I GZ 94/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 428/10 w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 428/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w punkcie 1) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K.; w pkt 2) określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości; w pkt 3) zasądził od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz M. P. kwotę 20 tytułem zwrotu kosztów postępowania; w pkt 4) przyznał od Skarbu Państwa na rzecz doradcy podatkowego P. Z. kwotę 738 zł, w tym 138 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu orzeczenia WSA wskazał, iż powodem uchylenia było niewydanie przez organ I instancji decyzji podatkowych za grudzień 2003 r., styczeń 2004 r., luty 2004 r. oraz marzec 2004 r., czym rażąco naruszono przepisy prawa, tj. art. 10 ust. 2 ustawy o VAT w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Sąd I instancji stwierdził, że badając legalność zaskarżonej decyzji i stwierdzając wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego, przesądzające o treści rozstrzygnięcia, nie mógł ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście zaskarżonej decyzji. Ostatecznie zatem Sąd I instancji stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. oraz decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z przyczyny, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W końcowej części uzasadnienia wskazano, że zasądzając w pkt 4 wyroku wynagrodzenie dla doradcy podatkowego w kwocie brutto 738 zł, stanowiącej 1/4 wysokości pełnego wynagrodzenia wynoszącego 2952 zł brutto, Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął pod uwagę niewielki wkład pracy pełnomocnika skarżącej – doradcy podatkowego P. Z. – w przyczynieniu się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W podstawie prawnej takiego rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). oraz § 2 pkt 1 i 3, § 3 ust. 1 pkt 1 lit. e) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r., Nr 31, poz. 153). Od powyższego orzeczenia w części dotyczącej pkt 4, tj. przyznania wynagrodzenia doradcy podatkowego, doradca podatkowy P. Z. wniósł zażalenie, domagając się uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie Sądowi I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 250 p.p.s.a. oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 41 b ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym, art. 65 ust. 4 Konstytucji i niezastosowanie przepisów § 2 ust. 1 pkt 1 lit. e) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (rozporządzenie dawne), a zastosowanie postanowień § 2 ust. 1 i § 3 ust. 1 pkt 1 lit. e) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (rozporządzenie nowe) – w zw. z art. 41b ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym. Wnoszący zażalenie ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, że w rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne było stosowanie przepisów nowego rozporządzenia, gdyż weszło ono w życie z dniem ogłoszenia, tj. w dniu 11 stycznia 2011 r., nie uchyliło dawnego rozporządzenia, gdyż traciło ono moc z dniem 7 lutego 2011 r., tylko jednak w zakresie, w jakim wykonywało zmieniany ustawą o doradztwie podatkowym art. 41a. Natomiast w zakresie wykonania art. 42b ust. 2 rozporządzenie naruszyło zasady dobrej legislacji oraz terminy dotyczące wejścia w życie aktów normatywnych. Wnoszący zażalenie stwierdził, że nowe rozporządzenie nie zawiera żadnych przepisów intertemporalnych, w związku z czym narusza zasady demokratycznego państwa prawnego, poprzez możliwość stosowania nowych regulacji do spraw w toku. Doradca podatkowy wnoszący zażalenie stwierdził również, iż nowe rozporządzenie w § 2 ust. 1 wprowadza istotną różnicę jakościową w zasadach ustalania wynagrodzenia przysługującego doradcom podatkowym wykonującym swe obowiązki w ramach instytucji pomocy prawnej w stosunku do rozporządzenia dawnego, w którym nie było odpowiednika powołanego przepisu. Treść tej normy prawnej pozwala sądom na "miarkowanie" wynagrodzenia zależnie od enumeratywnie wyliczonych czynników, natomiast Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu nie omówił wkładu pracy doradcy podatkowego i nie odniósł się do stopnia, w jakim ten nakład miał wpływ na wyjaśnienie sprawy i jej rozstrzygnięcie. Sąd nie określił zatem czy był to nakład pracy niezbędny czy nadmierny w stosunku do sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że przepisem, który reguluje zwrot kosztów postępowania jest art. 200 p.p.s.a., który stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponadto należy mieć na uwadze treść art. 205 § 1 oraz § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego (§ 1), natomiast do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2). Z powyższych uregulowań wynika zatem wyraźnie, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie. W niniejszej sprawie, wskutek wniesienia skargi do sądu administracyjnego zbadaniu i ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlegały rozstrzygnięcia podjęte przez organy administracji publicznej obu instancji. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Sąd I instancji badając sprawę musi mieć na uwadze treść art. 134 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze dyspozycję z przytoczonej normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie uznał, że przy stwierdzeniu rażącego naruszenia prawa, przesądzającego o treści rozstrzygnięcia, Sąd nie mógł ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi i oceniać w tym kontekście zaskarżonej decyzji. Wskutek powyższych okoliczności odnośnie decyzji organów administracyjnych obu instancji stwierdzono nieważność. Sytuacja ta uzasadniała, w ocenie Sądu I instancji, przyznanie doradcy podatkowemu 1/4 wysokości pełnego wynagrodzenia wynoszącego 2952 zł brutto, tj. kwoty 738 zł. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd I instancji przy ustalaniu wysokości zasądzanego wynagrodzenia dla pełnomocnika skarżącej wziął pod uwagę niewielki wkład pracy doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu w przyczynieniu się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla ponadto, że powołana przez Sąd I instancji podstawa prawna wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej kwestii jest prawidłowa. W sytuacji bowiem, kiedy zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w wyroku wydanym w dniu 17 lutego 2011 r., tj. w dniu kiedy dawne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075) utraciło moc obowiązującą, Sąd przy rozstrzyganiu przedmiotowej materii mógł zastosować wyłącznie przepisy nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu, czyli jedynego obowiązującego rozporządzenia regulującego rozstrzygany problem. Zgodnie zatem z § 2 ust. 1 nowego rozporządzenia, Sąd I instancji ocenił niewielki wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy i zasądził na jego rzecz częściowy zwrot kosztów. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.