III SA/Gd 148/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2010 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 2 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. Dziekan Wydziału [...] decyzją nr [...] z dnia 22 kwietnia 2004 r. skreślił A. W., studentkę drugiego roku kierunku [...] Wydziału [...], z dniem 22 kwietnia 2004 r. z listy studentów [...]. W uzasadnieniu wskazano, że studentka nie zaliczyła III semestru oraz nie opłaciła czesnego zgodnie z Regulaminem studiów [...] oraz Zarządzeniem Rektora [...] nr [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji A. W. wniosła o ponowne wpisanie jej na listę studentów lub cofnięcie decyzji Dziekana Wydziału [...]. Odnosząc się do pierwszej z wymienionych przez organ przyczyn skreślenia, odwołująca się podniosła, że "nowe zasady rozliczania studentów powinny obejmować osoby rozpoczynające studia w roku akademickim 2003/2004 albowiem semestralny sposób rozliczania studentów wszedł w życie z rokiem akademickim 2003/2004.," a odwołująca się – studentka II roku [...], rozpoczęła studia na Wydziale [...] w czasie, gdy okresem rozliczeniowym był rok akademicki, zatem "powinna korzystać z prawa nabytego, jakim jest roczny, a nie semestralny okres zaliczeniowy." Odnosząc się do nieopłacenia czesnego stwierdziła, że zapłaciła za studia i zaniosła potwierdzenie do sekretariatu [...]. W decyzji z dnia 2 czerwca 2004 r. nr [...] Prorektor ds. Studenckich [...], odnosząc do faktu złożenia przez skarżącą odwołania stwierdził, że po zapoznaniu się z dotychczasowym przebiegiem studiów oraz opinią dziekana, podtrzymuje decyzję o skreśleniu A. W. z listy studentów [...]. A. W. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję i wniosła o jej uchylenie, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału [...]. Zdaniem skarżącej skreślenie jej z listy studentów było bezpodstawne, naruszeniem prawa było też bezpodstawne ustalenie opłat oraz bezpodstawne ustanowienie i zastosowanie sankcji w postaci skreślenia z listy studentów. Wyrokiem z dnia 15 października 2009 roku w sprawie sygn akt III SA/Gd 152/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Rektora [...] z dnia 2 czerwca 2004 roku nr [...], zasądził na rzecz skarżącej koszty postępowania i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Uzasadniając orzeczenie, Sąd, między innymi, wyjaśnił, że ; "bezspornym jest, iż organy orzekające na podstawie przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym winny to czynić tak, by nie pozbawić adresata indywidualnego rozstrzygnięcia gwarancji procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Jedynym ograniczeniem będzie tutaj specyfika sprawy będącej przedmiotem postępowania, co w każdym przypadku należy uwzględnić poprzez odniesienie do rozwiązań przyjętych w przepisach ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również w przepisach wewnątrzzakładowych. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja organu drugiej w żadnej mierze nie odpowiada, choćby minimalnym standardom, jakie winno spełniać orzeczenie w indywidualnej sprawie studenta wydane przez organy szkoły wyższej Mając na uwadze, że organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne jak i merytoryczne, winien on sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto winien te sprawę rozpoznać merytorycznie, uwzględniając zgłoszone w odwołaniu zarzuty i zajmując w tej kwestii odpowiednie stanowisko w wydanej przez siebie decyzji. Powyższe wynika zwłaszcza z wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w/w zasada nie znajduje żadnego ograniczenie w przypadku postępowania odwoławczego w sprawie skreślenia z listy studentów. W konsekwencji tego Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy dopuścił się naruszenia powołanej wyżej zasady. Nie można bowiem za prawidłową uznać decyzji, w której organ nie powołując się przy tym na właściwe przepisy prawa, utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, pomijając ocenę przedstawionych w odwołaniu zarzutów. Takie działanie organu stanowi, zdaniem Sądu, również naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. bowiem jest to