II SA/Gd 315/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi J. T.-K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. J. T. – K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej uprawnień kombatanckich, wskazując, iż jako dziecko wraz z rodzicami i bratem została wywieziona do Niemiec na roboty przymusowe, jej rodzina w wyniku deportacji utraciła swój dobytek, a po zakończeniu działań wojennych nie mogła powrócić do Polski z uwagi na umieszczenie w angielskim obozie internowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 3 lutego 2010 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 -4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawczyni uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wskazał, iż akta sprawy nie zawierają dowodów działalności kombatanckiej i podlegania represjom w rozumieniu art. 1 – 4 ustawy, a jedynie potwierdzają deportację strony do prac przymusowych do III Rzeszy. Organ podkreślił, iż strona otrzymuje świadczenie pieniężne z tego tytułu na podstawie decyzji Kierownika Urzędu z dnia 10 sierpnia 2005 r., nr [...]. J. T.– K. pismem z dnia 10 lutego 2010 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się "zrównania z uprawnieniami Sybiraków". Wskazała ona, iż była deportowana z W. W. do Hamburga i jest ofiarą represji systemu totalitarnego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 1 marca 2010 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 3 lutego 2010 r. Nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie neguje dotkliwości zdarzeń, które dotknęły stronę, jednak wszelkie podejmowane przez organ decyzje muszą znajdować oparcie w treści obowiązujących przepisów prawa. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wylicza działalność, która może być uznana za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną, uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Wskazywana przez stronę okoliczność deportacji do prac przymusowych nie została przewidziana przez ustawodawcę, jako tytuł uprawniający do uzyskania uprawnień kombatanckich. Organ wydający decyzję nie ma zatem możliwości przyznania skarżącej uprawnienia, które nie zostało przewidziane przepisami ustawy. Nadto organ wskazał na fakt pobierania przez skarżącą świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do prac przymusowych do III Rzeszy na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. J. T. – K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła o przyznanie jej statusu osoby represjonowanej. Skarżąca stwierdziła, że ustawa z dnia 21 kwietnia 1991 r. dyskryminuje osoby represjonowane przez III Rzeszę, co w zakresie konstytucyjnej zasady równości praw jest niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Skarżąca wskazała, iż jej rodzina została deportowana z miejsca zamieszkania we W. W. do Wedla koło Hamburga, gdzie trafiła do majątku rolnego. Jej rodzice musieli od świtu do nocy pracować a ona wraz z bratem zostali pozbawieni dzieciństwa i opieki rodziców. Do Polski wrócili dopiero w listopadzie 1945 r., po pobycie w angielskim łagrze. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia 7 czerwca 2010 r. skarżąca wniosła o zrównanie je uprawnień z uprawnieniami osób zesłanych na Syberię, wskazując, iż deportacja i praca przymusowa jest zbrodnią przeciwko ludzkości. W piśmie z dnia 6 września 2010 r. skarżąca podniosła zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, polegającego na błędnym przyjęciu, iż deportacja do prac przymusowych na terenie III Rzeszy nie stanowi przesłanki przyznania uprawnień oraz naruszenia art. 7, 8 i 77 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżąca wskazała, iż warunki w jakich przebywała nie różniły się od warunków panujących w obozach koncentracyjnych, a organ nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych. Na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, iż przebywała ona w obozie koncentracyjnym, skarżąca nie potwierdziła jednak tej okoliczności i zarzut ten został wycofany jako błędny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), zwana dalej ustawą, reguluje uprawnienia kombatantów - osób które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. (art. 1 ust. 1 ustawy) oraz, co wynika z jej nazwy, uprawnienia niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennymi oraz okresu powojennego. Ustawodawca w treści tego przepisu sprecyzował, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. 2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Pojęcie represji wojennych zostało przez ustawodawcę uregulowane w sposób enumeratywny – przez ich wyczerpujące wyszczególnienie. Ustawodawca do represji zrównanych z działalnością kombatancką nie zaliczył represji związanych z wywiezieniem do Niemiec na roboty przymusowe. Deportacja na roboty przymusowe stanowiła niewątpliwie represję wojenną, niemniej z woli ustawodawcy uprawnienia przysługujące z tego tytułu nie zostały zrównane z uprawnieniami kombatanckimi. Uprawnienia te zostały uregulowane w innym akcie prawnym - ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Art. 2 tej ustawy stanowi, iż Art. 2. Represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Osobie deportowanej do pracy przymusowej w czasie II wojny światowej nie przysługują zatem świadczenia