I SA/Bk 168/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi P. [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wszczął wobec majątku Pana C. P. postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania kary pieniężnej w wysokości 18.050 zł. Podstawą wystawienia tytułu była decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego Nr [...] z dnia [...] września 2009 r., nakładająca na dłużnika karę pieniężną. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej powoływana jako ustawa o postępowaniu egzekucyjnym) umorzył postępowanie egzekucyjne. Przyczyną umorzenia było wycofanie przez wierzyciela, pismem z dnia 10 grudnia 2009 r., tytułu wykonawczego, z uwagi na uchylenie przez organ wyższego stopnia decyzji, będącej podstawą wydania tytułu wykonawczego. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., powołując art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, obciążył wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego w kwocie 1083,00 zł. Organ w uzasadnieniu stwierdził, że wierzyciel wycofał wystawiony przez siebie tytuł wykonawczy z uwagi, że decyzja będąca podstawą jego wystawienia, została uchylona przez organ wyższego stopnia. Tym samym należało uznać, że dochodzony obowiązek nie istniał, a zatem zarówno wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Dlatego też wyegzekwowane od zobowiązanego koszty egzekucyjne wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi organ egzekucyjny był zobowiązany zwrócić zobowiązanemu jednocześnie obciążając nimi wierzyciela. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego i w złożonym zażaleniu wniósł o jego uchylenie, wskazując na naruszenie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie wierzyciela, organ egzekucyjny nie wykazał, aby wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, iż przez niezgodność z prawem należy również rozumieć uchylenie decyzji będącej podstawą wystawienia skierowanego do egzekucji tytułu wykonawczego. Podkreślił, że bez znaczenia są podnoszone przez wierzyciela okoliczności, iż był on uprawniony do wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym. To wierzyciel ponosi ryzyko związane ze wszczęciem i prowadzeniem egzekucji na podstawie nieostatecznej decyzji, która następnie została uchylona. Na powyższe postanowienie, [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której wniósł o jego uchylenie w całości oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, iż obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym jest możliwe w przypadku wystąpienia sytuacji, gdy należności z tytułu koszów egzekucyjnych zostały pobrane od zobowiązanego i po pobraniu kosztów okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. W ocenie Skarżącego, koszty egzekucyjne zostały w przedmiotowej sprawie pobrane bezprawnie, albowiem wierzyciel pismem z dnia 1 grudnia 2009 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie wskazał, że przepis art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym uzależnia obciążenie kosztami pobranymi od zobowiązanego wierzyciela od stwierdzenia, że postępowanie było prowadzone niezgodnie z prawem, a niezgodność ta została stwierdzona orzeczeniem właściwego organu. Tymczasem organ odwoławczy uchylając decyzję będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, stwierdził jedynie, że rozstrzygnięcie w sprawie nałożenia kary wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, ponownie nałożył na C. P. karę pieniężną w wysokości 20 050,00 zł. W ocenie [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego skoro decyzji z [...].09.2009 r. nadany został z mocy prawa rygor natychmiastowej wykonalności, wierzyciel miał obowiązek wszcząć procedurę egzekucyjną w sytuacji gdy zobowiązany nie uiścił kary pieniężnej. Ponieważ wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji i nie został złożony wniosek o jej wstrzymanie, brak było podstaw do czekania na rozstrzygnięcie organu II instancji. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem sporu jest możliwość obciążenia kosztami egzekucji, wierzyciela – [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. - domagającego się wszczęcia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego do wydanej decyzji administracyjnej, w sytuacji gdy decyzja ta została następnie uchylona w toku postępowania odwoławczego zaś sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, który jest jednocześnie wierzycielem. Zdaniem Sądu uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego do ponownego rozpatrzenia może stanowić podstawę obciążenia wierzyciela - organu administracyjnego kosztami egzekucji na zasadzie cyt. art. 64c § 3 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjny administracji. Samo jednak uchylenie decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, do ponownego rozpatrzenia nie rozstrzyga o niezgodności z prawem prowadzonej egzekucji. Jednakże organ egzekucyjny uprawniony jest do oceny czy przyczyny uchylenia decyzji nie wskazują na taką niezgodność z prawem. Nie ma znaczenia w sprawie, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego organ administracyjny - wierzyciel działał w oparciu o wydaną decyzję, którą zobowiązany był skierować do egzekucji. Przepisy cyt. