II SA/Gl 117/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Referent stażysta Joanna Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2010 r. sprawy ze skargi "A" w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej umarzającej postępowanie odwoławcze w sprawie odmowy zatwierdzenia zmian w statucie spółki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. Nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej spółki kwotę 200 zł (słownie dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta S. odmówił Spółce dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w S. zatwierdzenia zmian w statucie Spółki. Od decyzji tej Spółka wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Postępowanie odwoławcze, na wniosek strony, zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. W postanowieniu pouczono stronę, że jeśli w ciągu trzech lat od daty zawieszenia nie zwróci się o podjęcie postępowania, odwołanie zostanie uznane za wycofane. Postanowienie zostało doręczone [...]r. W następnej kolejności, wobec braku wniosku o podjęcie postępowania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 98 § 2 k.p.a., umorzyło postępowanie odwoławcze. Decyzja ta została przesłana na adres w S. przy ul. [...] i odebrana [...]r. przez osobę, która posłużyła się pieczęcią Spółki. Pismem z dnia [...]r., nadanym na poczcie [...]r., Spółka wniosła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją SKO z [...]r. o umorzeniu postępowania odwoławczego. Jako podstawę wniosku podano art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W uzasadnieniu wyjaśniono, że od dnia [...] r. do dnia [...]r. Spółka był pozbawiona możliwości działania, albowiem nie miała organów. Kurator powołany postanowieniem SR w Z. z dnia [...]r. sygn. [...] nie miał prawa zastępować organów Spółki. Na wezwanie Kolegium Spółka dostarczyła kopie uchwał Ogólnego Zebrania Członków Spółki z dnia [...]r., potwierdzające, że na zebraniu zwołanym przez kuratora A. Z. został wybrany Zarząd oraz Przewodniczący Zarządu. Przedłożono także postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2008 r. sygn. II OZ 1125/08, w uzasadnieniu którego NSA przyjął, że na zebraniu w dniu 16 listopada 2008 r. powołano organy Spółki. Postanowieniem z dnia [...]r. SKO wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej swoją decyzją z dnia [...]r. Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...]r. Kolegium stwierdziło wydanie decyzji SKO w K. nr [...] z dnia [...]r. z naruszeniem prawa. W podstawie prawnej podano przepis art. 151 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i 146 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu natomiast wyjaśniono, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem w dacie wydania decyzji ostatecznej z dnia [...]r. Spółka nie miała organów mogących ją reprezentować, a powołany na podstawie art. 42 k.c. kurator nie mógł reprezentować Spółki i zastępować jej organów statutowych. Powołany przez sąd kurator mógł podejmować działania jedynie w zakresie czynności wynikających z art. 42 § 2 k.c. Stanowisko takie zostało wyrażone w prawomocnym wyroku NSA z dnia 10 marca 2008 r. sygn. II OSK 59/07 i wiąże w sprawie. Jednocześnie stwierdzono jednak, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna, o jakiem mowa w art. 146 § 1 k.p.a., związana z upływem 5 lat od daty doręczenia decyzji. Uchylenie decyzji obarczonej wadą uzasadniającą wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie może nastąpić, jeśli upłynęło 5 lat od daty doręczenia decyzji. Decyzja [...]r. została doręczona [...]r., co potwierdza dowód jej doręczenia. W tej sytuacji, zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. organ ograniczył się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Spółka podniosła, że Kolegium wadliwie przyjęło, że decyzja z [...]r. została Spółce, będącej jedyną strona postępowania, doręczona. Spółka pozbawiona była reprezentacji, kurator nie zastępował jej organów. Zarzucono, że z chwilą utraty przez Spółkę organów, zaistniała podstawa do obligatoryjnego zawieszenia postępowania, wobec czego decyzja z [...]r. została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje jej nieważnością. Okoliczność ta winna być przez Kolegium uwzględniona i skutkować wszczęciem z urzędu postępowania w przedmiocie nieważności. