I OSK 1864/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędzia del. NSA Teresa Rutkowska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 225/10 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 15 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2009 roku (nr [...]) w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. W uzasadnieniu wyroku, Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne: Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego nr [...] z dnia [...] września 2009 r. o odmowie przyznania L. K. świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 95 pkt 1, art. 94 ust. 4 w zw. z art. 96 ust. 4 i art. 96 ust. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 z późn. zm.) [dalej: ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych]. Organ podał, że stosownie do art. 96 ust. 1 i art. 95 pkt 1 oraz art. 94 ust. 3 ww. ustawy świadczenie pieniężne należne przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie przysługuje żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż 15 lat. L. K. pełnił służbę wojskową od [...].08.1994 r. do [...].06.2000 r. jako słuchacz Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi, tj. przez 5 lat, 10 miesięcy i 15 dni, a następnie od [...].07.2000 r. do [...].08.2009 r. jako żołnierz zawodowy, tj. przez 9 lat i 2 miesiące. Organ uznał, że zawodową służbą wojskową nie jest służba kandydacka, tj. czas, w którym L. K. był słuchaczem Wojskowej Akademii Medycznej. L. K. pełnił służbę jako żołnierz zawodowy przez okres 9 lat i 2 miesięcy, tj. okres po zakończeniu nauki – służby kandydackiej. Okres ten jest niewystarczającym do przyznania świadczenia pieniężnego przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, albowiem jest on krótszy niż 15 lat, W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. K. zarzucił organowi naruszenie norm prawa materialnego poprzez: - błędne zastosowanie art. 96 ust. 4 w zw. z art. 94 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w sytuacji, gdy odwołujący pełnił zawodową służbę wojskową w rozumieniu art. 94 ust. 3 tej ustawy przez okres ponad 10 lat; - naruszenie norm prawa materialnego, poprzez niezastosowanie art. 94 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przy ustaleniu zakresu znaczeniowego pojęcia zawodowa służba wojskowa na użytek wypłaty spornego świadczenia; - naruszenie norm prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 124 ust. 1 w zw. z art. 94 ust. 3 i ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegającą na przyjęciu, iż służba kandydacka nie jest zawodową służbą wojskową na użytek wypłaty świadczenia należnego przez okres 12 miesięcy od dnia zwolnienia ze służby wojskowej. Ponadto zarzucił organowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia na czym polegała wadliwa wykładania przepisów prawa dokonana przez odwołującego się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że istota sporu sprowadza się do oceny, czy okres służby kandydackiej, tj. czas kiedy L. K. był słuchaczem Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi można zakwalifikować jako okres pełnienia zawodowej służby wojskowej, w rozumieniu art. 94 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W ocenie Sądu I instancji , okresu służby kandydackiej (nauki, studiowania), nie można zaliczyć jako okresu równorzędnego do okresu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Dokonując wykładni systemowej oraz celowościowej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, Sąd stwierdził, że okres służby kandydackiej (pobierania nauki, studiów) jest wstępnym okresem przygotowawczym do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Wskazał, że w okresie służby kandydackiej (studiowania), studenci w służbie kandydackiej otrzymują bezpłatne zakwaterowanie, wyżywienie, umundurowanie, stypendia itd. Koszt nauki w okresie służby kandydackiej, utrzymania, przygotowania do służby słuchacza pokrywany jest z budżetu Państwa. Użyta przez ustawodawcę nazwa tego okresu "służba kandydacka" prowadzi, przy zastosowaniu wykładni językowej, do wniosku, że w służbie kandydackiej służą "kandydaci" do zawodowej służby wojskowej. Pojęcie zawodowa służba wojskowa łączy się z wykonywaniem zawodu. Natomiast student – słuchacz Wojskowej Akademii Medycznej w okresie służby kandydackiej jest na etapie zdobywania uprawnień zawodowych. Przewidziane przez ustawodawcę świadczenie pieniężne, przysługujące przez okres jednego roku po zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej (art. 95 pkt 2 ustawy) jest gratyfikacją – nagrodą za okres 15 lat pełnienia służby w charakterze żołnierza zawodowego. Przepis ten stanowi, że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy (...) przysługuje m.in. przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Warunki przyznania tego świadczenia określa przepis art. 96 ust. 1 ustawy i jest nim m.in. pełnienie służby przez 15 lat. Zaliczenie do tego okresu czasu służby kandydackiej (nauki) wypaczałoby – zdaniem Sądu meriti – ratio legis powyższego przepisu. Intencją ustawodawcy było niewątpliwie stworzenie motywacji finansowej do pozostania wykwalifikowanych kandydatów w służbie zawodowej przez okres minimum 15 lat. Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że choć ustawa pragmatyczna nie definiuje pojęcia "zawodowa służba wojskowa", to art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zawiera definicję "żołnierza zawodowego". Żołnierzem takim jest pełniący służbę stałą albo kontraktową zawodową służbę wojskową. A zatem – jak stwierdził Sąd meriti – w pojęciu "żołnierza zawodowego" nie mieści się służba kandydacka. Żołnierzem zawodowym jest ten, kto pełni służbę stałą albo kontraktową. Sąd zwrócił też uwagę na art. 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi o tym, od kiedy powstaje stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W rozpatrywanej sprawie stosunek zawodowej służby wojskowej powstał po zakończeniu nauki, po zakończeniu okresu służby kandydackiej tj z dniem powołania skarżącego przez Ministra Obrony Narodowej decyzjami nr [...] i [...] do pełnienia zawodowej służby wojskowej w Szpitalu Marynarki Wojennej. Sąd stwierdził, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy pragmatycznej przysługuje żołnierzowi, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej 15 lat. Skarżący tego wymogu nie spełnia, gdyż początkowo był w służbie kandydackiej (5 lat, 10 miesięcy i 15 dni), a dopiero następnie przez 9 lat i 2 miesiące pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową, co jest okresem niewystarczającym. Wykładnia zaś art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 1 w zw. z art. 94 ust. 3 wskazanej ustawy nie pozwala na przyjęcie, że do okresu zawodowej służby wojskowej należy zaliczyć inne okresy w tym wypadku służbę kandydacką. Sąd nie zgodził się z zarzutem skargi, że kandydat na żołnierza zawodowego, w rozumieniu art. 124 ust. 1 ustawy, pełni zawodową służbę wojskową. To, że słuchacz otrzymuje uposażenie za służbę kandydacką nie przesądza o zawodowym charakterze służby. Fakt otrzymywania w służbie kandydackiej uposażenia pieniężnego porównywalny być może do tzw. stypendiów fundowanych. Ich istotą jest jednak świadczenie pracy na rzecz fundatora przez określony w umowie czas po uzyskaniu stosownych kwalifikacji. Zarzut, że żaden przepis nie wyklucza możliwości zaliczenia okresu służby kandydackiej do stażu zawodowej służby wojskowej obalić można twierdzeniem, że w demokratycznym państwie prawa nie można domniemywać uprawnień. Sąd I instancji za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. i art. 8 k.p.a. Zdaniem Sądu meriti, organ jasno i precyzyjnie przedstawił wykładnię istotnych dla rozstrzygnięcia przepisów prawa. Fakt, że skarżący zaprezentował inną interpretację przepisów nie oznacza automatycznie, że naruszony został przepis art. 107 § 3 k.p.a. i art. 8 k.p.a. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył L. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez: - błędną wykładnię art. 96 ust. 1 w zw. z art. 94 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegającą na przyjęciu, iż w świetle przywołanych przepisów do okresu zawodowej służby wojskowej, od którego zależy prawo do świadczenia w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego należnego w ostatnim dniu pełnienia służby przez okres roku po zwolnieniu z tej służby, nie zalicza się wszystkich okresów pełnienia czynnej służby wojskowej, o których mowa w art. 94 ust. 3 powoływanej ustawy, - poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jako przepisu ogólnego, którego zastosowanie w celu obliczenia okresu, od którego zależy prawo do świadczenia wskazanego w art. 95 pkt 1 ustawy jest wyłączone przez przepis szczególny, jakim jest art. 94 ust. 3 powoływanej ustawy. Wskazując na powyższe pełnomocnik L. K. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, iż art. 94 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi lex specialis i wskazuje okresy brane pod uwagę dla obliczania stażu zawodowej służby wojskowej wyłącznie na potrzeby wypłacania świadczeń z art. 96 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Jest to wyjątek od ogólnej reguły. Tym samym stosowanie pojęcia zawodowa służba wojskowa w ujęciu ogólnym jest wyłączone z uwagi na zasadę lex specialis derogat legi generali. Wskazał także, iż w niniejszej zaś sprawie art. 96 ust. 1 i art. 94 ust. 3 są jednoznaczne językowo, stąd nie należy już dokonywać ich dalszej wykładni, zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda i to nawet jeżeli interpretator nie akceptuje brzmienia obowiązującego prawa, które winien stosować. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wskazał, że przepis ten nie definiuje pojęcia zawodowej służby wojskowej, a po drugie jest on przepisem ogólnym. Jego zaś zastosowanie w niniejszej sprawie wyłącza, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali, przepis art. 94 ust. 3 przywołanej ustawy. Zgodnie zaś z tymże art. 94 ust. 3 dla celów wypłaty tego świadczenia poprzez pojęcie zawodowej służby wojskowej, należy rozumieć wszystkie okresy czynnej służby wojskowej, jedynie li tylko z wyraźnie określonym wyjątkiem w postaci: okresów zawieszenia w wykonywaniu obowiązków, tymczasowego aresztowania, kary dyscyplinarnej. Oznacza to zatem, iż należy brać zawsze pod uwagę dla celów wypłaty świadczenia w wysokości 12 miesięcznego uposażenia, sumę wszystkich okresów czynnej służby wojskowej. Zdaniem kasatora, nie zmienia postaci rzeczy treść art. 94 ust. 5 powoływanej ustawy, do którego odsyła art. 96 ust. 4, gdyż w przepisie tym mowa jest także o zawodowej