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakazują zwrot zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych, jeżeli po ich pobraniu okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. W rozumieniu tego przepisu "niezgodność z prawem" oznacza również uchylenie decyzji będącej podstawą wystawienia skierowanego do egzekucji tytułu wykonawczego. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko zawarte w orzeczeniu WSA w Krakowie z dnia 4.11.2004 r., sygn. akt I SA/Kr 1925/03, niepublikowane. W całej bowiem ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma innego przepisu stanowiącego podstawę zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu, jeżeli okaże się ostatecznie, że egzekwowana nieostateczna decyzja została uchylona. Skoro w przypadku zwrotu kosztów zobowiązanemu prowadzenie egzekucji na podstawie uchylonej później decyzji uznaje się za "niezgodne z prawem" to taką samą interpretację należy stosować przy obowiązku orzekania o obciążaniu wierzyciela kosztami takiego postępowania. Nie ma również znaczenia w sprawie, że wierzycielem jest inny organ administracyjny. Powołana wyżej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera w tym zakresie żadnych wyłączeń lub zwolnień. W przedmiotowej sprawie [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w B. niezwłocznie po uchyleniu pierwotnej decyzji wycofał z egzekucji tytuł wykonawczy domagając się umorzenia egzekucji. Umorzenie egzekucji oznacza jej zakończenie. Organ egzekucyjny w oparciu o zebrany materiał w sprawie miał prawo samodzielnie ocenić przesłanki wycofania tytułu wykonawczego i żądania zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z momentem jego zakończenia wiąże się bowiem obowiązek rozliczenia pobranych w postępowaniu kwot. Skoro na zasadzie cyt. art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny zobowiązany był zwrócić pobrane kwoty, w tym pobrane koszty egzekucyjne to obowiązkowi temu odpowiada uprawnienie do żądania pokrycia przez wierzyciela zwracanych kwot. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji orzekającego w postępowaniu odwoławczym od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. wynikało, że pierwotna decyzja zostały podjęta niezgodnie z prawem. Organ odwoławczy - Główny Inspektor Transportu Drogowego - w decyzji z dnia [...].11.2009 r. wskazał bowiem, iż w rozpatrywanej sprawie konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie niektórych stwierdzonych naruszeń, co było przyczyną naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (str. 11 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego). W konsekwencji organ egzekucyjny miał więc możliwość zobowiązania wierzyciela - [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. do pokrycia pobranych i zwracanych kosztów egzekucyjnych. W przeciwnym razie to organ egzekucyjny obciążony byłby takimi kosztami. Zasadą zaś prowadzenia egzekucji, zgodnie z art. 64c § 4 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest działanie organu egzekucyjnego na wniosek wierzyciela i jego koszt, o ile koszty egzekucji nie zostaną pokryte przez zobowiązanego. W dalszej kolejności Sąd pragnie zwrócić uwagę na stanowisko SN zawarte w wyroku z dnia 8 maja 1998 r., sygn. akt III RN 27/98 (Prawo Gospodarcze 1998/11/11), zgodnie z którym nieostateczna decyzja podatkowa może być podstawą do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co w wielu przypadkach warunkuje jego skuteczność, jednakże ryzyko prawidłowości tego postępowania nie może - w demokratycznym państwie prawnym - obciążać obywatela (innego podmiotu), wobec którego bezpodstawnie wszczęto egzekucję. Nie można mieć wątpliwości, iż stanowisko to w pełni odnosi się do decyzji administracyjnej innej niż podatkowa, opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności. Rygor natychmiastowej wykonalności, nawet jeżeli wynika z przepisów prawa, nie zwalania bowiem wierzyciela od ponoszenia konsekwencji niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stanowisko zajęte w tej sprawie przez Sąd znajduje także potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 7 stycznia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 1758/98 (niepubl.), w którym Sąd ten wskazał, iż podstawowe znaczenie ma wykładnia zawartego w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pojęcia niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny ma w niektórych przypadkach (np. w sprawach regulowanych w Ordynacji podatkowej) prawo wszcząć egzekucję i prowadzić ją na podstawie decyzji nieostatecznej, ponosi jednakże ryzyko następczej wadliwości tej decyzji, jeżeli podmiot zobowiązany nie ponosi winy w zakresie doprowadzenia do tych działań organu. Uwzględniając powyższe, oraz mając na uwadze, iż zaskarżone postanowienie nie narusza innych przepisów prawa w sposób uzasadniający jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.