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...]r. utrzymało w mocy swe poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując przedstawioną w nim argumentację. Zwrócono uwagę, że na etapie rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nie może zmieniać przedmiotu postępowania. Skoro zatem postępowanie dotyczyło wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, to brak jest podstaw aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy badać przesłanki nieważności decyzji. Nie można też czynić Kolegium zarzutu, że nie przeprowadziło postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności swej decyzji z [...]r., skoro wniosek strony dotyczył wznowienia. Skoro natomiast upłynęło 5 lat od daty doręczenia decyzji, brak podstaw do jej uchylenia. W skardze do sądu administracyjnego Spółka zarzuciła, że podstawowy błąd w argumentacji organu dotyczy kwestii doręczenia decyzji SKO z [...] r. W okresie braku organów statutowych, Spółka nie była reprezentowana i nie można jej było skutecznie doręczyć jakiegokolwiek pisma. Stanowisko organu uznano za sprzeczne, skoro z jednej strony przyjął on istnienie przesłanki wznowieniowej polegającej na braku udziału strony w postępowaniu i braku należytej reprezentacji, zaś z drugiej strony stwierdził, że decyzja stronie została doręczona. Wątpliwe jest w takiej sytuacji, czy w ogóle decyzja z [...] r, weszła do obrotu prawnego, skoro w postępowaniu brała udział tylko jednak strona, a decyzji jej skutecznie nie doręczono. Podtrzymano także zarzut, że decyzja z [...] r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem w dacie jej wydania istniała przesłanka ustawowego, obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Stanowisko swoje strona skarżąca podtrzymała w piśmie procesowym z dnia [...] r., w którym podniesiono, że uprawnienie do odbioru pisma w imieniu osoby prawnej nie jest uprawnieniem samoistnym, lecz wywodzi się z uprawnień organu, który go udziela. Jeśli upada organ osoby prawnej, upada też upoważnienie do odbioru pism. Na rozprawie w dniu [...] r. podano, że nie jest prowadzone postępowanie w przedmiocie nieważności decyzji z [...] r. i nie jest znany osobom aktualnie reprezentującym Spółkę status G. C. w dacie odbioru decyzji z [...] r. Osoba ta podpisała się na zwrotnym poświadczeniu odbioru decyzji i posłużyła pieczęcią Spółki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W kwestii skuteczności doręczenia Spółce decyzji z [...] r. wskazano, że doręczenie nastąpiło nie do rąk kuratora, lecz pracownikowi Spółki, który nie utracił uprawnień do odbioru korespondencji. Brak organów osoby prawnej nie oznacza, że doręczenia są bezskuteczne. Skuteczność doręczenia nie wymaga doręczenia pisma organowi, lecz osobie uprawnionej do odbioru pisma, co jest pojęciem szerszym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: W sprawie nie jest sporne, że ostateczna decyzja Kolegium z dnia [...] r. została wydana w sytuacji, gdy jej adresat był pozbawiony możliwości działania w postępowaniu administracyjnym, osoba prawna nie posiadała organów uprawnionych do jej reprezentacji. Prawidłowo zatem Kolegium uznało, że sytuacja ta spełnia przesłankę o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., strona postępowania administracyjnego nie brała w nim udziału bez swej winy. Kwestia sporną jest natomiast, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zaistniała przesłanka negatywna z art. 146 § 1 k.p.a., polegająca na upływie 5 lat od daty doręczenia decyzji. Problem tego rodzaju nie powstaje, jeśli w postępowaniu w charakterze stron bierze udział więcej podmiotów. W niniejszej sprawie jednak jedyną stroną postępowania była osoba prawna, która utraciła zdolność do czynności prawnych. W tej sytuacji kwestia skuteczności doręczenia ma znaczenie dla bytu prawnego decyzji, co akcentują Skarżąca. Wykazanie, że nie doszło do doręczenia decyzji jedynej stronie postępowania, w odniesieniu do wniosku o wznowienie postępowania, musiałoby skutkować wydaniem decyzji o odmowie wznowienia ze względu na brak decyzji ostatecznej lub umorzeniem postępowania, gdy zostało ono wszczęte. Sąd nie podziela jednak zbyt uproszczonej tezy Skarżącej, że w sytuacji braku organów, osobie prawnej nie można skutecznie doręczyć pisma. Należy podkreślić, że stroną postępowania jest osoba prawna, nie jej organy. Spółka nie przestała istnieć w następstwie utraty statutowych organów. Doręczanie pism osobom prawnym reguluje art. 45 k.p.a., zawierający w tym zakresie dość ograniczoną regulację. Stanowi on, że jednostkom organizacyjnym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pisma. Zawiera on zatem dwie przesłanki skuteczności doręczenia, jedną związaną z adresem i drugą, związaną z osobą odbierającą. Jeśli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowią inaczej, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający (art. 41 k.c.). W toku postępowania dotyczącego wniosku o zatwierdzenie zmian w statucie Spółki, stron podawała adres w S. przy ul. [...]