na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego lecz świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Interpretacja taka wynika z treści powołanych przepisów. Stanowisko skarżącej, iż przysługuje jej prawo do nabycia uprawnień na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy jest bezzasadne. Przepis ten stanowi, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Dyspozycja tego przepisu nie obejmuje deportacji do prac przymusowych. Warunkiem zastosowania tej normy jest przebywanie w miejscu odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych oraz pozostawanie w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, zostały określone rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. (Dz. U. z 2001 nr 106 poz.1154 ze zm.), w § 5 tego rozporządzenia. Z okoliczności sprawy nie wynika, by skarżąca przebywała w takim miejscu odosobnienia. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego nigdy nie twierdziła by przebywała w obozie, poza angielskim obozem internowania a na rozprawie oświadczyła, iż nie posiada wiedzy o takiej okoliczności. Nadto wskazać należy, iż żaden z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie potwierdzał takiego faktu. Przeciwnie z dokumentów tych wynikało, iż rodzice skarżącej przebywali na terytorium Niemiec skierowani do pracy przymusowej i pracowali w gospodarstwie jako robotnicy rolni. W szczególności okoliczność tę potwierdzają życiorys ojca skarżącej i wypełniona przez niego ankieta dla celów repatriacji. Zarzut naruszenia art. 7, 8 i 77 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec treści art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, w sprawie brak było podstaw do dokonywania ustaleń i oceny warunków w jakich przebywała skarżąca, bowiem niezależnie od ich trudności i uciążliwości, z woli ustawodawcy brak jest możliwości do zakwalifikowania pobytu w takich warunkach jako represji w rozumieniu tego przepisu. Stanowisko, iż norma art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy nie obejmuje represji w postaci deportacji do pracy przymusowej zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 października 2001 r. sygn. VSA 454/01 Lex nr 84445), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 517/08 (http: orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/56AF8D7D98), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 29 września 2005 r. sygn. II SA/Sz 1320/04 (http: orzeczenia. nsa.gov.pl/doc/E370558E0B), oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. II SA/Po 428/09 (http: orzeczenia. nsa.gov.pl/doc/E041CCEDE8). Zarzut skarżącej, iż w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia osób deportowanych do pracy na teren Niemiec i osób przebywających na zesłaniu na terenie Związku Radzieckiego zostały uregulowane odmiennie, w sposób dyskryminujący osoby represjonowane przez III Rzeszę i sprzeczny z art. 2 i 32 Konstytucji, nie zasługuje w ocenie Sądu, na uwzględnienie. W art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy ustawodawca wskazał, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Jak wynika z preambuły do ustawy została ona uchwalona w uznaniu za szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. W premabule stwierdzono także, że władze III Rzeszy Niemieckiej, ówczesne władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i komunistyczny aparat represji w Polsce są winni cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. W ustawie tej uregulowano sytuację osób, które walczyły o niepodległość i suwerenność Polski oraz przewidziano świadczenia dla osób, którym władze III Rzeszy oraz władze Związku Radzieckiego i komunistyczny aparat represji w Polsce zadały represje ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Z działalnością kombatancką ustawodawca zrównał zatem zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, jedynie takie represje, które wynikały ze szczególnych powodów - z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych i były podejmowane w szczególnym celu, związanym z niszczeniem istotnych dla narodu polskiego, a wskazanych w preambule, wartości. Niewątpliwie deportacja na teren Niemiec w celu pracy przymusowej miała charakter represji, represja ta, niezależnie od jej dotkliwości, co do zasady, miała jednak inny cel i wynikała z innych okoliczności niż represje przewidziane w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy. Celem tym było bowiem uzyskanie przez okupanta taniej siły roboczej, kosztem okupowanego społeczeństwa. Takie uregulowanie ustawy, w cenie Sądu, nie narusza konstytucyjnej zasady równości, ani zasady sprawiedliwości społecznej, wynikających z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Podkreślić należy, iż uprawnienia z tytułu deportacji do pracy przymusowej zarówno na terenie Niemiec jak i Związku Radzieckiego zostały uregulowane w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w taki sam sposób. Ustawodawca w tym zakresie, wbrew stanowisku skarżącej, nie poczynił rozróżnienia w uprawnieniach osób podlegających represjom tego samego rodzaju, w obu tych krajach. Natomiast powoływany przez skarżącą przepis art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy ma inny zakres i dotyczy przebywania na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę jako bezzasadną.