II SA/Bd 604/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta B., na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił R. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą, E. S. Z uzasadnienia decyzji, wynika, iż wnioskodawczyni, R. S. jest synową E. S., który jako zaliczony do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, co potwierdza orzeczenie lekarza Orzecznika ZUS w B. z dnia [...]. W związku z powyższym R. S. nie jest, jako nie krewna, a powinowata E. S., obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, z uwagi na co organ uznał, iż prawo do świadczenia alimentacyjnego wnioskodawczyni nie przysługuje. We wniesionym odwołaniu R. S. podniosła, iż czuje się pokrzywdzona rozstrzygnięciem zawartym w zakwestionowanej decyzji. Nie będąc bowiem krewną chorującego na chorobę Alzheimera E. S., jest jedyną osobą, która sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę już od ośmiu lat. Odwołująca się podniosła, iż mąż jej, a syn wymagającego opieki E. S. jest jedynym żywicielem rodziny. Ponadto choroba kręgosłupa nie pozwala mu na wykonywanie czynności przy ojcu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy, podzielając stanowisko Prezydenta Miasta B., wskazał w pierwszej kolejności na fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem, przyznanie którego warunkowane nie jest uznaniem administracyjnym uprawnionego organu. Świadczenie to bowiem przyznawane jest wskutek spełnienia wszystkich ustawowych warunków jego przyznania. W związku z powyższym organ zwrócił uwagę na to, że R. S., jako synowa E. Sz., nie mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, z uwagi na co nie jest uprawniona do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorym teściem. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła R. S. Skarżąca podniosła, iż oprócz tego, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, spełnia wszystkie pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała na charakter świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc iż wynikające z ustawy ograniczenia naruszają zasadę równości oraz sprawiedliwości społecznej, godząc jednocześnie w nakaz ochrony i opieki na rodziną oraz zasadę pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej, czy społecznej. Skarżąca zwróciła uwagę na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. (P 27/07), oraz z dnia 22 lipca 2008r. (P 41/2007), wskazując na zawarte w nich stanowisko, iż językowa wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych godzi w zasady konstytucyjne. Skarżąca podniosła, iż czuje się dyskryminowana przez Państwo, które pozostawiają bez wsparcia, zamiast docenić jej trud i wspomóc ją finansowo. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna w związku z czym, nie może zostać uwzględniona. Spór będący osią przedmiotowej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca, R. S. może być beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem jej męża, E. S., który jako osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Matrialnoprawną podstawę tego sporu stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z zacytowanego artykułu, w sprawie zastosowanie mają również przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.). Obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzony został do tego aktu mocą art. 1 ust. 8a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U Nr 223, poz. 1456), a następnie mocą art. 13 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706) doprecyzowany. Ustawa wprost odwołuje się do definicji zawartej w K.r.o., która ma brzmienie następujące: obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 K.r.o.). Obowiązek alimentacyjny wynika z więzi rodzinnych. Ma on na celu zapewnienie koniecznych środków utrzymania i wychowania członkom rodziny, która w ten sposób utrwala i umacnia wzajemne stosunki. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej – tylko rodzeństwo, Jeśli chodzi o powinowatych, obowiązek alimentacyjny obciąża jedynie ojczyma i macochę z jednej strony i pasierbów z drugiej strony na zasadzie wzajemności. Obowiązek alimentacyjny obciąża również wzajemnie małżonków, niebędących wszakże osobami spokrewnionymi. Jeśli chodzi o krewnych w linii prostej, nie ma znaczenia stopień pokrewieństwa, obciążone są zarówno dzieci, jak i wnuki, prawnuki, z drugiej strony natomiast rodzice, dziadkowie, pradziadkowie etc. Ograniczeniu podlega natomiast pokrewieństwo boczne, z którego obowiązkiem alimentacyjnym obciążone jest jedynie rodzeństwo. Powinowactwo, w odróżnieniu od pokrewieństwa jest wyłącznie więzią prawną. Nie jest kwestią sporną, że skarżąca ubiega się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad teściem będącym osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Teść jest co prawda względem skarżącej osobą powinowatą w pierwszym stopniu powinowactwa w linii prostej, jednakże fakt ów nie wyczerpuje przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o oświadczeniach rodzinnych. Przedmiotowy przepis niejednokrotnie był przedmiotem sporów toczących się zarówno przed sądami administracyjnymi, jak również przedmiotem zagadnień przedstawianych Trybunałowi Konstytucyjnemu. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że cytowany uprzednio art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Interpretacja ta jednak wyraźnie stanowi o osobach obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Zauważyć należy, że wyrokiem z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05 Trybunał podkreślił, iż prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ar. 128 k.r.o. Mimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zawężenia kręgu osób, jakim przyznane zostać może świadczenie pielęgnacyjne, zauważyć należy, iż istnienie obowiązku alimentacyjnego jest przesłanką obligatoryjną przyznania świadczenia, a rozciąganie tego obowiązku na obowiązek synowej względem teścia, wydaje się interpretacją zbyt daleko idącą – nawet w przypadku założenia, iż wykładnia literalna nie powinna mieć w niniejszej sprawie prymatu. Podkreślić przy tym należy, iż sądy administracyjne nie są organami orzekającymi o konstytucyjności bądź niekonstytucyjności obowiązujących przepisów prawa. Sąd orzeka jedynie o zgodności bądź niezgodności wydanego aktu z obowiązującym przepisem prawa materialnego, stanowiącym jego podstawę na dzień wydania, jak również z obowiązującymi przepisami procedury, zastosowanymi w postępowaniu. Podkreślenia wymaga, iż orzekając Sąd nie opiera rozstrzygnięcia na zasadach sprawiedliwości i słuszności społecznej, do zadań jego należy jedynie kontrola legalności. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż organy orzekające o przyznaniu, bądź nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Mimo, iż zrozumiałe jest rozgoryczenie skarżącej, iż nie może liczyć na przyznanie świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z którym czuje się emocjonalnie związana, mimo iż nie jest on jej krewnym, fakt ów pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, organy bowiem obu instancji, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne, wydając decyzje prawa nie naruszyły. Z uwagi na powyższe, wobec braku przesłanek uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.