I OSK 1427/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.), Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski, Protokolant asystent Katarzyna Myślińska, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 kwietnia 2010r. sygn. akt II SA/Bd 273/10 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 273/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. S. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Kujawsko – Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna Kujawsko – Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy utrzymała w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] odmawiającą A. S. stypendium socjalnego na okres od 1 października 2009 r. do 28 lutego 2010 r. W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza wskazała, iż wysokość progu dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne wynosi 572 zł netto, tymczasem dochód na jednego członka rodziny skarżącego wynosi 920,22 zł netto. Ponadto Komisja Odwoławcza uznała, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy jego rodzina składa się z trzech, a nie pięciu osób. Zdaniem organu rodzina skarżącego składa się ze skarżącego, jego żony i córki Z. S. Do rodziny nie można natomiast zaliczyć dzieci skarżącego: K. S. i R. S. Jak wynika bowiem z dołączonego do wniosku wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 października 2002 r., sygn. akt [...] skarżący został zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem i wychowaniem dzieci i z tego tytułu został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz K. i R. S. w łącznej kwocie 700 zł. W związku z tą formą realizacji przez skarżącego obowiązku alimentacyjnego organ nie zaliczył K. i R. S. do rodziny skarżącego, natomiast stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992; ze zm.) kwotę zapłaconych na ich rzecz alimentów odliczono od dochodu rodziny skarżącego. W skardze do sądu administracyjnego skarżący podniósł, że organ nie wskazał przyczyn, dla których nie zaliczył R. i K. S. do jego rodziny, co powinno nastąpić stosownie do art. 179 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 4 ust. 3 zdanie drugie Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Kujawsko – Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy (stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 24/2009 Rektora Kujawsko – Pomorskiej Szkoły Wyższej z dnia 23 września 2009 r.), a tym samym naruszył art. 107 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym nie definiuje, jakie osoby należy zaliczyć do kręgu "rodziny" studenta. W art. 179 ust. 2 ustawy upoważnia natomiast rektora uczelni wyższej, działającego w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, do ustalenia wysokości dochodu "na osobę w rodzinie studenta" uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe. Stosownie do art. 179 ust. 5 miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe należy ustalać na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem treści art. 179 ust. 4 oraz zastrzeżeń ujętych w punktach 1 – 5 art. 179 ust. 5. Przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie ustawodawca nakazuje zatem w pierwszej kolejności odwołać się do zasad określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu I instancji z zestawienia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wywodzić, że o ile rodzicie nie wychowują wspólnie dziecka (tj. nie wychowują dziecka we wspólnym gospodarstwie domowym) – dziecka tego nie zalicza się do rodziny rodzica, który go nie wychowuje, natomiast od dochodu takiego rodzica odlicza się kwotę alimentów, które łoży na dziecko wychowywane przez drugiego z rodziców. Ponadto Sąd wskazał, że w wyroku rozwodowym z dnia 23 października 2002 r. Sąd Okręgowy ustalił miejsce stałego pobytu R. i K. S. każdorazowo w miejscu zamieszkania B. S. (poprzedniej żony skarżącego). Jednocześnie skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz w/w dzieci. Jak wynika z akt sprawy, obecnie skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M. B. oraz ich dzieckiem Z. S. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w takiej sytuacji organ zasadnie uznał, że nie można R. i K. S. zaliczyć w poczet tych członków rodziny skarżącego, których należy uwzględnić przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie skarżącego. Niezasadny jest tym samym zarzut naruszenia art. 179 ust. 4 pkt 2 Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepis ten określa, iż przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do uzyskania do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe należy brać pod uwagę dochody dzieci niepełnoletnich będących na utrzymaniu studenta lub jego małżonka, dzieci pobierających naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. W świetle jednakże przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, do których odsyła art. 179 ust. 5 P.s.w., dziećmi pozostającymi na utrzymaniu studenta rozwiedzionego są te dzieci, wobec których wypełnia obowiązek alimentacyjny poprzez osobiste starania o ich utrzymanie, a nie te, wobec których wypełnia obowiązek alimentacyjny poprzez zapłatę kwoty alimentów do rąk drugiego rodzica, na którego utrzymaniu osobistym dziecko pozostaje. Za niezasadny WSA w Bydgoszczy uznał także zarzut naruszenia § 4 ust. 3 zdanie drugie Regulaminu. Przepis ten zawiera jedynie definicję "dziecka", bez rozstrzygnięcia istotnej dla sprawy kwestii, tj. w jakich przypadkach należy zaliczać je do kręgu członków rodziny studenta uwzględnianych przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie studenta. