II OZ 152/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 134/11 o przyznaniu B. M. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. M. i T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpatrzeniu złożonego przez skarżącą B. M. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. M. i T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie odmowy ustalenia warunków zabudowy, w punkcie I. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w połowie od opłat sądowych, w punkcie II. oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 4 marca 2011 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2011 r. B. M. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskująca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem – T. M., jednakże od wielu miesięcy jest jedyną osobą w rodzinie, która otrzymuje wynagrodzenie. Jej średnie miesięczne dochody wynoszą około [...] zł, natomiast wydatki poniesione w kwietniu 2011 r. wyniosły [...] zł, w związku z tym na życie pozostaje im kwota [...] zł. Mąż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z nadesłanych na zarządzenie referendarza sądowego, dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżąca wraz z mężem mieszka w W. w mieszkaniu kwaterunkowym o powierzchni 28,48 m2, ponadto posiada działkę w K. o powierzchni 462 m2. Na działce postawiona jest wiata drewniana nietrwale związana z ziemią o powierzchni około 20 m2. Mąż skarżącej oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy i nie podejmuje żadnych prac dorywczych, korzysta przy tym z ubezpieczenia zdrowotnego żony. Wnioskująca oświadczyła, że sporadycznie otrzymuje pomoc od rodziny, czasem jest to wsparcie finansowe, a czasem pożyczka. Skarżąca posiada wraz z mężem samochód osobowy marki [...], rok produkcji 1999, zakupiony w 2002 r., którego wartość wyceniła na około 8000 zł. Z zeznania podatkowego małżonków wynika zaś, że ich łączny dochód w 2010 r. wyniósł [...] zł, w tym ze stosunku pracy [...] zł, a z innych źródeł [...] zł. Zgodnie z przedłożonymi wyciągami z rachunku bankowego po stronie wpływów pojawia się wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni, wpłaty syna w kwocie [...] zł dokonywane w każdym miesiącu, wpłaty prywatne w kwocie [...] zł, [...] zł i [...] zł, a także wpłata gotówkowa w wysokości [...] zł dokonana przez wnioskodawczynię w dniu [...] maja 2011 r. W piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżąca wyjaśniła, iż jej syn M. T. M. dokonuje co miesiąc regularnie wpłat na jej konto w wysokości [...] zł, a ona przez internet opłaca mu koszty mieszkaniowe oraz zakupy. Wpłaty gotówkowe to pożyczki rodzinne, którą obecnie spłaca. Skarżąca wyjaśniła również, iż wykazany w zeznaniu podatkowym za 2010 r. dochód z innego źródła stanowiła jednorazowa wpłata z ZUS - emerytura jej ojca, który zmarł [...] listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 lipca 2011 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. M. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II OZ 904/11 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. NSA uznał, że analiza sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie została przeprowadzona prawidłowo. Wobec powyższego zobowiązano Sąd I instancji do wezwania skarżącej do udokumentowania, z jakich środków ponosi ona koszty bieżącego utrzymania, wskazując jednocześnie, by ponowne rozpoznanie wniosku nie ograniczało się wyłącznie do spełnienia przez skarżącą warunków otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym, lecz również w zakresie częściowym. Po przekazaniu sprawy Sądowi I instancji skarżąca została zobowiązana do udokumentowania z jakich środków ponosi koszty bieżącego utrzymania. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, iż nadal jest jedynym członkiem rodziny, który ma comiesięczne dochody. W ostatnim czasie jej dochody nieznacznie wzrosły z uwagi na wprowadzenie w firmie premii uznaniowych. W październiku 2011 r. skarżąca otrzymała premię w wysokości [...] zł. Skarżąca oświadczyła, iż wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest jedynym źródłem, z którego ponosi koszty utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że badając ponownie okoliczności sprawy doszedł do przekonania, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepracującym, niezarejestrowanym jako bezrobotny, mężem. Osiąga ona miesięczne dochody ze stosunku pracy, zwiększone według zaktualizowanego oświadczenia do kwoty netto [...] zł (oraz roczna premia przyznana w październiku 2011 r. w kwocie [...] zł). Wnioskodawczyni wykazała ponadto, iż jej średnie miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą [...] zł, a z przedłożonych oświadczeń wynika również, iż regularnie korzysta z pomocy finansowej udzielanej przez rodzinę, zwrotnej lub bezzwrotnej. W ocenie Sądu wniosek skarżącej poparty jej sytuacją majątkową uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy opłat sądowych. Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, lecz zdaniem Sądu zachowuje zdolność finansową do pokrycia ich w części, co na dzień dzisiejszy stanowi kwotę [...] zł. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata Sąd wskazał, że ustanowienie adwokata powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, iż brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo jednak, na obecnym etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie zachodzi, z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art.134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie B. M. wskazała, że w ostatnich dwóch miesiącach przebywała dwa razy w szpitalu, aktualnie zaś jest na zwolnieniu lekarskim, przez co ma mniejsze dochody. Zwróciła się również o ustanowienie adwokata wskazując, iż jako obywatel ma prawo skorzystać z takiej możliwości, którą przewiduje prawo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, która pozwoliłaby sądowi na w pełni właściwą ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji, oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze B. M., prawidłowo przyjął, że spełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skutkujące przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie w połowie od opłat sądowych. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że poniesienie przez wnioskodawczynię pozostałych kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Argumentacja zaś skarżącej przedstawiona w zażaleniu nie pozwoliła na podważenie ustaleń co do jej stanu majątkowego i rodzinnego przyjętych w zaskarżonym postanowieniu, a które skutkowałyby stwierdzeniem, iż zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Wykazana przez skarżącą jej sytuacja materialna i rodzinna pozwala również na uznanie, iż prawidłowo Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania adwokata z urzędu. Podnoszona w zażaleniu zapewniona prawem możliwość ubiegania się o przyznanie pełnomocnika z urzędu nie oznacza, iż każdorazowo sąd w przypadku złożenia stosownego wniosku zobowiązany jest pomocy takiej udzielić. Sąd zobowiązany jest bowiem zbadać przesłanki do udzielenia prawa pomocy określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.