II GSK 923/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Waksmundzki Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. T. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1160/10 w sprawie ze skargi A. T. Spółki z o.o. w W. na informację Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie projektu z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. T. Spółki z o.o. w W. na rzecz Ministra Rozwoju Regionalnego kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 22 czerwca 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1160/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A. T. Sp. z o.o. w W. na informację Ministra Rozwoju Regionalnego z [...] kwietnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie projektu z budżetu Unii Europejskiej. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: W dniu 11 marca 2009 r. A. T. Sp. z o.o. w W. złożyła wniosek o dofinansowanie projektu pod tytułem "[...]" realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 (dalej PO KL), Priorytet VIII "Regionalne Kadry Gospodarki", Działanie 8.1 "Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie" Poddziałanie 8.1.1 "Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw". Pismem z [...] grudnia 2009 r. [...] Jednostka Wdrażania Programów Unijnych ([...]JWPU), będąca Instytucją Wdrażającą PO KL, poinformowała A. T. Sp. z o.o. w W., iż wniosek nr [...] o przyznanie dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, nie został uwzględniony z powodu wyczerpania alokacji dostępnej w przedmiotowym konkursie. Projekt, oceniony przez niezależnych członków Komisji Oceny Projektów, uzyskał wynik 78,5 pkt, co stanowi więcej niż wymagane minimum punktów. Realizacja projektu uzależniona będzie od ewentualnych oszczędności lub pozyskania dodatkowych środków na jego sfinansowanie. Nie zgadzając się ze stanowiskiem [...]JWPU beneficjent wniósł protest dotyczący oceny merytorycznej wniosku wskazując, iż w wyniku przeprowadzonej oceny stwierdzono brak zgodności projektu z kryteriami strategicznymi i tym samym przyznano projektowi w ramach przedmiotowych kryteriów zero punktów. Beneficjent zwrócił również uwagę na znaczną rozbieżność w ocenie projektu przez dwóch członków Komisji Oceny Projektów, co budzi wątpliwości odnośnie obiektywnej i prawidłowo przeprowadzonej oceny merytorycznej wniosku. W odpowiedzi na wniesiony protest od wyników oceny merytorycznej, Instytucja [...]JWPU pismem z [...] marca 2010 r. poinformowała beneficjenta o negatywnym rozpatrzeniu protestu. A. T. Sp. z o.o. w W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra Rozwoju Regionalnego w odniesieniu do protestu od wyników oceny merytorycznej wniosku. W odpowiedzi Minister Rozwoju Regionalnego pismem z [...] kwietnia 2010 r. poinformował, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został rozpatrzony negatywnie. W jego uzasadnieniu Minister Rozwoju Regionalnego wyjaśnił, że treść protestu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie są tożsame, a Instytucja Zarządzająca PO KL może odnieść się jedynie do zarzutów tożsamych z ujętymi w proteście. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę nie stwierdził, aby zaskarżona ocena projektu została przeprowadzona w sposób nieprawidłowy, a w związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Stosownie do regulacji zawartej w rozdziale 3 podrozdziale 3.1 pkt 2 Wytycznych w zakresie procedury odwoławczej dla wszystkich programów operacyjnych (dalej: Wytyczne) - we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinny być wskazane jedynie te okoliczności, które zostały uprzednio wskazane w proteście, chyba że na wcześniejszym etapie, z powodów niezależnych od wnioskodawcy, wskazanie innych okoliczności nie było możliwe lub okoliczności takie nie były mu znane, a są one szczególnie istotne dla sprawy. W ocenie Sądu Minister Rozwoju Regionalnego prawidłowo stwierdził, że zakres zarzutów podniesionych przez skarżącą w proteście oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie był tożsamy. W proteście skarżąca nie zgodziła się z oceną projektu, w zakresie nieprzyznania punktów za kryteria strategiczne, a także zarzuciła, że występuje rozbieżność w ocenach dokonanych przez dwóch członków Komisji Oceniającej Projekt i wniosła o uzasadnienie różnicy w ocenach. Jako przykład wysokich różnic punktowych w ramach oceny poszczególnych kryteriów podała kryterium 3.4 Rezultaty oraz kryterium 3.5 Wydatki projektu. Na etapie składania protestu skarżąca nie wystąpiła do instytucji organizującej konkurs o udostępnienie dokumentacji dotyczącej oceny wniosku o dofinansowanie projektu, przeprowadzonej przez dwóch członków komisji oceniającej, w tym do przedłożenia kart merytorycznej oceny projektu. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony został po uprzednim udostępnieniu skarżącej dokumentacji dotyczącej oceny projektu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła zarzuty o charakterze merytorycznym, dotyczące kryterium 3.3, 3.4 oraz IV oceny projektu, oparte na podstawie otrzymanego pisemnego uzasadnienia ocen dokonanych przez członków komisji oceniającej. Zdaniem Sądu, zgłoszone zarzuty na etapie składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie były uzupełnieniem (doprecyzowaniem) wcześniejszych, zaprezentowanych w proteście skarżącej. W proteście podnosiła rozbieżność w ocenach członków komisji oceniającej, nie odnosząc się w ogóle do kwestii merytorycznych tych ocen, w poszczególnych kryteriach ocennych wniosku. Sąd zwrócił uwagę, że składając protest skarżąca nie znała argumentacji merytorycznej, co do przeprowadzonej oceny, co oznacza, że nie mogła na tym etapie sprawy skutecznie podnieść zarzutów o charakterze merytorycznym. Zarzuty te zgłosiła po raz pierwszy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd zauważył, że skarżąca miała możliwość zgłoszenia zarzutów na etapie składania protestu (jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) po uprzednim wystąpieniu i otrzymaniu dokumentacji ocennej wniosku. Zgodnie z pkt 2.4.8 części II Dokumentacji konkursowej, każdemu wnioskodawcy przysługuje prawo pisemnego wystąpienia do Instytucji Organizującej Konkurs (w rozpatrywanej sprawie [...]JWPU) o udostępnienie dokumentów związanych z oceną złożonego przez niego wniosku o dofinansowanie projektu, w tym kart oceny (formalnej i/lub merytorycznej) przy zachowaniu zasad anonimowości osób dokonujących oceny. Skarżąca skorzystała z powyższego uprawnienia dopiero na etapie składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po otrzymaniu informacji o rozpatrzeniu protestu, w której podniesiono omawianą okoliczność. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że brak było podstaw do rozpatrywania przez Ministra Rozwoju Regionalnego zgłoszonych zarzutów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, które nie były podnoszone na etapie składania przez skarżącą protestu. Oznacza to, że nieuzasadniony jest zarzut skarżącej dotyczący ograniczenia zakresu rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W ocenie Sądu, Minister Rozwoju Regionalnego prawidłowo ocenił stanowisko jednostki rozpoznającej protest skarżącej. Jednostka rozpoznająca protest zasadnie wyjaśniła sytuację związaną z rozbieżnością ocen wniosku, która wyniosła 25 punktów. Jedynie, gdy rozbieżność między ocenami dwóch oceniających sięgnie 30 lub więcej punktów, to projekt poddawany jest dodatkowej ocenie. Zatem mniejsze rozbieżności ocenne - tak jak w rozpatrywanej sprawie - są dopuszczalne i nie wymagają weryfikacji przez dodatkowego oceniającego. Sąd stwierdził, że w świetle powyższego za nieuzasadnione należy uznać zarzuty skarżącej dotyczące wadliwej oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie w ramach kryterium 3.3 Działania, 3.4 Rezultaty projektu oraz IV Wydatki projektu. Na marginesie Sąd zauważył, że z treści wniosku o dofinansowanie nie wynika, aby skarżąca wyłącznie wynajmowała sale na planowane szkolenia. W pkt 3.5 wniosku skarżąca stwierdziła, że siedziba Spółki zapewnia dostęp do nowoczesnych sal konferencyjnych, wyposażonych w niezbędną infrastrukturę. A. T. Sp. z o.o. w W. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Spółka zarzuciła naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 30b ust. 1 ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712 ze zm.) w związku z pkt. 3.2. Wytycznych w kontekście art. 78 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ograniczenie zasady dwuinstancyjności postępowania odwoławczego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. i art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 30b ust. 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju w związku z pkt. 3.2. Wytycznych w zakresie procedury odwoławczej dla wszystkich programów operacyjnych poprzez usankcjonowanie ograniczenia zakresu rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym; - naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pozostawienie bez rozpoznania zarzutów Spółki związanych z oceną kryterium IV Wydatki projektu. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła: - błędne zastosowanie art. 26 ust. 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, co skutkowało zaakceptowaniem w wyroku przeprowadzonej na etapie postępowania administracyjnego ewaluacji wniosku o dofinansowanie i przedstawionego w nim projektu w ramach kryterium IV Wydatki projektu w sposób oczywiście wadliwy i wykraczający poza merytoryczną ocenę; - błędne zastosowanie art. 26 ust. 