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł A. S., domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie skarżącemu stypendium socjalnego, względnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Ponadto A. S. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 179 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, iż dzieci skarżącego z pierwszego małżeństwa nie są dziećmi pozostającymi na utrzymaniu skarżącego, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż dzieci te pozostają na utrzymaniu skarżącego; 2) art. 179 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, iż do ustalania statusu członka rodziny osoby ubiegającej się o przyznanie stypendium socjalnego zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy z przepisu tego wynika, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych stosuje się wyłącznie do ustalania miesięcznej wysokości dochodów na osobę w rodzinie; 3) art. 174 pkt 2 w zw. z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a. poprzez pominięcie zgromadzonych w toku postępowania dowodów potwierdzających faktyczne przebywanie na utrzymaniu skarżącego dzieci z pierwszego małżeństwa oraz nieprzeprowadzenie ewentualnych dalszych dowodów na tę okoliczność. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna Kujawsko – Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy wniosła o jej oddalenie, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W sprawie nie występują żadne z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a przesłanek nieważności postępowania, a zatem Sąd drugiej instancji związany był granicami rozpatrywanej skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do rozważenia kwestii, czy dzieci skarżącego z pierwszego małżeństwa należy traktować jako członków rodziny studenta w rozumieniu art. 179 ust. 4 i ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a w konsekwencji czy obliczony dochód na osobę w rodzinie uprawniał A. S. do otrzymania wnioskowanego stypendium. Stosownie do treści art. 173 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie m.in. stypendium socjalnego (pkt 1). W myśl zaś postanowień art. 179 ust. 5 powoływanej ustawy, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się wymienionych w tym przepisie dochodów i świadczeń. Przytoczone regulacje wskazują, iż ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym określa przesłanki ustalania dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniające go do ubiegania się o stypendium socjalne przez odesłanie do stosowania zasad określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ustawie o świadczeniach rodzinnych wskazano owe zasady, spośród których wymienić należy zdefiniowanie pojęć dochodu (art. 3 pkt 1), dochodu rodziny (art. 3 pkt 2), rodziny (art. 3 pkt 16), a także osoby samotnie wychowującej dziecko (art. 3 pkt 17a). Art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie "rodziny" uznając, że składają się na nią: małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka, oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także w szczególnych sytuacjach wskazanych tym przepisem dziecko po ukończeniu 25 roku życia. Powyższe wskazuje, że rodzice dzieci i pozostające na ich utrzymaniu dzieci stanowią rodzinę bez względu na to czy rodzice są małżeństwem lub czy uzyskali rozwód, albo czy orzeczona została wobec nich separacja. Jednakże dochody rodziców nie są sumowane wówczas, gdy dziecko jest pod opieką rodzica samotnie go wychowującego w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1134/07, LEX nr 509727). Tym samym dzieci studenta z poprzedniego małżeństwa, będące pod opieką rodzica samotnie go wychowującego w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie są uznawane przez przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym za członków rodziny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 października 2002 r., sygn. akt [...] zostało rozwiązane małżeństwo A. S. z B. S. W wyroku tym zobowiązano skarżącego do płacenia alimentów na rzecz dzieci K. i R. S. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, obecnie skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M. B. oraz ich dzieckiem Z. S. Zasadnie zatem podniósł Sąd I instancji, iż w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, do których odsyła art. 179 ust. 5 P.s.w., dziećmi pozostającymi na utrzymaniu studenta rozwiedzionego są te dzieci, wobec których wypełnia obowiązek alimentacyjny poprzez osobiste starania o ich utrzymanie, a nie te, wobec których wypełnia obowiązek alimentacyjny poprzez zapłatę kwoty alimentów do rąk drugiego rodzica, na którego utrzymaniu osobistym dziecko pozostaje. W tych okolicznościach organy prawidłowo przyjęły, a Sąd I instancji właściwie stanowisko to zaaprobował, iż przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium, nie uwzględnia się dzieci z pierwszego małżeństwa, jak również nie bierze się ich pod uwagę przy ustalaniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. Wobec powyższego nie można skutecznie zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy naruszenia art. 179 ust. 4 i 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Ponadto, zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania jest więc materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy naruszył powołany przepis bowiem okoliczność śmierci B. S. w styczniu 2010 r. została przez skarżącego podniesiona po ogłoszeniu wyroku w sprawie, w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.