II SA/Gl 443/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.),, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2010 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta C. z [...]r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Pismem z dnia [...]r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C. zwróciła się do Prezydenta Miasta C. z wnioskiem o zatrzymanie T. T. prawa jazdy, powołując się na przepis art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 9, poz. 7). Wyjaśniono, że T. T. na podstawie wyroku sądu zobowiązany jest do alimentacji na rzecz małoletniego syna. Od [...]r. wypłacane są na rzecz małoletniego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podano, że do T. T. zostało wysłane [...] r. wezwanie do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu i odebrania oświadczenia majątkowego. Przesyłka był dwukrotnie awizowana i została zwrócona nadawcy. Dłużnik stawił się w Ośrodku Pomocy Społecznej w dniu [...]r., ale odmówił złożenia oświadczenia majątkowego i nie podpisał wywiadu alimentacyjnego. Do wniosku dołączono kopię wezwania oraz potwierdzenie odbioru, z którego wynika, że przesyłka była awizowana ale nie została przez adresata odebrana. Prezydent Miasta zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. W odpowiedzi strona zwróciła się o wyjaśnienie sprawy i zapewnienie udziału w postępowaniu. W piśmie z [...]r. skarżący podniósł, że nie zgadza się z zarzutami. Alimenty płaci komornikowi, na dowód czego przedłożył dowody wpłat za rok [...]. Brak jest podstaw do zatrzymania mu prawa jazdy, albowiem nie naruszył przepisów ruchu drogowego, a prawo jazdy jest mu potrzebne do wykonywania pracy, nadto wozi na rehabilitację chorego syna. Dla udokumentowania faktu choroby syna dołączono kopie orzeczeń lekarskich. W związku z informacjami podanymi przez stronę, Prezydent Miasta zwrócił się do organu wnioskującego o wyjaśnienie, czy w dalszym ciągu istnieją przesłanki wydania decyzji. W odpowiedzi Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej podała, że wezwany do osobistego stawiennictwa skarżący nie stawił się w ośrodku celem przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego, wezwanie prawidłowo awizowane nie zostało odebrane. Uprawnionemu do alimentów było wypłacane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...]r. do [...]r. W związku z tym [...]r. zostało wysłane do dłużnika zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności wypłaconych z funduszu. Po otrzymaniu tego zawiadomienia dłużnik stawił się [...]r. w ośrodku, gdzie otrzymał informacje o przyznanych jego synowi świadczeniach oraz o treści wysyłanej do niego korespondencji. Z dłużnikiem został przeprowadzony wywiad, nie został on jednak przez skarżącego podpisany. Dłużnik odmówił także wypełnienia oświadczenia majątkowego i opuścił siedzibę ośrodka. Do chwili obecnej dłużnik nie stawił się w celu uzupełnienia wywiadu i złożenia oświadczenia, co uzasadnia podtrzymanie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Ośrodek Pomocy Społecznej złożył także wniosek do prokuratury o ściganie za przestępstwo niealimentacji. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta C. zatrzymał T. T. prawo jazdy kat. B do czasu ustania przyczyny zatrzymania i zobowiązał go do natychmiastowego zwrotu prawa jazdy. W podstawie prawnej podano przepis art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu zaś wskazano, że skarżący jako dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego a zapoznany z aktami nie zgłosił uwag. W odwołaniu od decyzji skarżący zawarł zarzuty pod adresem Dyrektor OPS w C. i podał, że alimenty płaci komornikowi. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podniesiono, że w zakresie regulacji zawartej w art. 5 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów aktualna pozostaje linia orzecznicza ukształtowana na bazie regulacji art. 4 ust. 3 i art. 5 ust. 2 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2009 r. w sprawie o sygn. IV SA/Gl 735/08 wskazano także, że przy rozstrzyganiu sprawy zatrzymania prawa jazdy właściwy organ zobowiązany jest do ustalenia, czy zachodzą przesłanki z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Oceniono, że w niniejszej sprawie przesłanki te zostały spełnione. Strona jest dłużnikiem alimentacyjnym i odmówiła złożenia oświadczenia majątkowego, co potwierdzają akta sprawy. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zakwestionował wydaną decyzję i zarzucił, że " nie jest prawdziwa". Zawnioskował o zapewnienie mu udziału w postępowaniu. Nadesłał kopię postanowienia z [...]r. o umorzeniu dochodzenia o uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego wobec braku danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa. Dochodzenie dotyczyło okresów od [...]r. do [...]r., od [...]r. do [...]r. i od [...]r. do [...]r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zastrzeżono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07 dotyczy niekonstytucyjności art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i nie ma podstaw do stosowania tego wyroku w stosunku do decyzji administracyjnych wydawanych na podstawie art. 5 ust. 3 i 5 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7). Regulacja ta przewiduje możliwość wydania przez starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu (art. 5 ust. 5 ustawy). Podstawą do wszczęcia w tym zakresie postępowania jest wniosek właściwego organu, zaś przesłanki uzasadniające wystosowanie takiego wniosku wymienia art. 