II GZ 258/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 9 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 365/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w pkt II, 2. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R., sygn. akt I SA/Rz 365/10 zwolnił K.P. od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w całości, oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W uzasadnieniu Sąd podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym K.P. wskazał, że jest wdowcem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze szwagrem, utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego, podając dochód w wysokości 1551 zł, szwagier zaś pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 830 zł netto. Skarżący zadeklarował posiadanie domu o pow. 60 m2 i nieruchomości rolnej niskiej klasy o powierzchni 5,66 ha. Podał również, iż spłaca pożyczkę w wysokości 3000 zł, zaciągniętą w związku z koniecznością usunięcia skutków powodzi, która miała miejsce w 2009 r. WSA w R. stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść całości kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a więc uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj.: zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji nie znalazł przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Podniósł, że zwolnienie w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinien być stosowany w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Skarżący natomiast nie wykazał, aby taki wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Ponadto Sąd wskazał na gwarancje procesowe osób występujących bez profesjonalnego pełnomocnika, stwierdzając, że Sąd na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Z art. 6 p.p.s.a. wynika również zobowiązanie dla sądu udzielania stronie postępowania występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wskazał na swoją trudną sytuację materialną niepozwalającą mu na wynajęcie adwokata, bez którego nie jest w stanie wyjaśnić sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest od tego, czy osoba ta może ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, co uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (pkt 1), bądź też jej sytuacja majątkowa nie pozwala jej na pokrycie pełnej wysokości takich kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (pkt 2). Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest jedynie jej sytuacja majątkowa i rodzinna. W przedmiotowej sprawie K.P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R., oceniając oświadczenie skarżącego uznał, iż strona winna być zwolniona od poniesienia kosztów sądowych. Sąd I instancji oddalił jednocześnie wniosek strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, stwierdzając, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stanowisko takie należy uznać za nieuzasadnione. Przede wszystkim zauważyć należy niekonsekwencję w ocenie sytuacji majątkowej skarżącego dokonaną przez Sąd I instancji. Z jednej strony Sąd ten uznał, że sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych, a jednocześnie Sąd stwierdza, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika i z tego powodu odmawia przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia tegoż pełnomocnika z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie stanowisko stanowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem Sąd I instancji, zwalniając stronę z konieczności ponoszenia kosztów sądowych, uznał z jednej strony, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ale jest w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego, którego opłacenie będzie prawdopodobnie przekraczało kwotę, którą skarżący zobowiązany byłby do poniesienia z tytułu kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, że brak było podstaw do przyznania adwokata. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia mają dochody osiągane przez skarżącego. Doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że osoba osiągająca dochód w wysokości 1550 zł brutto i ponosząca standardowe koszty utrzymania może mieć problemy z poczynieniem jakichkolwiek oszczędności. Z cytowanego powyżej przepisu wynika, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest niemożność poniesienia jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania czego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy interpretować w ten sposób, że jeżeli strona osiąga jakiekolwiek dochody to powinna je przeznaczyć na koszty sądowe z uszczerbkiem dla własnych, podstawowych potrzeb. Należy również wskazać, że argument Sądu I instancji odnośnie zapewnienia stronie występującej bez adwokata, gwarancji procesowych, nie może stanowić, zgodnie z obowiązującymi przepisami, przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata, ponieważ w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest przepisu odpowiadającego treścią art. 117 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym sąd uwzględni wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego uzna za potrzebny. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za niezgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 188 i art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.