I GSK 188/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S.A. w C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 27 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1777/10 w sprawie ze skargi S. S.A. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) oddalić wniosek S. S.A. w C. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 27 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1777/10, odrzucił skargę S. S.A. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu należności celnych oraz zwrócił uiszczony wpis sądowy, z następującym uzasadnieniem. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 lipca 2010 r. wezwano pełnomocnika skarżącej Spółki do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz złożenie dokumentu określającego umocowanie osoby, która podpisała się pod pełnomocnictwem do reprezentowania strony skarżącej przed sądem administracyjnym, ewentualnie odpisów tych dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem zgodnie z wymogami zawartymi w treści art. 48 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). W zarządzeniu pouczono jednocześnie pełnomocnika o skutkach prawnych nieusunięcia opisywanych braków w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania w postaci odrzucenia skargi. Wezwanie w tej sprawie doręczono skutecznie pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 16 sierpnia 2010 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). W dniu 23 sierpnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego złożył wraz z pismem przewodnim kserokopię odpisu pełnego z KRS, aktualnego na dzień 18 sierpnia 2010 r., opatrzonego jedynie pieczęciami "Potwierdzam za zgodność z oryginałem" oraz "M. O. Adwokat". Odrzucając skargę Sąd I instancji uznał, że nieuzupełniono w terminie braków formalnych. Sąd wskazał, że przepis art. 57 § 1 p.p.s.a. zakreśla wymogi formalne skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wskazując, że powinna ona odpowiadać ogólnym wymaganiom pism w postępowaniu sądowym, a ponadto określa szczególne warunki jakim skarga powinna czynić zadość. Spełnienie wszystkich wskazanych wymogów determinuje skuteczność tego środka zaskarżenia, albowiem jedynie prawidłowa i kompletna skarga może stać się przedmiotem merytorycznych rozważań sądu. Kontrola w tym zakresie należy do przewodniczącego, który – w rozpoznawanej sprawie – zauważył brak w zakresie udokumentowania umocowania do reprezentowania strony skarżącej. Zgodnie z art. 37 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd wskazał, że przepis art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), przydaje adwokatowi uprawnienie do sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Omawiany przepis przewiduje jednocześnie sposób poświadczenia dokumentów, określając niezbędne elementy prawidłowo sporządzanego odpisu, którymi są: podpis adwokata, data oraz oznaczenie miejsca sporządzenia, a na żądanie – również godzina dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) adwokat stwierdza to w poświadczeniu. Zdaniem Sądu niewłaściwie potwierdzonej kopii odpisu z KRS nie można uznać (na potrzeby postępowania sądowoadministracyjnego) za surogat oryginału, a tym samym przesłanie takiego dokumentu – nawet w zakreślonym terminie – nie jest uzupełnieniem braków formalnych zgodnie z wymogami wezwania. S. S.A. w C. wniosła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. naruszenie przepisu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w postaci mylnego przyjęcia przez Sąd, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie; Wszelkie braki formalne zaistniałe w związku z wniesieniem skargi zostały, bowiem uzupełnione w odpowiednim terminie a także zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie wymogami; 2. naruszenie przepisu art. 37 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię w postaci przyjęcia przez Sąd, iż uwierzytelnione przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika odpisu pełnomocnictwa, rozumianego całościowo, jako komplet dokumentów niezbędnych dla wykazania umocowania pełnomocnika do działania przez mocodawcę – oznacza jego poświadczenie za zgodność z oryginałem w rozumieniu art. 48 § 3 p.p.s.a., podczas gdy przepis art. 37 § 1 p.p.s.a. stanowi samoistną podstawę do wykazania umocowania do występowania w sprawie i niewątpliwie nie wymaga przedkładania umocowania w postaci dokumentu urzędowego, w zakresie którego wymogi reguluje właśnie przepis art. 48 § 3 p.p.s.a.; 3. naruszenie przepisu art. 48 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci mylnego przyjęcia przez Sąd, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie podczas, gdy jego prawidłowa