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, co skutkowało zaakceptowaniem przeprowadzenia w sposób dowolny oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie i przedstawionego w nim projektu w ramach kryterium 3.3 Działania oraz 3.4 Rezultaty projektu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że naruszenia proceduralne dokonane przez Sąd pierwszej instancji dotyczyły uznania w wyroku za poprawną procedurę odwoławczą naruszającą zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz ograniczenia zakresu rozpoznania sprawy przez Sąd. Istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, do którego wniesiono dany środek odwoławczy w całym jej zakresie. Zaakceptowanie poglądu przedstawionego w wyroku, czyli uznanie ograniczenia rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyłącznie do twierdzeń i argumentów przedstawionych w proteście, prowadziłoby do ukształtowania postępowania kasatoryjnego, a nie odwoławczego. W postępowaniu takim, zdaniem skarżącej, nie doszłoby do zagwarantowania prawa do realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania. Skarżąca stwierdziła ponadto, że procedura ograniczająca realizację zasady dwuinstancyjności została uregulowana w akcie podustawowym, tj. w pkt 3.2. Wytycznych, tym samym nie może ograniczać realizacji przewidzianej w art. 78 Konstytucji zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ wprowadzenie takiego ograniczenia jest dopuszczalne jedynie w akcie o randze ustawy. Skarżąca wskazała, że zarówno Minister Rozwoju Regionalnego, jak i Sąd pierwszej instancji uzasadniają wydane przez siebie rozstrzygnięcia rzekomym brakiem "tożsamości" zarzutów przedstawionych w proteście oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem skarżącej, żaden z przepisów ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju ani też Wytycznych, czy też Zasad dokonywania wyboru projektów w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki nie wskazuje, że zarzuty zawarte w proteście muszą być "tożsame" z zarzutami zawartymi we wniosku. Podniosła, że zakresy obu środków odwoławczych muszą być takie same, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinny być wskazane okoliczności, które uprzednio zostały wskazane w proteście, wszystkie zarzuty wnioskodawcy powinny być ujęte w jednym proteście. Zdaniem skarżącej Sąd naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie zarzutów skargi dotyczących dokonania w sposób dowolny oceny wniosku o dofinansowanie w zakresie wydatków na wynajem pomieszczeń, w których miała być przeprowadzona ocena projektu oraz przeszacowania wydatków związanych z wynagrodzeniem osoby koordynatora. Ponadto Sąd błędnie zastosował art. 26 ust. 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, co spowodowało utrzymanie w mocy informacji Ministra Rozwoju Regionalnego wydanej w sposób dowolny i wykraczający poza merytoryczną ocenę wniosku. Przekroczenie granic merytorycznej oceny wniosku przybrało postać przyjęcia założenia, że sale, w których miały się odbywać szkolenia w ramach projektu, są własnością A. oraz przyjęcia, iż nastąpiło przeszacowanie wydatków związanych z wynagrodzeniem osoby koordynatora projektu. Natomiast dowolność oceny polegała na tym, że oceny przyznane przez obu oceniających różniły się w znacznym zakresie, a różnicy tej nie tłumaczyły w najmniejszym stopniu komentarze zawarte w kartach oceny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszym rzędzie za bezzasadny należy uznać powiązany z zarzutami procesowymi argument naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., bowiem przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawach wynikających z ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Przepis art. 30e tej ostatniej ustawy stanowi, że - w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania przed sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. określone dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 3-6, art. 115-122, 146, 150 i 152 tej ustawy. Po pierwsze więc - kwestia przesłanek i sposobu uwzględnienia skargi została uregulowana odrębnie i wyczerpująco w art. 30c ust. 3 pkt 1 ustawy. Po drugie - jak łatwo zauważyć, przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ dotyczy decyzji i postanowień. Do tych kategorii aktów z woli ustawodawcy nie należą "rozstrzygnięcia" podejmowane w postępowaniu administracyjnym, mającym za przedmiot ocenę wniosku o dofinansowanie projektu. Dwa pierwsze zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do zakwestionowania uregulowań "Wytycznych Ministra Rozwoju Regionalnego w zakresie procedury odwoławczej dla wszystkich programów operacyjnych" z 9 września 2008 r. Z Wytycznych tych wynika, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy jest zdeterminowany zakresem przedmiotowym uprzednio złożonego protestu (rozdz. 1, 1.1., pkt 2), oraz faktem, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku powinny być wskazane okoliczności, które zostały wskazane w proteście (rozdz. 