II FZ 569/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1065/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania w sprawie uznania wniosku za bezpodstawny i odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym oraz stwierdzeniu braku kompetencji do orzekania o zgodności przepisów z konstytucjią postanawia: oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z dnia 15 września 2010 r., III SA/Wa 1065/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek B. sp. z o.o. w W.(dalej: spółka) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania w sprawie uznania wniosku za bezpodstawny i odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym oraz stwierdzeniu braku kompetencji do orzekania o zgodności przepisów z Konstytucją. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Od 1995 r. przeciwko niej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, bez tytułów wykonawczych. Stwierdziła, że prowadzenie egzekucji bez tych tytułów nie pozostaje bez związku z zyskami, które kiedyś spółka osiągnie. Nadto poinformowała, że sąd rejonowy zasądził na jej rzecz kwotę 25.000 zł, przy czym orzeczenie to jest nieprawomocne. Spółka wskazała, że nie ma rachunków bankowych i nie ma bilansu. Do formularza załączyła odpisy pism: zażalenie na bezczynność organu egzekucyjnego, pismo z dnia 26 maja 2010 r., postanowienia z dnia 13 maja 2010 r., z dnia 31 marca 2010 r., z dnia 27 stycznia 2010 r., z dnia 29 grudnia 2009 r. Pismem z dnia 9 czerwca 2010 r. referendarz sądowy zwrócił się do spółki o nadesłanie dodatkowych informacji na temat jej sytuacji majątkowej. Do wezwania tego spółka nie zastosowała się. 3. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. 4. Od postanowienia tego spółka wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. Jego naruszenia upatrywała w bezzasadnym uznaniu że strona jest zobowiązana przedłożyć na wezwanie dokumenty źródłowe w postaci rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności. Ustawa nie wymienia bowiem tego rachunku wśród dokumentów źródłowych, których złożenia można zażądać. 5. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji wskazał, powołując się na art. 246 § 2 pkt 2, art. 255 i art. 260 p.p.s.a., że spółka nie wypełniła skierowanego do niej wezwania o nadesłanie dodatkowych dokumentów. Sąd wskazał, że katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można zażądać w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest katalogiem zamkniętym, o czym świadczy zwrot "w szczególności" użyty zarówno w art. 256 pkt 2 p.p.s.a., jak i w wydanym na jego podstawie akcie wykonawczym. Ponadto strona nie ma możliwości kwestionowania skierowanego do niej wezwania, a jej subiektywne odczucie o zbędności żądanych przez sąd danych dla potrzeb oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez znaczenia dla wiążącego charakteru takiego wezwania - strona jest, bowiem "obowiązana złożyć na wezwanie" dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Uchylenie się od współpracy z sądem w tym zakresie nie może pozostać bez konsekwencji - z art. 255 p.p.s.a. wynika bowiem, że tryb ten uruchamiany jest wtedy, gdy dane zawarte we wniosku są niewystarczające lub budzą wątpliwości, a zatem nieuczynienie zadość wezwaniu powoduje, iż materiał, którym dysponuje sąd, jest niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić. Skoro w sprawie spółka nie nadesłała bilansu, rachunku zysków i strat, zeznań podatkowych, zestawienia należności i zobowiązań. Nie wskazała źródeł finansowania kosztów lokalu, korespondencji. Nie podała informacji o posiadanych nieruchomościach, czynnościach podjętych w celu uzyskania dopłat od wspólników, to zdaniem sądu spółka uchyliła się od przedstawienia żądanej dokumentacji, ani też nie odniosła się do tego poprzez wyjaśnienia, dlaczego jej nie składa, a także nie złożyła wniosku o przedłużenie terminu do jej przedłożenia, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował koniecznymi informacjami do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego uchylenie argumentując, że brak rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności, jest brakiem formalnym pisma procesowego. W związku z tym powołał się na uzasadnienie zaprezentowane w sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). Zauważyć w związku z powyższym należy, że z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. sąd pierwszej instancji skorzystał. Uznał on bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPPr dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylenie się przez stronę od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Należy wskazać, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Odnosząc się do podnoszonego przez spółkę argumentu, co do ograniczonego zakresu, w jakim na podstawie art. 255 p.p.s.a sąd może żądać dokumentów Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do takich twierdzeń. Rację miał bowiem sąd pierwszej instancji wskazując, że katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można zażądać w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest katalogiem zamkniętym, o czym świadczy zwrot "w szczególności" użyty zarówno w art. 256 pkt 2 p.p.s.a., jak i § 4 pkt 1 – 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zasadnie podniósł też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji, że strona nie ma możliwości kwestionowania skierowanego do niej wezwania, a jej subiektywne odczucie o zbędności żądanych przez sąd danych dla potrzeb oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez znaczenia dla wiążącego charakteru takiego wezwania - strona jest, bowiem "obowiązana złożyć na wezwanie" dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Nie można też uznać zaprezentowanego w zażaleniu stanowiska, że wskazany brak "rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności", jest brakiem formalnym pisma procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 marca 2005 r. (II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006/1/13) wyraził pogląd, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie majątkowym (art. 255 p.p.s.a.) nie można traktować, jako wezwania do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozumieniu art. 257 p.p.s.a. Analogicznie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni powyższy pogląd podziela, co bezzasadnym czyni postawiony zarzut zażalenia. Reasumując należy wskazać, że z akt sprawy wynikało, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało, jakich informacji oczekiwał sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Nie ma więc tym samym podstaw, by spółka mogła skutecznie zakwestionować prawidłowość wystosowanego do niego wezwania. Trafnie zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjął sąd pierwszej instancji, że spółka nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, której nie podważono w zażaleniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.