służbie wojskowej, ale w rozumieniu art. 94 ust. 3. Gdyby bowiem – zdaniem autora skargi kasacyjnej – przyjmować pogląd odmienny, co nie wytrzymuje konfrontacji z systematyką ustawy i już tylko tym faktem, iż art. 94 ust. 5 następuje po art. 94 ust. 3, który to definiuje pojęcie zawodowej służby wojskowej na potrzeby wypłaty 12 miesięcznego uposażenia i odprawy, to należałoby dojść do wniosku, iż w ogóle nie można wypłacić tego świadczenia, gdyż nie spełnia on wymogu podstawowego z art. 96 ust. 1, albowiem nie ma wymaganego okresu 15 lat zawodowej służby wojskowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej p.p.s.a.] skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., sprawa mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga nie stawia zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Został w niej sformułowany jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego tj. błędnej wykładni art. 96 ust. 1 w związku z art. 94 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niewłaściwego zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako przepisu ogólnego, którego zastosowanie w celu obliczania okresu, od którego zależy prawo do świadczenia wskazanego w art. 95 pkt 1 ustawy jest wyłączone przez przepis szczególny, jakim jest art. 94 ust. 3 ustawy. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie od kiedy należy liczyć okres zawodowej służby wojskowej i czy do tego okresu można wliczać służbę kandydacką. Sprawa, w której był podnoszony tożsamy problem była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn I OSK 1076/10). Poglądy wyrażone w tym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela i akceptuje. Zgodnie z art. 95 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 Nr 141, poz. 892 ze zm.) żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 przysługują należności pieniężne wymienione w pkt 1-6 tego przepisu, w tym przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby ( pkt 1). W myśl art. 96 ust.1 tej ustawy, świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1 przysługuje żołnierzowi, z zastrzeżeniem ust. 2-4, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej piętnastu lat. Przepis art. 94 ust. 3 stosuje się odpowiednio. W myśl art. 94 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych do okresu zawodowej służby wojskowej, o którym mowa w ust. 1 i 2 , zalicza się okresy pełnienia nieprzerwanej czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem okresów zawieszenia w czynnościach lub tymczasowego aresztowania /.../ Z kolei z art. 96 ust. 4 ustawy wynika, że świadczenie z art. 95 pkt 1 nie przysługuje żołnierzowi w przypadku, o którym mowa w art. 94 ust. 5, a więc m.in. w sytuacji, gdy wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż dziesięć lat. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku z dnia 12 stycznia 2011 r., z przytoczonych uregulowań można wyciągnąć tylko jeden logiczny wniosek, że zawarte w nich pojęcie "zawodowej służby wojskowej" występuje w dwóch znaczeniach, a mianowicie "czynnej służby wojskowej" w rozumieniu art. 94 ust. 3 ustawy i "zawodowej służby wojskowej" zgodnej z definicją żołnierza zawodowego (art. 6 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). W przeciwnym wypadku bowiem nigdy miałaby zastosowania przesłanka negatywna wynikająca z art. 96 ust. 4 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny stanął zatem na stanowisku, że przepis art. 94 ust. 3 ma odpowiednie zastosowanie do obliczania terminu piętnastu lat, o którym mowa w art. 96 ust. 1, natomiast nie ma on zastosowania do obliczania terminu dziesięciu lat, wskazanego w art. 94 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W rezultacie, świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1, przysługuje żołnierzowi, który nieprzerwanie pozostawał w czynnej służbie wojskowej przynajmniej przez okres piętnastu lat, z tego przynajmniej przez dziesięć lat w zawodowej służbie wojskowej, o ile oczywiście spełnił pozostałe przesłanki przyznania tego świadczenia. Odnosząc się do drugiego zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej dotyczącego niewłaściwego zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, wskazać należy, że przepis ten jako zawierający definicję legalną, nie może być kwalifikowany jako przepis ogólny lub szczególny. Stanowi on, że sformułowanie "żołnierz zawodowy" w rozumieniu ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oznacza żołnierza powołanego do zawodowej służby i pełniącego tę służbę na podstawie kontraktu na pełnienie służby stałej lub kontraktu na pełnienie służby terminowej. Trafnie Sąd I instancji przyjął, wychodząc z tej definicji, że żołnierzem zawodowym jest ten, kto pełni służbę stałą albo kontraktową i w tym pojęciu nie mieści się służba kandydacka. Za taką interpretacją przemawia też wykładnia celowościowa. Skoro bowiem w czasie pobierania nauki zawodu lekarza, kandydat na żołnierza zawodowego pozostaje na utrzymaniu podatnika, nie ma powodu aby premiować go za ten okres dodatkowym świadczeniem pieniężnym. Tym samym za nieusprawiedliwione uznał Naczelny Sąd Administracyjny oba zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. Z powyższych względów skarga kasacyjna w rozpatrywanej sprawie podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.