3, 3.1., pkt 2). W kontekście zarzutów skargi kasacyjnej problemem jest kwestia rozumienia zasady dwuinstancyjności (zarzut pierwszy), czy oznacza ona, że organ zawsze musi rozpoznawać sprawę na nowo w całości, czy też, że można tworzyć ograniczenia w tym zakresie, tak jak w konkretnym konkursie, czyli, iż organ rozpoznaje sprawę ponownie tylko w zakresie wskazanym w proteście. Na postawione pytanie należy odpowiedzieć negatywnie, bowiem ograniczenia dopuszcza sama Konstytucja. Jednocześnie trudno sobie wyobrazić sytuację, iż strona skarżąca nie miałaby wpływu na zakres, w jakim organ odwoławczy miałby rozpoznawać jej środek prawny (z wyłączeniem przesłanki nieważności postępowania). Podstawowym standardem każdego postępowania przed organami administracji publicznej (tak w znaczeniu ustrojowym, jak funkcjonalnym) w demokratycznym państwie jest prawo do odwołania rozumianego, jako prawo domagania się weryfikacji zaskarżonego aktu lub czynności, polegającej na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, co do zasady przez inny, zwykle nadrzędny organ. Najszerzej zasadę tę formułuje przepis art. 78 Konstytucji RP, według którego każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. W orzecznictwie sądowym i w piśmiennictwie prawniczym nie budzi wątpliwości teza, że wymóg z art. 78 Konstytucji RP spełnia środek zaskarżenia, za pomocą którego strona może domagać się ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2010, II GSK 659/10, niepubl.). W ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju przewidziano, co najmniej jeden środek odwoławczy w postępowaniu o dofinansowanie projektu (art. 30b ust. 2). Ustawodawca nie wypowiedział się, co do charakteru tego środka. A zatem powinien on spełniać wyżej przedstawione wymagania. Niezależnie więc, co faktycznie napisano w konkretnym systemie realizacji programu operacyjnego na temat procedury odwoławczej, procedura ta powinna zapewnić, co najmniej dwukrotne rozpatrzenie sprawy (dwukrotną ocenę projektu). Nawet jeżeli działanie organu odwoławczego ograniczałoby się jedynie do skontrolowania, pod względem prawnym, oceny projektu przeprowadzonej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, czyli do dokonania "oceny oceny" projektu, to jest to również ocena projektu w rozumieniu art. 30c ust. 3 pkt 1 ustawy, będąca istotną gwarancję obiektywnego i bezstronnego załatwienia sprawy. Tak więc uczestnik postępowania o dofinansowanie projektu ma możliwość złożenia środka odwoławczego (protestu) nie będąc ograniczonym żadnymi ramami, w wypadku zaś, jeśli uzna tę weryfikację za niezadowalającą, możliwość wystąpienia z drugim środkiem odwoławczym do innego organu o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w nim te okoliczności, które zostały uprzednio wskazane w proteście. Skorzystanie z uprawnienia braku ograniczeń, co do zakresu zarzutów w proteście, przekłada się na brak takich ograniczeń także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Problemem (drugi zarzut kasacyjny) może być kwestia, co znaczą sformułowania dotyczące zakresu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc czy znaczą, że wniosek ma być tożsamy (tak jak rozumie to organ i Sąd pierwszej instancji), czy jednak wniosek może być doprecyzowaniem protestu i w jakim zakresie. W konsekwencji, czy zakres wniosku pokrywał się w sprawie z zakresem protestu, mimo że uzasadnienie zarzutów było szersze. O ile uznamy, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy był jedynie doprecyzowaniem protestu i organ mógł go rozpoznać w tym zakresie, to można rozważać trafność zarzutu naruszenia przepisu art. 134 p.p.s.a. Nie może budzić wątpliwości zasadność stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., że zakres zarzutów objętych wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy był zdecydowanie szerszy od przedstawionego w proteście, tak co do treści, jak i podstaw prawnych. W tej sytuacji zarzut naruszenia przepisu art. 134 p.p.s.a. nie jest zasadny. Sąd pierwszej instancji uznając, że wniosek przekroczył granice protestu stwierdził, że organ postąpił prawidłowo nie rozważając zarzutów dodatkowych, które zostały też podniesione w skardze. Jednocześnie nie mógł wypowiedzieć się na temat zasadności tych zarzutów, gdyż nawet gdyby uznał je za trafne, to nie mógłby uchylić rozstrzygnięcia i nakazać organowi zbadania tych dodatkowych kwestii, skoro wcześniej uznał, że organ nie musiał ich rozpoznawać. Z kolei nawet gdyby uznać, że zakres wniosku nie przekraczał zakresu protestu, to i tak Sąd nie miał możliwości wypowiedzieć się na temat dodatkowych zarzutów merytorycznych, a mógł co najwyżej uchylić informację i nakazać organowi zająć się zarzutami w ramach ponownego rozpatrzenie sprawy. Tak więc i tak omawiany zarzut jest niezasadny. Kwestia, czy Wytyczne w zakresie procedury odwoławczej dla wszystkich programów operacyjnych winny obowiązywać, jest problemem ustawodawcy. Póki co, Wytyczne, akt prawny Ministra Rozwoju Regionalnego wydany na podstawie upoważnienia ustawowego, obowiązują. Co do zarzutów naruszenia prawa materialnego to są one niezrozumiałe, bo z jednej strony skarżąca zarzuca naruszenie art. 134 p.p.s.a, to jest, że Sąd nie wypowiedział się na temat Wydatków projektu, a z drugiej podnosi, że Sąd zaakceptował, iż ocena w tym zakresie była dowolna i dokonana w sposób wadliwy. Z powyższego wynika oczywista niekonsekwencja. Z powodów wyżej przedstawionych Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).