równoznaczne z nierozpatrzeniem przez organ całego materiału dowodowego sprawy. Nadto zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów procedury administracyjnej w zakresie jej elementów, w tym zwłaszcza uzasadnienia, czym narusza przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Wskazać przy tym należy, że takie braki w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji pozbawiają stronę możliwości ustosunkowania się w ewentualnej skardze do sądu administracyjnego do okoliczności leżących u podstaw podjęcia określonego rozstrzygnięcia". "Wobec zarzutów skarżącej odnośnie bezpodstawnego ustalenia opłat oraz bezpodstawnego ustanowienia i zastosowanie sankcji w postaci skreślenia z listy studentów, Sąd wskazuje, że wynikają one z przepisów ustawy, jak również szczegółowo zostały uregulowane w regulaminie studiów oraz zarządzeniu rektora. Są one zaliczane do tzw. aktów władztwa zakładowego publicznego zakładu, którym jest szkoła wyższa i jako takie są przejawem jej autonomii. Adresatem norm zawartych w regulaminie studiów uchwalanym na podstawie art. 144 ust. 1 ustawy są wszyscy członkowie społeczności akademickiej, w tym określa on prawa i obowiązki studentów, którzy są obowiązani postępować zgodnie z regulaminem ( art. 143 ust. 1 i 2)." W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że w świetle powyższych ustaleń rozstrzyganie o zasadności co do meritum zaskarżonej decyzji, czy też decyzji organu pierwszej instancji byłoby przedwczesne, albowiem postępowanie odwoławcze w sprawie powinno zostać przeprowadzone od nowa w sposób zgodny z przepisami prawa. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Orzekając ponownie w sprawie winien organ zwłaszcza zwrócić uwagę na treść przyszłej decyzji, tak aby odpowiadała ona wymogom wskazanym w art. 107 k.p.a.". Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Rektor [...] decyzją z dnia 2 lutego 2010 roku, działając na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164 poz.1365 ze zm. ) i art. 107 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o skreśleniu A. W. z listy studentów [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie Rektor przyznał, że zarzut odwołania dotyczący tego, iż A. W. opłaciła czesne za semestr III studiów na kierunku [...] odbywanych w systemie wieczorowym, był zasadny. Natomiast nie jest uzasadniony zarzut, iż przy podejmowaniu decyzji o skreśleniu odwołującej się z listy studentów, naruszone zostały przepisy Regulaminu Studiów. "Nowy" regulamin, podobnie jak wcześniej obowiązujący, przewidywał, że system zaliczeniowy jest semestralny lub roczny. W § 14 ust. 1 lit. c regulamin studiów przewiduje, iż w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru/ roku studiów, Dziekan wydaje decyzję o skreśleniu z listy studentów. Przebieg studiów A. W. wskazuje, że studentka nie dochowała terminów zaliczenia różnic programowych. Mimo kilkakrotnego przedłużania terminów, studentka większości zaległości nie uzupełniła. Nie przystąpiła również do sesji zimowej w roku akademickim 2003/2004. Wobec nie zrealizowania w ramach uzupełnienia różnic programowych przedmiotów z I roku studiów, zgodnie z § 14 Regulaminu studiów, Dziekan podjął decyzję o skreśleniu A. W. z listy studentów, a decyzję tę należy uznać za uzasadnioną. W skardze na opisaną decyzję Rektora [...] A. W. podniosła ponownie zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji prawa poprzez bezpodstawne ustalenie opłat za studia, bezpodstawna odmowę zwolnienia z opłat za studia, bezpodstawne ustanowienie i zastosowanie sankcji w postaci skreślenia z listy studentów oraz – bezpodstawne skreślenie skarżącej z listy studentów [...] oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym – kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącej. W uzasadnienie do zarzutów i wniosków skargi przedstawiono dotychczasowy tok postępowania w sprawie, przy czym gros rozważań i zarzutów odnosi się do kwestii prawa określenia opłaty za studia przez szkołę wyższą, prawa ustanowienia sankcji w postaci skreślenia z listy studentów w przypadku nieuiszczenia opłaty i niezasadności skreślenia z listy studentów [...] – z tej przyczyny – skarżącej. Skarżąca uważa bowiem, że rzeczywistą przyczyną skreślenia skarżącej z listy studentów [...] było uznanie, że skarżąca nie wniosła opłaty za kolejny semestr nauki, podczas gdy w rzeczywistości opłatę tę A. W. wniosła, a ponadto – wcześniej składała podanie o zwolnienie z opłat z uwagi na trudną sytuację materialną. Odnośnie do drugiej (zdaniem skarżącej) przyczyny podjęcia decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów [...], tj. "niezaliczenia semestru zimowego", jak to ujęto w skardze, to skarżąca uważa, że skoro została przyjęta na studia na II rok [...] w 2000/2001 roku zgodnie z tzw. "starym programem" , to skarżącą obowiązywał roczny system rozliczeń (zaliczeń), z uzasadnienia do decyzji nie wynika, jaki obowiązywał wówczas system rozliczeń postępów na studiach, a ponadto nie jest zgodne z rzeczywistością twierdzenie zawarte w uzasadnieniu do decyzji o skreśleniu z listy studentów z powodu niezaliczenia semestru zimowego. Wniesiono również o przeprowadzenie dowodów celem ustalenia okresu rozliczeniowego, wysokości opłat, terminów uiszczania opłat, podstaw do zwolnienia z opłat, podstaw do skreślenia z listy studentów oraz – celem ustalenia, które lata studiów dziennych oraz wieczorowych [...] były prowadzone w roku akademickim 2003/2004, względnie również we wcześniejszych latach, od daty przyjęcia skarżącej na studia w 2000 roku. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie argumentując, między innymi, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji organu II instancji, że bezspornym jest, iż A. W. nie wniosła obowiązującej ją opłaty za III semestr studiów, co mogło być przyczyną skreślenia studentki z listy studentów [...]. W piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2010 roku, nawiązującym do treści odpowiedzi na skargę, skarżąca ponownie skupiła się na kwestiach dotyczących ustanowienia opłat za studia, ich wysokości, prawa studenta do uzyskania zwolnienia od ponoszenia opłat oraz braku ustawowej regulacji sankcji za niewniesienie opłaty, co powoduje, że – zdaniem skarżącej – ustanowienie sankcji w postaci skreślenia z listy studentów za niewniesienie opłaty w przepisach wewnątrzuczelnianych narusza prawo. Skarżąca podtrzymała zarzut, że system rozliczeń postępów w nauce w czasie, którego dotyczy decyzja, był na [...] roczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty dotyczące słuszności bądź celowości zaskarżonego aktu. Badana jest legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 134 § 2 cyt. ustawy, Sąd nie może jednak wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Ponadto, co należy podkreślić w okolicznościach niniejszej sprawy, zgodnie z art. 153 cytowanej ustawy, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem po wydaniu wyroku z dnia 15 października 2009 roku w sprawie ze skargi A. W. sygn akt III SA/Gd 152/09 zarówno organy Uczelni jak i sąd ponownie rozpatrujący skargę, związani są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania w tej sprawie. Wynika z powyższego, że bezpodstawne i w okolicznościach sprawy całkowicie chybione są zarzuty skargi i przytaczanego wyżej pisma procesowego odnoszące się do kwestii ustanowienia, ponoszenia, zwalniania i sankcjonowania niewniesienia opłat za studia. Jest tak dlatego, że w cytowanym wyżej wyroku Sąd odniósł się do tych samych, wcześniej podnoszonych zarzutów, wyjaśniając, między innymi, że, ponownie cyt. "Wobec zarzutów skarżącej odnośnie bezpodstawnego ustalenia opłat oraz bezpodstawnego ustanowienia i zastosowanie sankcji w postaci skreślenia z listy studentów, Sąd wskazuje, że wynikają one z przepisów ustawy, jak również szczegółowo zostały uregulowane w regulaminie studiów oraz zarządzeniu rektora. Są one zaliczane do tzw. aktów władztwa zakładowego publicznego zakładu, którym jest szkoła wyższa i jako takie są przejawem jej autonomii. Adresatem norm zawartych w regulaminie studiów uchwalanym na podstawie art. 144 ust. 1 ustawy są wszyscy członkowie społeczności akademickiej, w tym określa on prawa i obowiązki studentów, którzy są obowiązani postępować zgodnie z regulaminem ( art. 143 ust. 1 