I FZ 15/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 669/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 669/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt III SA/Gl 669/10) skarżący nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie. Jako uzasadnienie tego wniosku skarżący wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, gdyż od 1 czerwca 2010 r. ma zawieszoną działalność gospodarczą, a prowadzone przez organy w ciągu kilku lat postępowania egzekucyjne spowodowały utratę płynności finansowej i uniemożliwiły dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie posiada kont bankowych ani majątku ruchomego, czy nieruchomego, w formularzu PPF nie wykazał jakichkolwiek źródeł dochodu i odwołał się w tym zakresie do dokumentów złożonych do sprawy o sygn. akt III SA/GI 673/10. Skarżący podkreślił, że posiada trójkę dzieci w wieku 7, 11 i 18 lat oraz dom o pow. 50 m ² położony w K., wymagający remontu i nakładów finansowych. Ponadto podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, opiekuje się matką, która w zamian wspiera go finansowo i ponosi koszty jego utrzymania. Nie płaci czynszu, gdyż dom stanowi jego własność, w okresie letnim uprawia warzywa a zimą mieszka u matki. Ponadto skarżący wskazał, że pozostaje pod opieką poradni zdrowia psychicznego. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym, że w sprawie III SA/GI 673/10 wnioskodawca przedłożył zaświadczenie o zawieszeniu działalności na okres 24 miesięcy od 28 lutego 2011 r., orzeczenie sądowe o separacji małżonków z 9 stycznia 2008 r., zaświadczenie o zameldowaniu małżonków pod różnymi adresami, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., iż działalność skarżącego w 2010 r. przyniosła stratę w kwocie 11 775,23 zł. Z akt tej sprawy wynikało również, że skarżący nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, ale utrzymuje kontakt z dziećmi, obowiązki w stosunku do których dzielą z żoną po połowie. Nadto, na podstawie akt tej sprawy, Sąd wskazał, że wnioskodawca miesięcznie ponosi koszty zakupu lekarstw w kwocie 200,00 zł i utrzymania w kwocie 500,00 zł. Na potwierdzenie wydatków nie posiada żadnych rachunków, gdyż zakupów dokonuje na bieżąco. Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenia oraz dokumentacja mająca obrazować sytuację finansową skarżącego budzą wątpliwości. W szczególności Sąd podkreślił, że rozdzielność majątkowa małżonków nie eliminuje obowiązku wspierania finansowego i rzeczowego skarżącego przez jego żonę, która znajduje się w lepszej sytuacji majątkowej i na rzecz której skarżący wyzbył się będących jego własnością nieruchomości. W tym kontekście Sąd zwrócił uwagę, że postępowanie skarżącego, mające na celu z jednej strony wyzbycie się majątku i stwarzanie pozoru ubóstwa, a z drugiej strony ubieganie się o pomoc Skarbu Państwa przez zwolnienie z kosztów sądowych nie uzasadnia pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Za taką oceną przemawia, zdaniem Sądu, również fakt, iż w toku prowadzonych postępowań skarżący korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru od momentu wezwania na rozprawę przed tut. Sądem oraz wniósł opłatę od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku we wszystkich zawisłych przed tym Sądem 22 sprawach. W ocenie Sądu, kłóci się to z twierdzeniem skarżącego, że od momentu przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi postanowieniem z 19 listopada 2010 r., jego sytuacja majątkowa nie uległa poprawie. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 9 grudnia 2011 r. skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zarzucił przy tym Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), polegające na przyjęciu, że skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 listopada 2010 r. zwolnił go z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a od tego czasu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Ponadto ugoda, na mocy której skarżący oddał swej małżonce trzy nieruchomości została zawarta 21 kwietnia 2010 r., a więc była temu Sądowi znana i nie stała się przyczyną odmowy prawa pomocy, stąd też nie jest zrozumiała argumentacja Sądu w niniejszej sprawie sprowadzająca się do uznania, że skarżący celowo wyzbywał się majątku nieruchomego na rzecz żony. Skarżący wyjaśnił, że przekazał małżonce, sprawującej opiekę nad