I OZ 390/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Op 337/10 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 337/10 w sprawie ze skargi S.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. S.H. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W złożonym przez nią wniosku podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z trójką dzieci (bliźniakami D. i P. urodzonymi 17 stycznia 1990 r. oraz córką D. urodzoną 19 kwietnia 1995 r.). Wyjaśniła, że rodzina zajmuje mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 48,65 m ². Zaznaczyła, że dzieci nie posiadają żadnego majątku, a ich ojciec P.H. nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego i jest pod opieką swojej siostry, zamieszkałej w K., która pomaga mu w leczeniu przewlekłej choroby. Podała, że z OPS N. otrzymuje pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego w kwocie 232,19 zł, a dzieci otrzymują zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 367 zł. Ponadto dzieci mają prawo do stypendium, które w roku szkolnym 2009/2010 wyniosło 850 zł. Do złożonego formularza załączyła także rachunek za gaz (za okres od 2 maja 2009 r. do 4 maja 2010 r.), z którego wynika, że za ten okres należność wynosiła 93,33 zł., zaś kopia faktur za energię elektryczną wskazuje, że opłata za prąd w okresie od kwietnia 2010 r. do września 2010 r. wynosiła od 102,70 zł do 105,76 zł. Przedstawiła także decyzję KRUS w sprawie określenia wysokości renty P.H. od 1 marca 2010 r. na kwotę 872,21 zł. Na wezwania referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wydane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", S.H. nie przedłożyła deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, zaświadczenia o dochodach za 2009 r., lecz nadesłała jedynie decyzję Burmistrza N. z dnia [...] maja 2010 r. o przyznaniu jej dzieciom stypendium w wysokości 850 zł miesięcznie. Natomiast nie wyjaśniła w jaki sposób rozliczono środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością P.H., gdyż na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono, że P.H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha, którą sprzedał za kwotę 360 tysięcy złotych. Poza tym, na kolejne wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia oświadczeń w przedmiocie sprzedaży i zadysponowania sumą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego wyjaśniła, że nie ma dowodu wydania przez męża na leczenie kwoty 60 tysięcy złotych, ani darowania jego rodzeństwu po 1/6 ceny ze sprzedaży tego gospodarstwa. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt II SA/Op 337/10 odmówił S.H. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że wnioskodawczyni pomimo wezwania referendarza sądowego nie wyjaśniła okoliczności związanych z sprzedażą za kwotę 360 tysięcy złotych nieruchomości rolnej. W tej sytuacji stwierdził, że strona, która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do uznania jej wniosku za zasadny. Ponadto, Sąd pierwszej instancji wskazał, że oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 5 sierpnia 2010 r. i 19 sierpnia 2010 r., dotyczące innej nieruchomości położonej w R. niczego nie wyjaśniają i są wymijające. Podkreślił, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, czy mąż uczestniczy w kosztach utrzymania dzieci oraz w jaki sposób małżonkowie zarządzają majątkiem oraz w jaki sposób z niego korzystają. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w tej sytuacji nie sposób ocenić faktyczną sytuację materialną i rodzinną wnioskodawczyni. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 grudnia 2010 r. sygn. akt I OZ 928/10 wniesione w tym zakresie zażalenie oddalił. S.H. wnioskiem z 10 lutego 2011 r. ponownie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podała, że utrzymuje się z alimentów, zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego. Wyjaśniła, że z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego oraz, że od 2008 r. korzysta w ograniczonym zakresie ze świadczeń pomocy społecznej i jest bezrobotna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że ww. wniosek należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 337/10, którym to odmówiono jej przyznania prawa pomocy i postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Op 337/10 wniosek ten oddalił. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 165 P.p.s.a.wskazał, że podnoszona przez skarżącą wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego należnego dzieciom oraz wysokość otrzymywanych na nie alimentów, nie jest zmianą okoliczności, która uzasadniałaby zmianę postanowienia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy było uchylanie się przez nią od wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej. Podkreślił, że wnioskodawczyni jest od wielu lat bezrobotna, lecz dotychczas nie wykazała z jakich przyczyn nie może podjąć zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Nie podejmuje ona pracy najemnej, a poza tym nie prowadzi własnego gospodarstwa rolnego o pow. 6,7080 ha w R., twierdząc, że poza przydomową działką o pow. 0,25 ha resztę gruntów wydzierżawia bez dochodu. Dodatkowo dwukrotnie odmówiła zawarcia kontraktu socjalnego, co było podstawą odmowy przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej (por. załączone druki projektów kontraktu socjalnego ze spraw II SA/Op 477/10, II SA/Op 478/10 i II SA/Op 68/11 tut. Sądu). Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła S.H., która wnosząc o jego uchylenie wskazała na zmianę wysokości dodatku mieszkaniowego z 265,99 na 232,19 złotych miesięcznie, zasiłku rodzinnego z 367 na 287 złotych miesięcznie oraz zmianę wysokości alimentów z 20 do 30 złotych miesięcznie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 P.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy Sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że przez pojęcie ,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. i wniosek S.H. z dnia 10 lutego 2011 r. o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 337/10. Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał jej wcześniejszy wniosek z dnia 23 lipca 2010 r. Wnioskodawczyni nie tylko nie wskazała istotnych nowych okoliczności, dotyczących jej sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy, lecz ponowienie uchyliła się od wykonania wezwania Sądu zmierzającego do wyjaśniania jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a niewyjaśnienie tych okoliczności legło u podstaw rozstrzygnięcia, którego zmiany dotyczy jej wniosek. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż należało wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje mąż wnioskodawczyni, i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia finansowego rodzinie. Niewykonanie tego wezwania nie może być przez wnioskodawczynie sanowane poprzez wskazanie na nieistotną w okolicznościach tej sprawy zmianę struktury jej dochodów. Wnioskodawczyni, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.