II SO/Op 3/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr.) Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. i M. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we [...] w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania warunków zabudowy dla inwestycji obejmującej budowę zbiornika na nieczystości płynne o charakterze socjalno-bytowym postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we [...] w osobach: H. B., O. B., L. B., K. B., A. C., A. C., D. D., I. D., M. G., M. G., L. J., M. J., B. K., E. K., H. K., J. K., T. K., Z. Ł., H. Ł., M. M., M. M., M. M., A. M., J. D. M., M. O., H. O., A. P., R. P., K. R., M. R., M. T., M. S., L. S., A. S., J. S., J. S., J. S., T. Ś., A. W., W. W., Z. W., A. W. Pismem z dnia 29 maja 2009 r. D., M., M. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we [...] skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...], nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie wydania na rzecz E. Z., B. Z. oraz J. Z. warunków zabudowy dla inwestycji obejmującej budowę zbiornika na nieczystości płynne o charakterze socjalno-bytowym, przewidzianej do realizacji na działce nr [...], AM – [...], obręb [...]. Następnie pismem z dnia 7 lutego 2010 r. skarżący D. i M. W. wnieśli o wyłączenie od rozpoznania sprawy wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we [...] i złożenie przez nich stosownych oświadczeń "jakie nieruchomości, gdzie, za ile, o jakiej powierzchni i w jakim trybie kupowali sędziowie, ich małżonkowie i dzieci od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, Agencji Nieruchomości Rolnych we [...] i jej Spółki [...]". Dodatkowo domagali się złożenia przez sędziego D. D. oświadczenia w zakresie jej pokrewieństwa z byłym dyrektorem Agencji Nieruchomości Rolnych – W. D. Uzasadniając wniosek skarżący podnieśli, iż mają interes prawny w jego złożeniu bowiem "sędziowie uporczywie budują mafię bez pozwoleń na budowę, bez aktów własności (...) wykorzystując własne stanowiska i instytucję Sądu by zabrać ich własność na łapówki gangów". Ponadto wskazani sędziowie powinny zostać wyłączeni z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości i ochronę praworządności. W związku ze złożonym wnioskiem orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we [...], sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli pisemne oświadczenia, w których oświadczyli, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 w/w ustawy). Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OW 15/10 Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczył do rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie zatem z art. 18 § 1 P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 P.p.s.a.). Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wydanie 3, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 191). Zaznaczyć jednak należy, iż stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował tym samym z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyn wyłączenia. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74 - 75 i 79). Przy czym podkreślić należy, iż uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Z uwagi na to, iż instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, sąd rozpatrując taki wniosek obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Zauważyć zatem należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które oparte na obiektywnych okolicznościach mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 191). W przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX nr 78239). Zaznaczyć również wypada, iż dla wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. Jak stwierdził natomiast Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55). Odnosząc powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy uznać należało, iż okoliczności wskazywane przez skarżących we wniosku o wyłączenie sędziów nie mogły stanowić podstawy do jego uwzględnienia. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż nie stwierdzono istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 P.p.s.a., stanowiących podstawę do wyłączenia sędziów z mocy ustawy. Jednocześnie skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności wyłączenia na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zdaniem Sądu wskazane we wniosku ogólne, a nie znajdujące oparcia w materiale sprawy zarzuty w postaci rzekomego wykorzystywania przez sędziów zajmowanego stanowiska oraz ukrywania przez sędziów układów korupcyjnych, a także przyczyniania się do podejmowania przez organy administracji bezprawnych działań, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżący nie podnieśli żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzut, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawili na ich poparcie żadnych dowodów. Jeszcze raz zatem powtórzyć wypada, iż samo subiektywne przeświadczenie skarżących o braku bezstronności sędziów, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uzasadniających ten zarzut, nie stanowi wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. Jednocześnie odnotować należy, iż z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów orzekających w WSA we [...], których dotyczy wniosek, wynika, iż nie istnieje między nimi i stronami postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie, a także nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Natomiast skarżący nie wykazali we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.