II FZ 399/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Kr 927/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 września 2010r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast oddalił wniosek w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego lub adwokata – w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 marca 2010r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, a w dniu 14 lutego 2011 r. doręczono skarżącej jego odpis wraz z uzasadnieniem. Pismem wniesionym w dniu 31 stycznia 2011r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Z uzasadnienia wniosku oraz akt sprawy wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 644,64 zł miesięcznie, netto, z której musi ponieść miesięczne koszty utrzymania w kwocie 609 zł. Wnioskodawczyni jest również właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł), nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł) oraz dwóch lokali użytkowych w K. (o pow. 37,43 m2 i 29,94 m2 obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 900 zł - częściowo spłaconymi). Kwota z wynajmu lokali przeznaczana jest na pokrycie rat kredytowych i podatku od nieruchomości, które wynoszą łącznie 3 515,57 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Od wydania ostatniego orzeczenia uległa zmianie jej sytuacja finansowa, gdyż zachorowała dwukrotnie na zapalenie płuc, co spowodowało konieczność leczenia antybiotykami. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił powyższy wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprzeciwu również oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa uległa zmianie, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceny Sądu nie mógł zmieć fakt dołączenia faktur VAT dokumentujących zakup antybiotyków, faktur za gaz, wodę i energię elektryczną oraz monit z banku w związku z uchybieniem w spłacie zadłużenia na kwotę 264,12 zł, z tytułu zaciągniętego kredytu. W ocenie WSA wydatki na lekarstwa stanowiły niewielką część dochodów skarżącej, natomiast wzrost kosztów za gaz związany był z zwiększenie zużycia tego paliwa w sezonie grzewczym. Ponadto wnioskodawczyni dysponuje nieruchomościami (dom jednorodzinny o pow. 108,75 m2, działka rolna oraz dwa lokale użytkowe, z których uzyskuje znaczne dochody). WSA stwierdził również, że skarżąca wybiórczo wyszczególniła uzyskiwane przychody, ponieważ nie wskazała wysokości dochodów z najmu lokali, stwierdzając jedynie, że przeznacza je na spłatę zadłużenia. W zażaleniu z dnia 26 czerwca 2011 r. skarżąca ponownie stwierdziła, że z względu na pogorszenie sytuacji materialnej i zdrowotnej Sąd powinien przyznać jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Jednak jej realizacja nie powinna uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy po wykazaniu przez wnioskodawcę ziszczenia się przesłanek do skorzystania z niego jest dla sądu obligatoryjne. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa jednak na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też odnosząc powyższe teoretyczne rozważania do rozpatrywanej sprawy należy uznać, że samo powołanie się przez skarżącą na trudne warunki materialne bez przedstawienia dowodów na tę okoliczność nie mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia sądu. Słuszny wydaje się pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1984 r. (II CZ 104/84, Lex Polonica nr 321129), że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Osoba obiegająca się o taką pomoc powinna, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Innymi słowy strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Tym samym należy uznać, że posiadanie znacznego majątku, przede wszystkim nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 r. s. 571 i powołane tam orzecznictwo). Skoro w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i poglądach doktryny powyższa konstatacja nie budzi wątpliwości, to oczywista wydaje się odmowa przyznania prawa pomocy przez WSA w zakresie całkowitym skarżącej, która poza lokalem mieszkalnym dysponuje działką rolną oraz dwoma lokalami użytkowymi w K. Wydaję się również, że fakt zaciągnięcia kredytów przez stronę świadczy o jej możliwościach płatniczych. Trafnie wskazano także w rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji, że sytuacja skarżącej nie ma znamion wyjątkowości Odnosząc się z kolei do faktu, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte na skutek ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy na wstępie wskazać, że strona ma prawo do wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Jednakże ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie powinno być spowodowane w zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie, której został rozpoznany kolejny wniosek. Wnioskodawczyni wskazała, że zmieniła się jej sytuacja majątkowa, ponieważ dwukrotnie zachorowała na zapalenie płuc, co spowodowało konieczność leczenia antybiotykami. Jednak, jak słusznie zauważył WSA udokumentowane wydatki związane z chorobą wyniosły jedynie w miesiącu listopadzie 2010 r. i styczniu 2011 r. odpowiednio 58 zł oraz 36,80 zł, co nie mogło znacząco pogorszyć sytuacji finansowej skarżącej. Zasadnie również stwierdzono, że skarżąca nie przedstawiła rzetelnego zestawianiu uzyskiwanych przychodów. Z tego powodu należało uznać, że WSA prawidłowo stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uległa zmianie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 tej ustawy.