 miesiącu. Skarżąca dopiero na wizycie u lekarza rodzinnego dowiedziała się z przeprowadzonego badania - testu ciążowego, że wynik jest pozytywy, tzn. jest w ciąży i wówczas nikt nie informował o treści rozporządzenia. Podnieśli, że ich dziecko, S. L. urodziło się dnia [...] listopada 2009 r. oraz że posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, z którego się utrzymują i dochód na członka rodziny uprawnia ich do otrzymania przedmiotowej zapomogi. Wnieśli o pozytywne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało dotychczas zaprezentowane stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, która jest dokonywana w kontekście zgodności z prawem materialnym i procesowym. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a). Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Stan faktyczny w sprawie niniejszej jest bezsporny natomiast kwestię sporną stanowi interpretacja przepisu art. 15 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139,poz. 992 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organu I instancji, tj. w dniu [...] listopada 2009 r., o odmowie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Na wstępie zaznaczyć należy, iż prawo do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia żywego dziecka zostało uregulowane w odrębnym rozdziale 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych zatytułowanym "Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka". Na przepisy tego rozdziału składają się art. 15 b oraz art. 15 c. Pierwszy z przepisów reguluje warunki nabycia prawa do zapomogi, jej wysokość, katalog osób uprawnionych oraz niektóre elementy postępowania w sprawie zapomogi, natomiast unormowanie drugie dotyczy wyłączeń niektórych regulacji procesowych dotyczących ustalania tego prawa. Przepisy tego rozdziału zostały dodane do ustawy przez art. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis nowelizujący wszedł w życie 9.02.2006 r. Zgodnie z art. 15 b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Zapomoga stanowi dodatkowe uprawnienie z tytułu urodzenia dziecka, przysługujące niezależnie od prawa do zasiłku rodzinnego i łączącego się z tym prawem dodatku do zasiłku z tytułu urodzenia dziecka. Zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od dochodów. (ust 2). Jak słusznie zauważył organ odwoławczy z dniem 1 stycznia 2009 r. wprowadzono do art. 15 b ustawy o świadczeniach rodzinnych nowelizację w postaci dodania ust. 5-7. Zauważyć należy, iż jest to nowelizacja wprowadzona dwoma rożnymi ustawami, które weszły w życie w tym samym czasie. Ustalenie nowego brzmienia art. 15 b ust. 3 ustawy (od 2.01.2009 r. ) oraz dodanie ust. 4 ( od 1.01.2009 r.) nastąpiło na mocy art. 1 pkt 6 lit a i b ustawy o zmianie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223,poz. 1630), a dodanie ust. 5-7 – na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6.12.2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1654) – od 1.01.2009 r. Ograniczenia wprowadzone wyżej powołaną nowelizacją do art. 15 b poprzez dodanie ust. 5-7 mają charakter proceduralny i wiążą się z obowiązkiem wykazania przez kobietę zaświadczenia stwierdzającego, że w okresie od dziesiątego tygodnia ciąży do dnia porodu pozostawała po opieką medyczną (art. 15b ust. 5). W przypadku nie wykazania pozostawania pod taką opieką, albo wykazania jej za pomocą innych dowodów niż zaświadczenie o ustalonym wzorze, osobie wnioskującej odmawia się przyznania prawa do zapomogi porodowej. Podkreślenia wymaga, że "opieka lekarska" to opieka wykazana za pomocą stosownego zaświadczenia, którego wzór określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 9 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po dokonaniu w treści wzoru zamiany wyrazów "dodatek z tytułu urodzenia dziecka" na wyrazy "zapomoga z tytułu urodzenia dziecka", a polegająca na stałych lub okresowych ( stosownie do zaleceń z uwagi na stan zdrowia) konsultacjach, zabiegach i badaniach wykonywanych przez lekarza lub na jego polecenie. Przepisy o wymogu dokumentowania przebiegu medycznej opieki ciążowej weszły w życie 1.01.2009 r. (art. 19 ustawy nowelizującej) , jednak obowiązek ich zastosowania przepis art. 19 odroczył do 1.11.2009 r., tj. do rozpoczęcia nowego okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 18 ustawy zmieniającej, obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży stosuje się od dnia 1.11.2009 r. Przez "obowiązek potwierdzenia opieki medycznej" rozumieć należy: obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń. ( patrz komentarz, Świadczenia rodzinne, A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, str. 298). Obowiązkiem lekarzy zatem jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1.11.2009 r. znajdą się w dziesiątym tygodniu ciąży. Tylko wówczas można nałożyć na kobietę, pod rygorem odmowy przyznania zapomogi, obowiązek zabiegania o stosowną dokumentacją medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. W stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej, gdyż w dniu 1.11.2009 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży – nie mają obowiązku przedstawienia zaświadczenia wprowadzonego przez art. 7 pkt 1 lub 3 ustawy nowelizującej. Organ zatem obowiązany jest względem nich badać tylko warunki z art. 15b ust. 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, wskazać należy, iż zarzuty skargi są usprawiedliwione, bowiem skarżąca urodziła dziecko w dniu [...].11.2009 r., zatem obowiązek przedstawienia stosownego zaświadczenia nie mógł być na nią nałożony i jej nie dotyczył. Zdolność do zastosowania przepisu o wymogu dokumentowania przebiegu medycznej opieki ciążowej powstała z dniem 1.11.2009 r. (art. 18 ustawy nowelizującej), a więc w czasie gdy względem skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży – nastąpił poród. Organy niezasadnie więc wydały w stosunku do skarżącej decyzję nie uwzględniając treści powyższych przepisów. Na marginesie Sąd stwierdza, iż przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest uzależnione od kryterium dochodowego, bowiem, jak wynika z uprzednio przywołanego ust. 2 art. 15b ustawy, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu dziecka niezależnie od wysokości dochodów, zatem przywołanie w skardze faktu posiadania gospodarstwa rolnego będącego podstawą utrzymania rodziny skarżących pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Biorąc zatem pod uwagę powyższe wskazania Sądu do dalszego postępowania organy, ponownie rozpoznając sprawę niniejszą, dokonają właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie oraz ponownie przeanalizują i dokładnie zbadają stan faktyczny sprawy wydając stosowną decyzję. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. ----------------------- 6