i 2)." , a po wtóre – że, co - wynika z uzasadnienia do zaskarżonej decyzji - organ odwoławczy napisał: cyt. " odnośnie argumentu nie uiszczenia opłaty za studia należy stwierdzić, że po dokonanych ustaleniach, opłata za studia została przez A. W. wniesiona w dniu 6 lutego 2004 roku w kasie [...], który to argument należy uznać za zasadny" ( (str. 2 uzasadnienia). Zatem, wbrew zarzutom skargi, przyczyną utrzymania w mocy decyzji Dziekana [...] o skreśleniu A. W. z listy studentów [...], było uznanie, że skarżąca nie uzyskała w określonym terminie kolejnych zaliczeń wymaganych zgodnie z tokiem studiów. Możliwość skreślenia studenta z listy studentów w takim przypadku przewidują przepisy art. 190 ust. 2 pkt. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, który to przepis stanowi, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. (Dz. U. Nr 164 z 2005 r., poz. 1365, obow. w dacie orzekania przez organ odwoławczy). Przyczyną skreślenia może być, jak widać, nieuzyskania w określonym terminie zaliczenia semestru lub / i roku. Z uzasadnienia do zaskarżonej decyzji i z akt wynika, ze skarżąca, przyjęta na [...] na kierunek [...] pod warunkiem zaliczenia różnic programowych z I roku studiów, nie zaliczyła ich ani do 30.06.2001r. ani do 23.X.2001r. (podanie studentki z dn.22.05.01r.), skierowana została na powtarzanie I roku w roku akademickim 2002/2003, nie uzyskała wpisów zaliczeń i egzaminów z 5 przedmiotów (j. angielski, podstawy logiki, filozofia z etyką, historia myśli psychologicznej, psychologia emocji i motywacji). Z pisma Prodziekana ds. Studiów Zaocznych [...] z dnia 19.07.2004 roku wynika, że studentka w roku akademickim 2001/2002 nie zrealizowała obowiązku uzyskania wpisów z zaliczeń bądź zdania egzaminów z 11 przedmiotów ( cytowane pismo w aktach [...]). Jak wynika z ustawy z dnia 7 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym jej przepisy – wraz ze statutem i regulaminem studiów - normują – między innymi – prawa i obowiązki zarówno studentów uczelni jak i – organów wyższych uczelni, do których odnoszą się przepisy tej ustawy. Zgodnie z art. 160 ust. 1.cyt. ustawy organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Wydany na podstawie art. 160 ust. 1 i przepisów wykonawczych do ustawy Regulamin Studiów [...] w § 14 ust.1 lt.c , powtarza zasadę że "w stosunku do studenta, który nie zaliczył roku (semestru) studiów, dziekan wydaje decyzję o skreśleniu z listy studentów". Sformułowanie przepisu ustawy " dziekan może" oznacza, że decyzja w przedmiocie skreślenia studenta z listy w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie pozostawiona została swobodnemu uznaniu organów uczelni orzekających w tej kwestii. Zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kpa oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.Sprawa skreślenia studenta z listy należy do wymienionych kategorii spraw, zatem do podejmowanych decyzji w tym przedmiocie stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Odpowiednie stosowanie przepisów kpa, o którym mowa w cytowanym art. 207 ustawy polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony(por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993r. sygn. akt III ARN 49/93,OSNC 1994/0/181). Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach powinny być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Jak wynika z akt postępowania przed organami [...] w sprawie A. W., kontrolowana w toku niniejszego postępowania decyzja organu II instancji zawiera uzasadnienie odnoszące się do okoliczności faktycznych sprawy skarżącej, wyjaśnia, z jakich przyczyn utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, tj. Dziekana [...], co pozwala na uznanie, ze w tym przypadku spełnione zostały wymogi "zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony". Podkreślić należy, że treść odpowiedzi na skargę nie stanowi uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie i ze swej istoty wyjaśnia jedynie stanowisko organu wobec skargi, zatem – nie ma wpływu na prawną ocenę kontrolowanego przez Sąd aktu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę A. W., jako nieuzasadnioną, oddalił.