II SA/Op 345/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk sędzia WSA Elżbieta Naumowicz - spr. Protokolant : st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2010r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wójt Gminy Lubsza odmówił M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad teściową – W. S. Jako podstawę prawną wydanej decyzji powołał przepisy art. 2 ust. 2, art. 17, art. 24 oraz art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), § 1 pkt 1, § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz § 1 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129, poz. 1058) zwanego dalej rozporządzeniem. W uzasadnieniu, przytaczając treść art. 17 ust. 1, ust. 2a i ust. 2c ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka, krewnemu w linii prostej inny niż matka lub ojciec, albo rodzeństwo, rodzinie zastępczej. W przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się krewny w linii prostej inny niż matka lub ojciec, albo rodzeństwo, ustalając dochód prawo do świadczenia uwzględnia się łącznie dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochód rodziny osoby wymagającej opieki. Stwierdzając, że dochód uzyskany w 2008 r. na jednego członka w rodzinie wyniósł 565,02 zł i nie przekracza kwoty 583zł., organ wyjaśnił, że krewnym jest osoba będąca przodkiem lub potomkiem, natomiast krewnym w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej, przy czym wyróżnia się tu linię wstępnych czyli rodziców, dziadków, itd. oraz linię zstępnych, czyli dzieci, wnuków, prawnuków, itd. W oparciu o powyższe organ uznał, że będąc synową W. S., wnioskodawczyni nie jest jej krewną w linii prostej. W odwołaniu do powyższej decyzji M. S. wniosła o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgadzając się z odmową przyznania dochodzonego świadczenia wywiodła, że na podstawie ustawy o pomocy społecznej przez ojca i matkę należy rozumieć również ojca i matkę współmałżonka. Wskazała także, że zrezygnowała z zatrudnienia aby zaopiekować się teściową, która doznała udaru mózgu i posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, argumentując, że teściowa jest wdową, a w chwili obecnej nie jest w stanie nic przy sobie zrobić i zdana jest tylko na nią. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie zacytował treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 oraz art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. Dokonując wykładni regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy stwierdził, że M. S. nie spełnia przesłanek podmiotowych przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie nie jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.) - ciąży obowiązek alimentacyjny względem W. S. Wskazując, że zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie jest spokrewniona z W. S., w szczególności nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie. Odwołując się ponadto do treści art. 618 K.r.o., organ podał, że synowa nie jest krewną teściowej, lecz jest jej powinowatą. W tym stanie rzeczy, za prawidłowe Kolegium uznało stanowisko organu pierwszej instancji o braku podstaw do przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad teściową. Organ odnotował również, że fakt niespełnienia jednej z przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powoduje, że pozostałe kwestie, dotyczące posiadania stosownego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz spełnienia warunku dochodowego, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Ponadto, w ocenie organu, wobec jednoznacznego sformułowania art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyklucza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ kręgu osób w nim wymienionych, stąd nie mogą zostać uwzględnione okoliczności podnoszone przez M. S. w odwołaniu, dotyczące rezygnacji z pracy z powodu konieczności opieki nad ciężko chorą teściową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu M. S., nie zgadzając się z odmowną decyzją Kolegium, wniosła "o zmianę decyzji na podstawie Dz. U. 2009.175.1362-Pomoc społeczna Art. 42 pkt 1 i 2". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów skargi, Kolegium stwierdziło, że powołane przez skarżącą przepisy ustawy o pomocy społecznej nie mają w sprawie zastosowania, gdyż dotyczą świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej udzielanego w formie opłacania składki na ubezpieczenie społeczne, którego beneficjentem jest osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia lub pozostaje na urlopie z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca ubiegała się o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Natomiast w przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, iż odpowiadają one wymogom prawa. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Lubsza o odmowie przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad teściową – W. S. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej ustawą, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uwzględniając przywołaną wyżej regulację prawną, stwierdzić należy, że obowiązek alimentacyjny to pojęcie prawne regulowane przepisami Działu III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej K.r.o., zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny". Stosownie do przepisu art. 128 K. r. o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 zd. pierwsze i § 2 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. Poza powyższym zauważyć przyjdzie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym spełnieniu kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy. Przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie, jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, skarżąca jest synową W. S., a zatem nie należy do kręgu osób, na których na zasadzie art. 128 K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest jej krewną w linii prostej. Jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, stosunek łączący skarżącą z jej teściową jest natomiast stosunkiem powinowactwa. Zgodnie bowiem z art. 618 § 1 K.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Powstały stosunek powinowactwa oznacza wprawdzie przynależność do rodziny poprzez współmałżonka, ale brak jest powiązań z daną osobą więzami krwi. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały właściwej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy i zasadnie przyjęły, że skarżąca nie jest krewną W. S. w linii prostej, a tym samym nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad teściową. Jak wywiedziono już wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedną z koniecznych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania nawet w przypadku spełnienia pozostałych przesłanek, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z tych względów podzielić należało stanowisko Kolegium, że zarówno posiadanie przez teściową wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i spełnienie kryterium dochodowego rodziny, nie mogły skutkować przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny w zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Zaakceptować należało również należało stanowisko organu odwoławczego, że wobec jednoznacznego sformułowania art. 17 ust. 1 ustawy, brak jest możliwości rozszerzenia kręgu osób wymienionych w tym przepisie, co powoduje, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące motywów rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania nad teściową opieki, której - poza skarżącą - nie może zapewnić żadna inna osoba. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że do wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszło z naruszeniem przepisów prawa materialnego czy też z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej. W związku z treścią skargi i powołanymi w niej przepisami ustawy o pomocy społecznej, końcowo zauważyć przyjdzie, że w rozpatrywanej sprawie nie znajdowały one zastosowania, gdyż materialnoprawną podstawą działania organów były wyłącznie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, normujące uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast wskazywane przez skarżącą uregulowania art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) dotyczą całkowicie odmiennych kwestii, tj. opłacania przez ośrodek pomocy składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne i rentowe) za osobę rezygnującą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem. Kwestie te nie były przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Tym samym Sąd nie mógł badać legalności zaskarżonej decyzji w odniesieniu do tych przepisów. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.