I OZ 281/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia stowarzyszenia zwykłego Komitet [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 477/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. O. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zajmowanego stanowiska postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 477/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił stowarzyszeniu zwykłemu Komitet [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Może tego dokonać poprzez np. zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek przez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnioskodawca nie wskazał przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie składek członkowskich. Skoro stowarzyszenie chce aktywnie realizować swoje cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Komitet [...], domagając się uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu wskazano, że stowarzyszenie nie posiada jakichkolwiek środków finansowych lub rzeczowych ani żadnego majątku trwałego. Nie pobiera składek z powodu trudnej sytuacji finansowej swoich członków i podopiecznych ani też jakiegokolwiek wynagrodzenia lub opłat za udzielane porady prawne. Organizacja nie jest zatem w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów sądowych. Ponadto zdaniem wnoszącego zażalenie Sędzia WSA B. G., która brała udział w wydaniu wyroku oddalającego skargę nie powinna, ze względu na podejrzenie istnienia konfliktu interesów, rozpoznawać wniosku o prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sędziego WSA B. G. wskazać należy, iż brak jest podstaw, aby uznać, że sędzia ta podlegała wyłączeniu. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem przepisu, który uniemożliwiałby powierzania rozpoznania takiego wniosku sędziom, którzy wcześniej rozpoznawali sprawę merytorycznie. Przechodząc do zarzutów związanych z treścią zaskarżonego orzeczenia podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., możliwe jest zwolnienie osoby prawnej od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568 jak też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09). Komitet [...] jest stowarzyszeniem zwykłym. Trafnie zatem Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach prowadzi swoją działalność statutową w oparciu o pobierane składki członkowskie. Możliwość ich pobierania została przewidziana w § 8 regulaminu. Rezygnacja z ich pobierania nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie chcąc realizować swojej statutowe cele (m. in. [...]) winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro nie korzysta ono z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, to nie może skutecznie domagać się ich pokrycia przez Skarb Państwa. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja sama pozbawia się ich zdobycia, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. II OZ 664/10, niepubl. i z dnia 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, publ. LEX nr 606595). Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Ponadto podkreślić należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Skoro taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, to tym samym przyjąć należy, że strona nie wykazała spełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., tj. nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.