analiza wyklucza taką możliwość; Jego zastosowanie ogranicza się bowiem do dokumentów urzędowych, stanowiących dowód w sprawie, na które strona powołuje się w pismach do Sądu. Wprowadzenie wskazanej regulacji miało na celu rozszerzenie dotychczasowych kompetencji pełnomocników profesjonalnych, w konsekwencji przyczyniające się do odformalizowania i skrócenia czasu postępowania; 4. naruszenie przepisu art. 4 ust. 1b ustawy – Prawo o adwokaturze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci mylnego przyjęcia przez Sąd, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie; Wskazana regulacja wprowadziła dodatkowe uprawnienia dla adwokatów w zakresie poświadczenia za zgodność z oryginałem dokumentów, które to poświadczenia mają walor dokumentów urzędowych, ówcześnie przypisywany jedynie poświadczeniom dokonywanym przez notariuszy; 5. naruszenie przepisu art. 45 Konstytucji RP poprzez uzasadnione ograniczenie skarżącej prawa do sądu; Sąd odrzucając skargę zastosował, bowiem środek zupełnie nieadekwatny do zaistniałego, jedynie zdaniem Sądu, uchybienia. Tym samym skarżąca zastała pozbawiona prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy, a wiec do obrony własnych interesów, z całkowicie nieistotnego powodu (naruszenie zasady proporcjonalności). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona zawarła argumenty przemawiające – jej zdaniem – za zasadnością zarzutów wymienionych w petitum skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna znajduje usprawiedliwione podstawy. Wskazać należy, że sporna kwestia była przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny i w tej sprawie pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I GSK 194/11 – sąd kasacyjny w pełni podziela. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 1 b ustawy – Prawo o adwokaturze, uznając że przesłany na wezwanie Sądu odpis z KRS został uwierzytelniony niezgodnie z powołanym przepisem, bowiem nie zawierał oznaczenia miejsca i daty jego sporządzenia. Stosownie do treści art. 37 § 1 p.p.s.a. zdanie drugie między innymi adwokat może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących jego umocowanie. Natomiast Sąd jedynie w razie wątpliwości, może zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zasadnicza treść cytowanego przepisu odnosząca się do pełnomocnictwa nie uległa zmianie od dnia 1 stycznia 2010 r. Co więcej, zmiana w zdaniu drugim powoływanego art. 37 § 1 p.p.s.a. polegała na dodaniu słów "oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie". Powyższe także sugeruje, że zmiana przepisu art. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze, tylko pośrednio odnosiła się do pełnomocnictw. W myśl art. 48 § 3 p.p.s.a., zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Powyższe unormowanie zostało dodane od dnia 1 stycznia 2010 r., na skutek nowelizacji ustawą z dnia 23 października 2009 r. – o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz. U. Nr 216, poz. 1676). Jednocześnie ustawodawca od dnia 1 stycznia 2010 r. – w dodanym art. 4 ust. 1b ustawy – Prawo o adwokaturze wprowadził zapis, że: "Adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Poświadczenie powinno zawierać podpis adwokata, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie – również godzinę dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) doradca podatkowy stwierdza to w poświadczeniu." Analiza powyższych regulacji prawnych wskazuje, że dodanie nowego przepisu art. 4 ust. 1b ustawy – Prawo o adwokaturze, nie miało na celu ingerowania w treść art. 37 p.p.s.a., w zakresie odnoszącym się do pełnomocnictw i dokumentów wykazujących umocowanie. W powoływanym art. 4 ust. 1b ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawodawca wyraźnie stanowi o sporządzaniu poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w "zakresie określonym odrębnymi przepisami", czyli przede wszystkim odnosi to do postanowień art. 48 § 3 i § 4 p.p.s.a. Słusznie zatem wywiedziono w skardze kasacyjnej, że art. 4 ust. 1b ustawy – Prawo o adwokaturze odnosi się do poświadczania innych niż pełnomocnictwo dokumentów. Potwierdzeniem takiego rozumienia powoływanych unormowań, jest również wskazanie celu, dokonanej od 1 stycznia 2010 r. nowelizacji przepisów, jednoznacznie podawane w uzasadnieniu do projektu zmian tych regulacji. W dokumencie tym podkreślano, że zmiany mają spowodować "odformalizowanie postępowania cywilnego, administracyjnego, sądowo-administracyjnego oraz podatkowego, poprzez racjonalizację istniejącego obowiązku dołączania do akt sprawy dokumentów oryginalnych lub ich odpisów notarialnych. Zmiana polega na szerszym, niż dotychczas umożliwieniu uwierzytelniania odpisów dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników stron, reprezentujących zawody zaufania publicznego. Jej zamierzonym skutkiem jest wydatne umniejszenie uciążliwości polegającej na konieczności wyzbycia się przez strony postępowania, często na długi czas dokumentów oryginalnych albo poniesienia kosztów ich notarialnego uwierzytelniania bądź uzyskania ich urzędowych odpisów" (uzasadnienie do projektu zmiany ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów, Druk nr 2064, Warszawa, 19 maja 2009 r., s. 1.). Z cytowanego fragmentu wynika, że nowelizacja omawianych przepisów, w swoim zasadniczym zakresie, nie miała na celu zmiany sposobu uwierzytelniania pełnomocnictw przez profesjonalnych pełnomocników. Ponadto należy wskazać, że przy poświadczaniu pełnomocnictwa samo uwierzytelnianie co do zasady, nie ma na celu "zrównania dokumentu pełnomocnictwa z dokumentem urzędowym", lecz jedynie wykazanie istnienia umocowania do działania. Zatem umieszczanie na poświadczeniu takich zapisów, jak stwierdzenie miejsca i daty sporządzenia odpisu, w przypadku pełnomocnictw nie ma większego znaczenia, w sytuacji gdy dla określonych celów dokument ten nie musi spełniać cech "dokumentu urzędowego" w rozumieniu art. 48 § 3 i § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1b ustawy – Prawo o adwokaturze. Podawanie tych elementów nabiera innego znaczenia i wymiaru w przypadku uwierzytelniania innych, niż pełnomocnictwo dokumentów lub pełnomocnictw mogących być uznanymi, jako dokumenty urzędowe (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 331/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione uwagi dotyczące wymogów w zakresie uwierzytelniania odpisu pełnomocnictwa odnieść należy również do uwierzytelniania dokumentu określającego umocowanie osoby, która podpisała się pod pełnomocnictwem, do reprezentowania strony skarżącej przed sądem administracyjnym, którym to dokumentem w niniejszej sprawie był odpis z KRS. Pojęcie pełnomocnictwa, jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 listopada 2003 r. (sygn. akt III CZP 74/03, publ. OSNC 2005 r. nr 1, poz. 6) ma dwojakie znaczenie; z jednej strony oznacza pochodzące od mocodawcy umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu mocodawcy, z drugiej natomiast strony – dokument obejmujący (potwierdzający) to umocowanie. Wychodząc z założenia, że dokument, o którym mowa, jest częścią składową pełnomocnictwa procesowego, należy przyjąć, że powinien on czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pełnomocnictwa. Musi to być zatem – jak przewiduje art. 37 p.p.s.a. – oryginał dokumentu lub jego uwierzytelniony odpis. Z art. 37 § 1 zdanie drugie i trzecie p.p.s.a. wynika, że adwokat, radca prawny, a także doradca podatkowy i rzecznik patentowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy dokumentów wykazujących ich umocowanie, natomiast sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Regulacje te potwierdzają możliwość uwierzytelnienia przez pełnomocnika będącego adwokatem odpisu (kopii) dokumentu wskazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa. Dokument ten stanowi część składową pełnomocnictwa i jest z nim równoważny, skoro jego brak uzasadnia również wdrożenie przez Przewodniczącego trybu przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a. Uprawniony jest w takiej sytuacji pogląd, że dokument będący elementem pełnomocnictwa nie powinien podlegać rygorom dalej idącym niż samo pełnomocnictwo. Aktualne brzmienie art. 37 § 1 p.p.s.a. wzmacnia takie stanowisko. W sytuacji, w której stroną w postępowaniu jest osoba prawna, właściwą formą wykazania przez zgłaszającego się w jej imieniu pełnomocnika procesowego umocowania organu udzielającego pełnomocnictwa jest odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. W rozpoznawanej sprawie reprezentujący stronę adwokat złożył na wezwanie Sądu I instancji uwierzytelnioną przez siebie w sposób wymagany dla dokumentu pełnomocnictwa kopię odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Oznacza to w konsekwencji, że skarga czyniła zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym w zakresie dokumentu wykazującego umocowanie organu osoby prawnej do udzielenia pełnomocnictwa, a zatem nie zachodziła w sprawie podstawa do odrzucenia skargi na mocy art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i pozbawienia tym samym strony prawa do sądu. Zaskarżone postanowienie podlegało z wymienionych powodów uchyleniu na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku strony wnoszącej skargę kasacyjną o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008 r., nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.).