II SA/Lu 234/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy odmówił przyznania S. W. zasiłku celowego na pokrycie wydatków związanych z powodzią. Uzasadniając swoje stanowisko organ stwierdził, że od dnia 1 października 2009 r. strona nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a więc nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Nie spełnia zatem przesłanki określonej w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolnych, w których gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź w 2009 r. ( DZ.U Nr 167, poz. 1319). Samorządowe Kolegium Odwoławcze powyższą decyzję utrzymało w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do § 2 wspomnianego rozporządzenia pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników; 2) szkody spowodowane przez powódź zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód; 3) szkody spowodowane przez powódź wynoszą średnio powyżej 30 % w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (§ 2 rozporządzenia). Pomoc jest udzielana jednorazowo, w formie zasiłku celowego przyznawanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przez właściwego dla miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się, kierownika ośrodka pomocy społecznej (§ 3 ust. 1 rozporządzenia). Skarżąca składając wniosek o zasiłek celowy w związku z powodzią w 2009 r. oświadczyła, że nikt z członków jej rodziny nie jest rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z dołączonego wykazu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że S. W. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 października 2009 r. Według Kolegium skoro odwołująca, ani nikt z członków jej rodziny na dzień złożenia wniosku, jak również na dzień wydania decyzji w przedmiocie zasiłku celowego nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników to oznacza, że nie spełniono ustawowej przesłanki do udzielenia pomocy w związku ze szkodami spowodowanymi przez powódź. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż w przeszłości takiemu ubezpieczeniu wnioskodawczyni podlegała. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. W. podkreśliła, że w czasie wystąpienia powodzi działalność rolnicza była jej jedynym źródłem utrzymania i w tym czasie podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. Jej zdaniem spełniła wszystkie warunki określone w rozporządzeniu uprawniające do uzyskania zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź w 2009 r. (Dz. U. Nr 167 poz. 1319) pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników; 2) szkody spowodowane przez powódź zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód; 3) szkody spowodowane przez powódź wynoszą średnio powyżej 30 % w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z uzasadnienia decyzji wynika, że podstawą odmowy przyznania świadczenia określonego w powołanych przepisach jest nie podleganie przez skarżącą na dzień wydania decyzji ubezpieczeniu społecznemu rolników. Poglądu tego nie można akceptować. Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do art. 40 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) na który powołano się w decyzji organu I instancji, zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, a ponadto może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2), przy czym w przypadkach określonych w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może niepodlegać zwrotowi (ust. 3). Z kolei powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 2009 r. określa szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź w 2009 r. Nie można pomijać, że wspomniane rozporządzenie Rada Ministrów wydała korzystając z delegacji zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zatem konkretyzując warunki realizacji rządowego programu pomocy społecznej, w tym wypadku w związku z klęską powodzi jaka dotknęła szereg gospodarstw rolnych w 2009 r. i w celu złagodzenia jej skutków. Uznano przy tym, że w celu określenia osób uprawnionych do otrzymania pomocy zasadne jest odwołanie się do zdefiniowanego już w innej ustawie pojęcia "rolnika". Jednym z kryterium przyznania takiej pomocy, stosownie do § 2 pkt 1 rozporządzenia, jest, by co najmniej jedna osoba w rodzinie rolniczej była rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym tym ubezpieczeniem. Stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), przez rolnika należy rozumieć pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Jeśli przyjąć, że wspomniane rozporządzenie miało na celu pomoc rolnikom, którzy ponieśli straty w związku z powodzią, to uzasadnione jest przekonanie, że wykładnia omawianego przepisu § 2 pkt 1 powinna opierać się na wykładni celowościowej. Przepis ten należy więc rozumieć w ten sposób, że pomocy, o której mowa w rozporządzeniu, udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie spełnia warunki do uznania jej za rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy ( por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2008 r. I OSK 1356/07 LEX nr 535021, oraz wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r. I OSK 1509 /07 LEX nr 489095 dotyczące wprawdzie wykładni § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109), ale z uwagi na podobną treść tego przepisu znajdujący zastosowanie także w rozpatrywanej sprawie, także wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r. II SA/Bd 271/09 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2009 r. II SA/Po 182/09 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podzielić należy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lipca 2008r. (I OSK 1356/07), iż pierwszeństwo w określeniu podmiotu, który ma prawo do świadczenia z pomocy społecznej w razie klęski żywiołowej należy dać regulacji ustawowej, a więc regulacji zawartej w art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie nie może odchodzić od reguł przyjętych w ustawie. Wynika to wprost z treści delegacji ustawowej zawartej w art. 24 ustawy o pomocy społecznej, która umożliwiając określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków realizacji programu pomocy społecznej mającego na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz specjalistycznego wsparcia, nie obejmuje określenia przesłanek przyznania pomocy społecznej. Nie może mieć zatem decydującego znaczenia fakt, że skarżąca nie znajduje się od dnia 1 października 2009r. w ewidencji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Przedwczesna jest także ocena organu odwoławczego, że skarżąca nie jest rolnikiem. Opieranie się w tym zakresie wyłącznie na jej oświadczeniu, w sytuacji, gdy z tego samego oświadczenia wynika, że powierzchnia użytków rolnych jej gospodarstwa wynosi 21,17 ha, z czego użytkuje 16,91 ha, co oznacza, że jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu rolników, nie może być uznane za uzasadnione. Organ powinien dążyć do wyjaśnienia tej sytuacji, tak, aby wszystkie okoliczności sprawy zostały rzetelnie ustalone, a strona nie poniosła negatywnych konsekwencji wynikających z błędnego przekonania co do przysługującego jej statusu. Z tych zatem względów na podstawie art. 145 § 1 ust.1 lit. a ) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy.