I FZ 428/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 września 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 696/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 kwietnia 2010 r. w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za listopad 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia z 06.09.2010 r., sygn. I SA/Wr 696/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa szereg wątpliwości dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawca. Zdaniem Sądu przede wszystkim niejasna pozostaje sytuacja osobista i finansowa skarżącego związana z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ z jednej strony skarżący twierdzi, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, a z drugiej oświadcza, że utrzymuje go rodzina. Ponadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący uchyla się od podania jakiego rzędu kwoty przeznaczane są na jego potrzeby, a także kto, i jakie kwoty przeznacza na jego utrzymanie. Dalej WSA poddał w wątpliwość możliwości zarobkowe strony i jej sytuację majątkową, ponieważ jej oświadczenia oraz wyjaśnienia są sprzeczne z aktami administracyjnymi. Zdaniem Sądu o aktywności zarobkowej skarżącego świadczy korespondencja z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w G., a także fakt rejestracji do podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji końcowo stwierdził, że w świetle przedstawionych niejasności i sprzeczności, wynikających z twierdzeń strony nie można było przyjąć, ażeby jej rzeczywista sytuacja majątkowa, rodzinna i finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a posiadanie zaświadczenia o fakcie zarejestrowania jako bezrobotnego (bez prawa do zasiłku) nie implikuje wniosku o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu tego środka zaskarżenia podkreślił, że złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy do Sądu na urzędowym formularzu przedstawiając dokładne dane o swoim stanie majątkowym, rodzinnym, braku oszczędności na rachunku bankowym i braku dochodów i w ten sposób dopełnił formalności. Dodał, że dołączył też aktualne zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponadto skarżący podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie wskazał, że jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku nie uzyskuje żadnych dochodów i jest na utrzymaniu rodziny. Następnie skarżący stwierdził, że postanowienie Sądu pierwszej instancji stoi w sprzeczności z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 Konstytucji RP. W podsumowaniu skarżący dodał, że w sprawie o sygn. IV SA/Wr 404/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "popsa" przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające ogromny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. Jest to oczywiste, zważywszy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wszczynane wyłącznie na wniosek (zasada bezwzględnej skargowości). W związku z tym ustawodawca w art. 252 § 1 popsa wskazał obligatoryjne elementy wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do osób fizycznych wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Biorąc pod uwagę powyższe wywody, nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd rozstrzygający kwestię przyznania prawa pomocy, orzeka przede wszystkim w oparciu o informacje zawarte przez stronę w złożonym wniosku, w tym na podstawie jej oświadczeń co do stanu majątkowego i rodzinnego (osoby fizyczne). Dlatego jest ważne, aby wnioskodawca w miarę jak najdokładniej przedstawił swoją (i swojej rodziny) aktualną sytuację życiową. Podkreślić bowiem trzeba, że Sąd może uzupełnić "obraz" sytuacji bytowej strony jedynie o informacje znane mu z urzędu lub dane wynikające z akt sprawy (np. informacje dotyczące postępowania egzekucyjnego). Nie zawsze jednak informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy będą na tyle kompletne, aby Sąd mógł po ich lekturze orzec o zasadności żądań strony. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinne lub budzi wątpliwości, to w świetle art. 255 popsa, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpatrywanym przypadku skarżący oprócz wniosku był wzywany o nadesłanie dodatkowych informacji i oświadczeń. Skarżący udzielił odpowiedzi. Sąd, dokonując oceny zebranych danych, doszedł do przekonania, że nie są one wiarygodne. Skarżący natomiast uważa, że stanowisko Sądu nie jest należycie uargumentowane i opiera się wyłącznie na hipotezach o nieprawdziwości złożonych przez stronę oświadczeń. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji dowolności w ocenie zebranego materiału dowodowego. W rozdziale dotyczącym postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie umieszczono wprawdzie przepisu, który określałby, jakimi względami ma kierować się Sąd przy ocenie informacji i oświadczeń strony. Należy przyjąć więc, że Sąd jest nimi związany. Nie oznacza to jednak, że nie może oceniać ich wiarygodności. Powstaje jedynie problem, co uwidacznia niniejsza sprawa, do jakich granic i przy zastosowaniu jakich kryteriów Sąd może zakwestionować przedstawione przez stronę dane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli jego ocena będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia powyższe wymogi. Sąd pierwszej instancji w sposób usystematyzowany wypunktował okoliczności przedstawione przez stronę, które uznał za niewiarygodne. Wyjaśnił również powody, dla których odmówił wiarygodności niektórym twierdzeniom strony. Krytyka Sądu nie była gołosłowna. Na poparcie swoich argumentów Sąd odwołał się do informacji znanych mu z urzędu. Dla przykładu twierdzenie skarżącego o nie osiąganiu żadnych dochodów Sąd zwalczył informacją o zarejestrowaniu się przez skarżącego do podatku od towarów i usług i prowadzeniu działalności polegającej na wydawaniu książek. Argumentacja Sądu pozostawała również w zgodzie z zasadami doświadczenia życiowego. Trudno bowiem twierdzić, na co Sąd zwrócił uwagę, ażeby skarżący z jednej strony prowadzący własne gospodarstwo domowe, nie orientował się i nie był w stanie przedstawić kosztów ponoszonych na utrzymanie tego gospodarstwa, a w tym wysokości pomocy finansowej, którą ma otrzymywać od ojca – emeryta. W tym zakresie oświadczenia skarżącego były wewnętrznie sprzeczne. W zażaleniu skarżący podnosi również, że Sąd nie powinien czynić mu zarzutów z powodu nie przedstawienia wszystkich żądanych informacji, gdyż w świetle obowiązujących przepisów, skarżący nie ma takiego obowiązku. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Z wcześniej zaprezentowanych wywodów trzeba wywieść, iż Sąd pierwszej instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź sprzeczne ze sobą dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie - to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Należy zatem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ocenił, że strona nie wykonała w całości wezwania, a tym samym nie wykazała okoliczności uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy. Trzeba również zwrócić uwagę, że w załączonym przez skarżącego postanowieniu tut. Sądu z dnia 17.12.2008 r., sygn. I FZ 479/08, Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował konieczność precyzyjnego sformułowania wezwania w trybie art. 255 popsa. W realiach rozpatrywanej sprawy wezwanie wysłane do skarżącego czyniło zadość wymogom precyzyjności i jasności. W konsekwencji za nieuzasadnione należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 246 popsa, art. 255 popsa i art. 257 popsa. Przechodząc do silnie zaakcentowanego w zażaleniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wraz z przywoływanymi orzeczeniami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka należy przypomnieć, że sprawa podatkowa nie należy do spraw z katalogu spraw cywilnych określonych w art. 6 ust. 1 Konwencji. W świetle wyroku ETPC dnia 12.07.2001 r., nr skargi 44759/98, w sprawie Ferrazzini przeciwko Włochom, sprawy podatkowe mogą nie podlegać ochronie przewidzianej w tym przepisie. Niemniej jednak abstrahując od tego orzeczenia podkreślić trzeba, że zgodnie z treścią art. 199 popsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy, w przypadku braku uzasadnionych podstaw, nie stanowi naruszenia powołanego przepisu Konwencji, czy Konstytucji RP. Końcowo należy również zauważyć, że okoliczność przyznania Skarżącemu prawa pomocy przez Sąd pierwszej instancji w innych (wymienionych przez niego w zażaleniu) sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Należy bowiem mieć na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt sprawy, ale jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 popsa, orzekł jak w sentencji.