I OSK 2094/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 191/10 w sprawie ze skargi W. R. i M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 191/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził nieważność postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r., Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...] lutego 2010r., na podstawie art. 17, art. 102 § 2 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) w związku z § 3 pkt 1 lit. b, § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z Nr 50, poz. 449), przyznał spółce "[...]" S.C. M. R. i W. R. zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór pojazdów przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 130 a ust 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) wymienionych w sentencji postanowienia. Po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie na podstawie art. 134 w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Organ wskazał, że – jak wynika z akt sprawy –postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r. zostało doręczone M. R. w dniu 24 lutego 2010 r. Natomiast zażalenie złożono w dniu 8 marca 2010 r., a więc z uchybieniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. W ocenie organu odwoławczego nie jest istotne, że drugiemu wspólnikowi – W. R. – postanowienie doręczono w sposób zastępczy wobec niepodjęcia awizowanej przesyłki w dniu 4 marca 2010 r. Zdaniem organu siedmiodniowy termin do złożenia zażalenia rozpoczął swój bieg w dniu 25 lutego 2010 r., a więc następnego dnia po dniu otrzymania postanowienia przez M. R. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie wskazał, że ze zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-2 złożonego w Urzędzie Skarbowym wynika, że siedziba spółki cywilnej "[...]" mieści się w Z. przy ul. [...], a spółka reprezentowana jest przez W. R. lub M. R., tak więc każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie jak stanowi to art. 866 Kodeksu cywilnego. Tym samym każdy ze wspólników upoważniony jest również do odbioru pism (postanowienia), a także do wnoszenia środków zaskarżenia. Organ podkreślił, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] lutego 2010 r. doręczone zostało we wskazanej powyżej siedzibie spółki M. R. w dniu 24 lutego 2010 r. Od tego więc dnia – zdaniem organu – należało liczyć bieg terminu do złożenia zażalenia określonego art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na to postanowienie M. R. i W. R. prowadzący działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej "[...]", złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie domagając się jego uchylenia w całości, zarzucając naruszenie art. 42, art. 44 i art. 45 K.p.a., poprzez przyjęcie, że postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r. zostało skutecznie doręczone spółce cywilnej "[...]" w jej siedzibie przy ulicy [...] w Z. W ocenie skarżących z akt sprawy wynika, że adresatem przedmiotowego postanowienia nie była spółka cywilna "[...]" z siedzibą w Z. przy ulicy [...], lecz osoby fizyczne, to jest M. R. i W. R., którym organ wysłał postanowienie na ich prywatne adresy zamieszkania – dla M. R. na adres: ul. [...], [...] Z., zaś dla W. R. na adres: ul. [...], [...] Z. Skarżący zarzucili, że organ nie uznał za istotne, iż przedmiotowe postanowienie drugiemu wspólnikowi – W. R. – zostało doręczone w sposób zastępczy wobec niepodjęcia awizowanej przesyłki w dniu 4 marca 2010 r., co oznaczałoby, że zażalenie wniesione zostało z zachowaniem terminu. W ocenie skarżących organ niezasadnie przyjął, że termin na złożenie zażalenia rozpoczął swój bieg w dniu 25 lutego 2010 r., a wiec po otrzymaniu postanowienia przez M. R. Skarżący podnieśli, że art. 45 k.p.a., który zastosował organ w niniejszej sprawie, w istocie miałby zastosowanie, gdyby skarżone postanowienie z dnia 15 lutego 2010 r. było doręczone spółce cywilnej "[...]" do jej siedziby w Z. przy ulicy [...]. Natomiast organ postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r. doręczył w trybie art. 42 K.p.a. i art. 44 K.p.a., czyli osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Wskazano, że adresatem przesyłki zawierającej przedmiotowe postanowienie był M. R. i W. R. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko. Wyrokiem z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 191/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdzając nieważność postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r. stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu, choć z innych przyczyn, niż w niej wskazane. Sąd podkreślił, że w sprawie M. i W. R. każdy z nich jest osobną stroną postępowania, gdyż stroną postępowania administracyjnego prowadzoną na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego nie może być spółka cywilna. Tym samym Sąd uznał, że stronami postępowania administracyjnego, zakończonego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] lutego 2010 r. byli obaj skarżący, to jest M. R. i W. R. Sąd wskazał, że zażalenie z dnia 8 marca 2010 r. na postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r. zostało podpisane jedynie przez W. R., mimo, że w nagłówku pisma jako wnoszący pismo wskazani są M. i W. R., zaś z treści pisma nie wynika, aby W. R. działał jako pełnomocnik M. R. W tych okolicznościach – zdaniem Sądu – organ powinien wezwać wnoszącego zażalenie do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 63 § 3 w związku z 64 § 2 K.p.a.). Tego jednak organ nie uczynił, zatem w stosunku do M. R. organ nie mógł przystąpić do badania terminowości wniesionego zażalenia. Sąd pierwszej instancji uznał, że w zaistniałych okolicznościach, w których organ rozpoznał niepodpisany przez wnoszącego wiosek i wydał orzeczenie w sprawie, stwierdzić należało, że dopuścił się on rażącego naruszenia prawa, skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. bez analizy merytorycznej zarzutów podniesionych przez skarżących. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę kasacyjną złożył Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci umowy spółki cywilnej z dnia 7 czerwca 1995 r. na okoliczność wynikającego z § 8 tej umowy umocowania do reprezentowania spółki samodzielnie przez wspólnika. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest: 1) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 63 § 3 i art. 64 § 2 K.p.a., polegające na uwzględnieniu skargi i stwierdzeniu nieważności zaskarżonego postanowienia w związku z błędnym przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, że organ drugiej instancji był zobowiązany wezwać wnoszących zażalenie z dnia 8 marca 2010 r. do usunięcia braków formalnych, poprzez jego podpisanie przez drugiego wspólnika – M. R., bowiem z treści tego zażalenia nie wynikało, że W. R. działał jako pełnomocnik M. R., czym naruszył przepisy art. 63 § 3 i art. 64 § 2 K.p.a., podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, ponieważ z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], które znajdowało się w aktach niniejszej sprawy (k. 31) wynikało, że spółka reprezentowana jest przez W. R. lub M. R. – każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie, a tym samym nie naruszono art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.; 2) art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalonego przez organ podatkowy stanu faktycznego sprawy polegające na tym, że w aktach niniejszej sprawy znajdowało się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], z którego wynikała informacja, że spółka reprezentowana jest przez W. R. lub M. R. – każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie, a potwierdził to organ egzekucyjny pierwszej instancji wskazanym pismem uzyskanym w trakcie prowadzenia postępowania odwoławczego. W związku z powyższym. Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę tego dokumentu i w ogóle się do niego nie odniósł w przedmiotowej sprawie; 3) art. 106 § 3 i § 5 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 227, art. 232, art. 248 § 1 K.p.c., poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z dokumentu w postaci umowy spółki cywilnej z dnia 7 czerwca 1995 r. z której to § 8 wynika, iż sprawy wynikające z zakresu spraw spółki może prowadzić każdy wspólnik samodzielnie i w związku z tym zbędny był podpis na przedmiotowym zażaleniu drugiego wspólnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że w doktrynie prawniczej oraz orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej, ani zdolności prawnej także w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 176/92, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1996 r., sygn. akt III CZP 111/95). Spółka cywilna nie jest więc podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, lecz jest wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2003 r., sygn. akt I CK 201/02). Zauważyć należy, że art. 29 K.p.a. stanowi, iż stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Spółki prawa cywilnego nie mieszczą się w żadnej kategorii podmiotów wymienionych w powołanym wyżej przepisie. Spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, a zatem nie może być co do zasady podmiotem praw i obowiązków w postępowaniu administracyjnym. Nałożenie na spółkę cywilną uprawnień lub obowiązków może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi. Z takim jednak przypadkiem nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie M. R. i W. R. prowadzą spółkę cywilną pod nazwą "[...]" S.C. Wobec tego – mając na uwadze powyższe rozważania – uznać należy, że każdy z nich jest oddzielnie stroną postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] lutego 2010 r. o przyznaniu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór pojazdów przejętych na rzecz Skarbu Państwa n a mocy art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Skoro zaś pod zażaleniem na to postanowienie widnieje jedynie podpis W. R., pomimo, że w nagłówku tegoż zażalenia widnieje również nazwisko M. R., organ winien był wezwać M. R. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, poprzez jego podpisanie, co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji. Tego jednak organ nie uczynił, lecz zbadał terminowość złożonego zażalenia w odniesieniu do obu osób wskazanych w nagłówku zażalenia. Uznać zatem należy, że rażąco naruszył prawo. Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem stwierdził nieważność postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r. bez analizy merytorycznej zarzutów podniesionych w skardze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec poczynionych wyżej wywodów, nie było potrzeby do przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci umowy spółki cywilnej, o co wnosił skarżący kasacyjnie, co oznacza, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 106 § 3 i § 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nawet bowiem, gdyby dowód z dokumentu w postaci umowy spółki cywilnej został przeprowadzony i gdyby został bezsprzecznie ustalony sposób reprezentacji tejże spółki cywilnej w niniejszej sprawie, to i tak nie oznaczałoby to, że spółka taka ma zdolność sądową. Ustalenie w tym przedmiocie pozostawało zatem bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. są niezasadne. W zaskarżonym wyroku nie doszło też do naruszenia art. 141 § 4 powołanej wyżej ustawy, bowiem jego uzasadnienie spełnia wszystkie elementy określone w tym przepisie, Sąd dokładnie wyjaśnił podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia. Wobec tego uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.