5 ust. 3. W szczególności wniosek taki jest uzasadniony, jeśli dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Wówczas właściwy organ składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego oraz kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu oraz odmowa złożenia oświadczenia majątkowego to dwie samodzielne przesłanki zatrzymania prawa jazdy. Trafnie przy tym Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji podkreśliło, że organ orzekający w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy winien ustalić, czy w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o zatrzymaniu. Wniosek właściwego organu jest podstawą prowadzenia postępowania, nie zwalnia natomiast starosty od przeprowadzenia postępowania dowodowego i oceny materiału. Organ I instancji przyjął, że spełniona została przesłanka polegająca na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu. Utrzymując tę decyzję w mocy organ odwoławczy stanął na stanowisku, że dłużnik odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Wniosków tych, wbrew przekonaniu organów, nie potwierdza jednak materiał zgromadzony w sprawie. Jest bezsporne, że skarżący nie odebrał skierowanego do siebie wezwania z [...]r., dotyczącego stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego. Jakkolwiek art.44 k.p.a. przewiduje skutek domniemania doręczenia przesyłki prawidłowo awizowanej, to w ocenie Sądu sytuacja taka nie może zostać uznana za przypadek uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu lub odmowy złożenia oświadczenia majątkowego. Obie te sytuacje wymagają, aby dłużnik w dostatecznie wyraźny sposób przejawił swoją wolę i albo ubezskutecznił czynności organu zmierzające do przeprowadzenia wywiadu, albo w sposób wyraźny lub dorozumiany wyraził odmowę złożenia oświadczenia. Zwrot niepojętego wezwania do stawienia się w organie celem złożenia oświadczenia i przeprowadzenia wywiadu, bez zapoznania się adresata z treścią wezwania, nie mogą być uznane za przypadki uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu lub odmowy złożenia wyjaśnienia. W wyjaśnieniach Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej zawarta została informacja, że dłużnik stawił się w organie w wyniku otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności wypłaconych uprawnionemu do alimentów. Dyrektor podała, ze wówczas doszło do przeprowadzenia wywiadu, lecz nie został on przez stronę podpisany, strona odmówiła także wypełnienia oświadczenia majątkowego. Dla wykazania tych czynności i okoliczności nie zgromadzono jednak żadnych dowodów, w szczególności nie ma w aktach żadnych notatek służbowych, protokołu z czynności czy w końcu kwestionariusza wywiadu, z których można by wnioskować, że doszło do określonych czynności i aktywności organu a strona zachowała się w określony sposób lub sformułowała jakieś twierdzenie. W tej sytuacji Sąd nie podziela przekonania, że w oparciu o akta sprawy można stwierdzić, że organ podjął próbę przeprowadzenia wywiadu lub że wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia, a ten odmówił współdziałania w tym zakresie. Rzetelność dowodowa w tym zakresie jest szczególnie istotna ze względu na stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 września 2009 r. sygn. P 46/07. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zastąpiła wcześniej obowiązująca ustawę z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Powołanym wyżej wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z art. 2 i 31 ust. 3 Konstytucji przepis art. 5 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zauważył, że aktualnie obowiązująca ustawa z 7 września 2007 r. w art. 5 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 zawiera regulację analogiczną jak zakwestionowany przez Trybunał art. 5 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że orzeczenie Trybunału nie wywarło wpływu na moc prawną aktualnie obowiązującej ustawy. Argumenty zwarte w pkt 3.5 uzasadnienia wyroku Trybunału stanowią natomiast w przekonaniu Sądu istotny czynnik wpływający na interpretację i stosowanie obowiązującego prawa. Za wadliwe i sprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał takie sytuacje, w których do zatrzymania prawa jazdy dochodzi na podstawie nie dość zweryfikowanych danych, bez merytorycznej oceny kierowanego do starosty wniosku. Ponieważ w sprawie nie zostało ewidentnie wykazane zaistnienie przesłanek do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 i 5 ustawy z 7 września 2007 r., Sąd zaniechał kierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego, czy regulacja ta jest zgodna z przepisami Konstytucji RP, w szczególności z jej art. 2 i art. 31 ust. 3. Rozpoznając sprawę organy winny zgromadzić materiał dowodowy pozwalający na wykazanie w ramach postępowania prowadzonego w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że spełnione zostały przesłanki do złożenia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Natomiast skarżący winien mieć świadomość, że zatrzymanie prawa jazdy na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostaje w związku z faktami naruszenia przepisów ruchu drogowego, lecz z faktem uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmową złożenia oświadczenia majątkowego. Mając na względzie podane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono ze względu na brak stosownego wniosku skarżącego w tej kwestii. O treści art. 210 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący był poinformowany w piśmie z dnia [...]r., doręczonym [...]r.