II FZ 394/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 812/10 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 10 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 812/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu M. W. przyznania prawa pomocy. Jak ustalił Sąd, skarżący wnioskiem z dnia 1 grudnia 2010 r. zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez każdego z małżonków dochody, przy czym wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi 2000 zł netto, zaś żony 2800 zł. Małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 89 m² oraz samochód osobowy kupiony za kredyt , który jest spłacany w kwotach po 600 zł. miesięcznie. Wnioskodawca posiada 1.408 udziałów po 50 zł. w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej). Miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania wynoszą około 800 zł, nadto wnioskodawca spłaca kredyty bankowe w łącznej wysokości 45.000 zł. oraz inny kredyt w wysokości 185.000 zł. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując , że nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw który nie został odrzucony. Na tle takiego stanu sprawy Sąd podkreślił, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy regulujące kwestię przyznania prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązano go do przedłożenia w terminie 14 dni dokumentów w postaci: wyciągów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych (w tym kont i lokat dewizowych) z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2009 bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o ich nieskładaniu, zaświadczeń pracodawców wnioskodawcy i jego małżonki o wysokości zarobków z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów obrazujących wysokość opłat związanych z posiadanym mieszkaniem, dokumentów potwierdzających zadłużenie wobec banków oraz wysokości miesięcznych spłat ze wskazaniem celów, na które te zobowiązania zostały zaciągnięte, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego żonę pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 14 stycznia 2011 r., w którym wskazał, że pomiędzy nim a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i podał, że w świetle postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 25/08 sąd powinien zobowiązać wnioskodawcę do złożenia stosownej dokumentacji i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym wnioskodawcy. Do oświadczenia tego załączono jedynie odpis złożonego przez wnioskodawcę zeznania podatkowego za 2009 r. (PIT-37), w którym wykazał dochody ze stosunku pracy w kwocie 46.590,66 zł i praw autorskich w kwocie 1.830 zł, oraz dokumenty obrazujące wysokość wydatków związanych z eksploatacją mieszkania. W tej sytuacji Sąd uznał, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się nie tylko od przedstawienia jakichkolwiek dokumentów obrazujących sytuację finansową jego małżonki (powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej), ale również istotnych dokumentów odnoszących się do jego sytuacji finansowej. I tak nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wysokość jego bieżących, miesięcznych dochodów, jak również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne (nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu), czym uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość zadłużenia wobec banków, jak również kwot miesięcznych rat kredytowych, mimo że z okoliczności spłacania znacznych zobowiązań kredytowych wywodził, istnienie przesłanki uprawniającej go do skorzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. W złożonym na formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał małżonkę jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jednocześnie nie przedłożył, pomimo wyraźnego wezwania, dokumentów, które potwierdzałyby sytuację majątkowy żony, w tym źródła i wysokość osiąganych przez nią dochodów, salda posiadanych rachunków bankowych, ilość i wartość posiadanych pojazdów mechanicznych, stan zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Sąd wskazał, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i w konsekwencji należało uznać, że nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. W. zarzucił naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie. W konkluzji wnosił o uchylenie kwestionowanego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie bądź o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący zakwestionował twierdzenie, że nie wykazał spełnienia przesłanek do zwolnienia go od wpisu sądowego a złożone przez niego dokumenty były niewystarczające dla takiej oceny. Złożona przez niego dokumentacja, w jego przekonaniu, pozwalała na rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. Nie jest prawdą, że uchylał się od przedłożenia odpowiednich dokumentów obrazujących te sytuację i złożył wszelkie dokumenty jakie posiadał, które obrazują jego sytuację majątkową i wskazują na brak środków na poniesienie kosztów sądowych. W jego ocenie, wobec istniejącej rozdzielności majątkowej, żona nie jest zobowiązana do ponoszenia wydatków w sprawach toczących się z jego udziałem. Jak wskazał skarżący po opłaceniu wszelkich zobowiązań i poniesieniu wszystkich kosztów utrzymania nie pozostają mu środki finansowe, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, np. zwolnienia od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada, zatem na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy . W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, uznając informacje zawarte przez skarżącego we wniosku za niewystarczające, wezwał go do złożenia dodatkowych oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i uzyskiwanych dochodów. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył jedynie część żądanych dokumentów . Nie skorzystał, zatem z możliwości pełnego i rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej a tym samym wykazania zasadności swojego wniosku i w konsekwencji powinien liczyć się z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy niepełnych materiałów, uznał, że wbrew twierdzeniom skarżącego, nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co oznacza brak podstaw do uwzględniania wniosku. Ustaleń tych skarżący w zażaleniu skutecznie nie podważył, ograniczając się do ogólnych twierdzeń, że wykazał zasadność swojego żądania. Wbrew jego twierdzeniom, skoro wskazał, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, to bez względu na istnienie rozdzielności majątkowej, w rozważaniach nad spełnieniem przesłanek do przyznania prawa pomocy należało, również uwzględnić dochody i majątek żony. W tej sytuacji , należy zgodzić się z ustaleniami dokonanymi przez Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a w szczególności uiścić wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Okoliczność ta nie wynika, bowiem z materiałów pozostających do dyspozycji Sądu a przedstawionych przez wnioskodawcę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. .