ich wspólnymi dziećmi przedmiotowe nieruchomości by zwolnić się w ten sposób z obowiązku alimentacyjnego. Zaznaczył, że nadal posiada zadłużenie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie posiada zdolności kredytowej i figuruje w Krajowym Rejestrze Długów. W toku postępowania złożył szereg dokumentów, z których jednoznacznie wynika, że jest osobą ubogą, co uniemożliwia mu uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie postanowieniem z 19 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że jednym z głównych motywów odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy był fakt zawarcia przez niego ugody, na mocy której skarżący wyzbył się na rzecz żony prawa własności trzech z czterech nieruchomości. Trzeba przy tym podkreślić, jak słusznie zresztą zauważył skarżący w zażaleniu, że treść tej ugody była znana Sądowi rozstrzygającemu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na etapie skargi, a mimo tego skarżący został wówczas zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Zaznaczyć przy tym należy, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika aby Sąd pierwszej instancji rzetelnie zbadał, czy sytuacja majątkowa skarżącego poprawiła się na tyle w porównaniu z tą sprzed roku, że nie może być podstawą przyznania mu prawa pomocy. Nie jest w tym względzie wystarczające samo stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że o poprawie sytuacji majątkowej skarżącego świadczy fakt, iż korzysta on z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru oraz okoliczność, iż skarżący uiścił opłaty od wniosków o sporządzenie uzasadnień wyroków we wszystkich zawisłych przed tym Sądem sprawach. W tym kontekście należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny podnosił już, iż okoliczność, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie może stanowić przesłanki wpływającej na ocenę jego sytuacji finansowej, bowiem strony stosunku prawnego obejmującego udzielanie pomocy prawnej, mogły dowolnie ukształtować formę i sposób wynagrodzenia za tę pomoc (por. postanowienie z 14 września 2010 r., sygn. akt I GZ 304/10). Ponadto Sąd oparł się na domniemaniach chociażby w kwestii posiadania przez skarżącego majątku ruchomego w postaci samochodu SCANIA [...]. Sąd poddał w wątpliwość oświadczenie skarżącego o sprzedaży tego pojazdu w dniu 30 października 2009 r. z uwagi na wezwanie zakładu ubezpieczeń z 29 sierpnia 2011 r. do uiszczenia opłaty OC za okres od 21 października 2009 r. do 21 października 2010 r., co samo w sobie – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – nie świadczy o nieprawdziwości twierdzeń skarżącego. Można sobie bowiem wyobrazić chociażby taką sytuację, w której skarżący po zawarciu umowy ubezpieczenia OC sprzedał przedmiotowy pojazd, a mimo tego był obowiązany do zapłaty składki na to ubezpieczenie (por. przypadek określony w art. 32 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.)). O pobieżnej analizie dokumentacji nadesłanej przez skarżącego w zakresie jego sytuacji majątkowej świadczy również stwierdzenie Sądu, że przedłożony przez skarżącego rachunek z "firmy K. (jubilerskiej)" nie dowodzi trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że w aktach sprawy znajduje się wezwanie do zapłaty wystosowane przez firmę windykacyjną K. S.A., a nie firmę jubilerską W.K., i wbrew wywodom Sądu pierwszej instancji, wezwanie to wskazuje na sytuację majątkową skarżącego, dokumentuje bowiem jedno z ciążących na nim zobowiązań finansowych. Powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje, że analiza wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy dokonana przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie była pobieżna i ogólnikowa. Sąd w uzasadnieniu wprawdzie szczegółowo przywołał przedłożoną przez skarżącego dokumentację, jednakże nie dokonał jej rzetelnej oceny pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji, jak już wcześniej wskazano, nie uzasadnił również w sposób wystarczający dlaczego uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego zmieniła się aż tak bardzo w porównaniu z jego sytuacją finansową sprzed roku (kiedy to przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym), że w zaskarżonym postanowieniu Sąd przyjął, iż prawo pomocy skarżącemu nie przysługuje. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.