II GZ 476/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 27 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Sz. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 301/10 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Sz. S. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rz. z dnia 10 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Rz 301/10 oddalił wniosek Sz. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rz. z dnia 10 marca 2010 r. nr [...] dotyczącą przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2009 rok. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w dniu 10 marca 2010 r. Sz. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez Sz. S. oświadczenia wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i obydwoje utrzymują się z wynagrodzenia za pracę, które wynosi odpowiednio 1339,72 zł brutto miesięcznie dla wnioskodawcy i 2 220 zł brutto miesięcznie dla jego żony. Ponadto zaznaczono, że w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi gospodarstwo rolne skarżącego, nieruchomości rolne o powierzchni 20 ha a także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w P. We wniosku Sz. S. wymienił wydatki, do których zaliczył m.in. koszty utrzymania mieszkania w wysokości 1000 zł miesięcznie, koszty roczne odbywanej aplikacji notarialnej w kwocie 5 500 zł oraz studiów doktoranckich w wysokości 4000 zł. Wnioskodawca podał również, że prowadzone przez niego gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów lecz generuje koszty w postaci wydatków związanych z wypożyczaniem maszyn rolniczych od innych rolników. Sąd I instancji oddalając wspomniany wniosek uznał, że wnioskodawca nie wyczerpuje przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. niezbędnych do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę oraz wartość zgromadzonych składników majątkowych nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych, gdyż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść niezbędnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie Sądu I instancji Sz. S. wniósł zażalenie, w którym zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił wniosek Sz. S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, gdyż stwierdził, że z uwagi na osiągane dochody przez wnioskodawcę i jego małżonkę oraz majątek wspólny (gospodarstwo rolne o powierzchni 20 ha oraz własnościowe spółdzielcze prawo od lokalu mieszkalnego w P.) jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Zdaniem Sądu I instancji uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej nie wykracza poza możliwości finansowe wnioskodawcy tak, aby ciężar kosztów jego uczestnictwa w postępowaniu przed sądem kasacyjnym przerzucać na podatników. Zaznaczyć trzeba, że Sąd I instancji już postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. oddalił wniosek Sz. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie wykazał okoliczności określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. , które pozwalałby Sądowi I instancji uznać, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Sąd I instancji przeanalizował dokładnie sytuację majątkową wnioskodawcy w oparciu o informacje podane we wniosku i doszedł do przekonania, że z posiadanych składników majątkowych Sz. S. będzie w stanie opłacić wymagany wpis. Nie mają znaczenia tutaj wydatki podniesione przez wnioskodawcę takie jak: roczne opłaty za odbywaną aplikację notarialną i studia doktoranckie oraz wydatki związane z wynajmowaniem sprzętu rolniczego do pracy w gospodarstwie. Biorąc pod uwagę wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego (20 ha), dochody z wynagrodzenia za pracę małżonków oraz fakt posiadania dodatkowego lokalu mieszkalnego w P. wchodzących w skład majątku wspólnego wnioskodawcy nie można stwierdzić, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby zdobycie przez wnioskodawcę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym było obiektywnie niemożliwe. W tej sytuacji brak jest podstaw do traktowania wnoszącego zażalenie w szczególny sposób i obciążania kosztami procesowymi Skarbu Państwa. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że orzeczenie Sądu I instancji odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie było prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.