II SA/Bd 460/10

13 lipca 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędziowie WSA: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lipca 2010r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2010r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Wójta Gminy W., odmówił przyznania E. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad wujem Z. A., wskazując jako przyczynę odmownego załatwienia wniosku brak obowiązku alimentacyjnego ciążącego na wnioskodawczyni. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, a także w określonych sytuacjach rozwiedzionych małżonków, wobec czego nie istnieje obowiązek alimentacyjny siostrzenicy wobec wuja. Od powyższej decyzji E. K. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku, wnosząc o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się wskazała, że opiekuje się mieszkającym u niej wujem od około 25 lat, ponieważ jest on osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Sprawowanie opieki uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej, przez co cały ciężar utrzymania rodziny spoczywa na mężu. Stwierdziła również, iż nie stać jej na korzystanie z usług opiekunki i nie chce umieszczać wuja w placówce opiekuńczej. Nadmieniła także, że spośród najbliższych krewnych Z. A. przy życiu pozostają jedynie jego siostra i brat, którzy jednakże nie chcą się nim opiekować. Decyzją z dnia [...], [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że na odwołującej się jako siostrzenicy Z. A. nie ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny, wskutek czego nie ma prawnej możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono także, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zależy od uznania organu orzekającego, lecz wynika ze ściśle określonych reguł zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na decyzję organu odwoławczego E. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, przytaczając ponownie okoliczności wskazane w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazała ponadto, iż art. 17 i art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych są niezgodne z określonymi w Konstytucji zasadami równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej, ponieważ zawężają grupę osób legitymowanych do otrzymania świadczenia. Zdaniem skarżącej taki stan rzeczy powoduje, że tracą gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcają się opiece nad ciężko chorymi krewnymi lub powinowatymi, wobec których nie mają obowiązku alimentacyjnego, jednak są jedynymi członkami rodziny chcącymi taką opiekę sprawować i w tym celu rezygnują ze swojej aktywności zawodowej. Skarżąca stwierdziła również, iż ustawowe zawężenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz konstytucyjny obowiązek udzielania przez władze publiczne szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, ponieważ zamiast otrzymania odpowiedniej pomocy ze strony władz rodziny znajdujące się w takiej sytuacji jak ona zostają jej pozbawione. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku wniosło o jej oddalenie ograniczając się do stwierdzenia, że skarżąca nie podniosła żadnych nowych okoliczności, które mogłyby przemawiać za zmianą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jedną z form sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej w ramach postępowania sądowoadministracyjnego jest rozpoznawanie skarg na ostateczne decyzje administracyjne. Sąd ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji oraz stan faktyczny ustalony przez organy prowadzące postępowanie administracyjne. Stwierdzenie w trakcie rozpoznawania skargi na decyzję, iż nastąpiło w toku postępowania administracyjnego naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również konstatacja, że miało miejsce naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co do zasady obliguje Sąd do uchylenia tej decyzji w całości albo w części, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." W przypadku zaś stwierdzenia, że żadne ze wskazanych powyżej uchybień nie miało miejsca w toku postępowania administracyjnego, Sąd nie uwzględnia skargi i wydaje wyrok oddalający ją, stosownie do art. 151 p.p.s.a. Podstawą materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także właściwy przepis Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a tej ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozumieniu tych przepisów "innymi osobami, na których zgodnie z przepisami (...) ciąży obowiązek alimentacyjny" są krewni w linii prostej (dzieci, wnuki, prawnuki, rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz rodzeństwo, stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami, a jego zadaniem jest jedynie stwierdzenie na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria otrzymania świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie wymusza konieczność wydania decyzji odmownej. Ponieważ ustawodawca nie zdecydował się na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Z uwagi na powyższe, ponieważ nie podlega w niniejszej sprawie wątpliwości, że skarżąca jako siostrzenica Z. A. nie należy do kręgu osób legitymowanych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo spełniania przez nią innych przesłanek warunkujących jego uzyskanie, Sąd stwierdził zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji, nie znajdując tym samym podstawy do ich uchylenia. Odnosząc się zaś do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących niezgodności omawianej regulacji z konstytucyjnymi zasadami równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), a także z wynikającymi z ustawy zasadniczej nakazami ochrony i opieki Państwa nad rodziną (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy ze strony władz publicznych dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji), podkreślić należy, iż sądy administracyjne nie są organami uprawnionymi do stwierdzania niekonstytucyjności określonych przepisów, a ich zadaniem jest jedynie kontrola zgodności działania organów administracji z przepisami prawa obowiązującymi w dacie podjęcia tego działania. Dopóki Trybunał Konstytucyjny w drodze właściwego postępowania nie stwierdzi niezgodności z Konstytucją określonego przepisu, dopóty Sąd ma obowiązek dokonywania kontroli w oparciu o ten przepis, ponieważ zachowuje on swoją moc wiążącą. Podobnie orzekające w sprawie organy administracji publicznej są związane obowiązującym brzmieniem przepisu, który stanowi materialną podstawę załatwienia sprawy administracyjnej. Na marginesie nadmienić trzeba, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych był już w przeszłości poddawany kontroli przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. (P 27/07, OTK-A 2008/6/107, Dz. U. RP 2008/138/872) Trybunał uznał, że przepis ten w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją tego orzeczenia była zmiana brzmienia art. 17 ust. 1, wchodząca w życie z dniem 2 stycznia 2009 r., polegająca na dodaniu do grona podmiotów legitymowanych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż rodzice dziecka czy jego faktyczny opiekun, które sprawują także opiekę nad inną osobą niż dziecko, pod warunkiem wszakże, że są to osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. Wskutek tej zmiany poszerzono znacznie krąg uprawnionych do otrzymania pomocy, jednakże warunek bycia osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym i tak wyłącza z niego skarżącą. Z uwagi na powyższe Sąd, stosownie do art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.