. Na ten adres była wysyłana korespondencja i na ten adres wysłano także decyzję z [...] r. Spółka nie neguje prawidłowości tego adresu, adresem takim posługuje się także w niniejszym postępowaniu sądowym i taki adres jest ujawniony w złożonych Sądowi wypisach z ewidencji gruntów, co przesądza o prawidłowości adresu. Druga przesłanka skuteczności doręczenia dotyczy osoby odbierającej. Skutek wywołuje jedynie doręczenie do rąk osoby uprawnionej do odbioru pisma. To właśnie spełnienie tej przesłanki jest przez Spółkę negowane. Należy zgodzić się z poglądami judykatury, że to na osobie prawnej ciąży obowiązek takiej organizacji pracy, by doręczanie pism w lokalu ich siedziby było możliwe a także, że osobę prawną obciąża takie zorganizowanie odbioru korespondencji, by odbioru dokonywała osoba upoważniona. Zaniedbania w tym zakresie obciążają podmiot, jeśli zatem nie ma osoby specjalnie upoważnionej do odbioru korespondencji, to za osobę upoważnioną należy uznać każdą osobę, która ze względu na swa funkcję w strukturze organizacyjnej podmiotu odbioru takiego faktycznie dokonuje. Uprawnienie do odbioru korespondencji nie musi zatem być oparte na zasadzie udzielonego w tym zakresie pełnomocnictwa. Nadto, udzielane przez organ osoby prawnej, jest udzielane w imieniu tej osoby, nie organu, na jego istnienie nie ma zatem wpływu fakt utraty organów. Utrata organów nie powoduje wszak wygaśnięcia stosunków prawnych nawiązanych przez podmiot. Mając na uwadze powyższe zastrzeżenia, trzeba zwrócić uwagę, że wobec wniesienia zarzutów co do skuteczności doręczenia, Kolegium winno dokonać weryfikacji, czy osoba podpisana na dowodzie doręczenia decyzji z [...] r. ówcześnie pozostawała w takich sformalizowanych relacjach ze Spółką, które pozwalają uznać jej działania za pozostające w zakresie jej obowiązków regulaminowo lub zwyczajowo ustalonych. Zarzut braku kompetencji osoby odbierającej został wyraźnie sformułowany we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie został jednak zweryfikowany. Dopiero w odpowiedzi na skargę Kolegium odniosło się do tej kwestii, wskazując że ta sama osoba nadal jest czynna w lokalu siedziby i kwituje fakt doręczania aktualnie kierowanych do Spółki pism. Stwierdzenie tego faktu nie może jednak zostać uznane za obalenie zarzutów strony, która zarzuca, że w [...] r. osoba ta takim uprawnieniem się nie legitymowała. Obalenie tego zarzutu wymaga potwierdzenia, że ówcześnie G. C. zajmowała się o określonym zakresie sprawami i obsługą Spółki. Sąd zwraca jednocześnie uwagę skarżącej Spółce, że skuteczność doręczenia nie wymaga dokonanie doręczenia organowi, zatem zarzut, że ustanowiony kurator nie mógł zastępować organów statutowych, jest chybiony. Nie można także przyjąć, że ewentualne czynności kuratora mające na celu zapewnienie bieżącej obsługi administracyjno-biurowej Spółki, pozostawały poza zakresem jego uprawnień i były bezskuteczne. Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium zwróci jednocześnie uwagę na zarzut Spółki, dotyczący przesłanki nieważności decyzji z [...] r. Co do zasady należy się zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, że ponownie rozpoznając sprawę, organ jest związany jej granicami i nie może orzekać w przedmiocie, który nie jest objęty rozstrzygnięciem, a Spółka złożył konkretnie wniosek o wznowienie postępowania. Jakkolwiek istotnie, postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem o wznowienie postępowania, to jednak we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Spółka zgłosiła zarzut nieważności i zasugerowała konieczność wszczęcia przez organ z urzędu postępowania w przedmiocie nieważności decyzji z [...] r., jako wydanej w sytuacji, gdy istniała przesłanka obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Należy wobec tego zwrócić się do strony o zajęcie stanowiska, czy strona składa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. W zależności od uzyskanej odpowiedzi Kolegium winno rozważyć konieczność przeprowadzenia takiego postępowania z urzędu, mając na względzie zasadę z art. 7 k.p.a. Kwestia skutków zbiegu dwóch postępowań nadzwyczajnych jest w doktrynie i orzecznictwie zasadniczo rozstrzygnięta. Jako prowadzące do dalej idących konsekwencji, postępowanie w przedmiocie nieważności winno zostać przeprowadzone w pierwszej kolejności, a jego wszczęcie w trakcie toczącego się postępowania w sprawie wznowienia powoduje konieczność zawieszenia tego ostatniego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest podstawą do umorzenia postępowania wznowieniowego, jako bezprzedmiotowego. Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 134 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 powołanej ustawy.